Бірнеше күн бұрын мен кенеттен Microsoft-тың өлгенін түсіндім. Мен бір жас стартап негізін қалаушымен Google-дің Yahoo-дан қалай ерекшеленетіні туралы сөйлесіп отырған едім. Мен Yahoo бастапқыдан-ақ Microsoft-тан қорыққандықтан бұрмаланып кеткенін айттым. Сол себепті де олар өздерін технологиялық компания емес, «медиа компания» ретінде көрсетуге тырысқан еді. Содан кейін оның жүзіне қарап, оның түсінбей қалғанын аңғардым. Мен оған 80-жылдардың ортасында қыздардың Барри Манилоуды қалай жақсы көргенін айтып бергендей болдым. Барри дей ме, ол кім?
Microsoft? Ол ештеңе демеді, бірақ біреудің олардан қорқуы мүмкін екеніне оның сенбей тұрғанын байқадым.
Microsoft 80-жылдардың аяғынан бастап 20 жылға жуық уақыт бойы бағдарламалық жасақтама әлеміне көлеңкесін түсіріп келді. Оларға дейін бұл рөлде IBM болғаны есімде. Мен бұл көлеңкеге көбінесе мән бермедім. Мен Microsoft бағдарламаларын ешқашан пайдаланбағандықтан, ол маған тек жанама түрде ғана әсер етті — мысалы, ботнеттерден келетін спам түрінде. Ал мен мән бермегендіктен, сол көлеңкенің қашан жоғалғанын да байқамай қалыппын.
Бірақ ол енді жоқ. Мен мұны сеземін. Енді ешкім Microsoft-тан қорықпайды да. Олар әлі де көп ақша табуда — олай болса, IBM де солай табады. Бірақ олар қауіпті емес.
Microsoft қашан және неден өлді? Олардың тіпті 2001 жылға дейін қауіпті болып көрінгенін білемін, өйткені сол кезде мен олардың сырт көзге қарағанда әлдеқайда аз қауіпті екендігі туралы эссе жазған едім. Олар 2005 жылға қарай өлді деп шамалаймын. Y Combinator-ды бастаған кезде, біз қаржыландырған стартаптарға Microsoft бәсекелес болады деп алаңдамағанымыз есімде. Шын мәнінде, біз стартаптардың инвесторларға таныстырылымын өткізу үшін ұйымдастыратын demo day күндеріне оларды ешқашан шақырып та көрмедік. Біз Yahoo мен Google-ді және басқа да интернет-компанияларды шақырамыз, бірақ Microsoft-ты шақыруды қаперімізге де алған емеспіз. Ол жақтағы ешкім бізге ешқашан электрондық хат та жазбаған. Олар басқа әлемде өмір сүреді.
Оларды не өлтірді? Меніңше, төрт нәрсе, және олардың барлығы 2000-жылдардың ортасында бір мезгілде орын алды.
Ең айқыны — Google. Қалада тек бір ғана басты тұлға бола алады, және олар анық сондай. Google қазір жақсы мағынада да, жаман мағынада да ең қауіпті компания болып табылады. Microsoft олардың соңынан ең жақсы дегенде ақсаңдап ере алады.
Google қашан алға шықты? Мұны олардың 2004 жылғы тамыздағы IPO-сына телуге бейімділік болуы мүмкін, бірақ ол кезде олар күн тәртібін белгілеп отырған жоқ еді. Олар 2005 жылы алға шықты дер едім. Оларды биікке шығарған нәрселердің бірі Gmail болды. Gmail олардың іздеу жүйесінен басқаны да жасай алатынын көрсетті.
Gmail сонымен қатар, егер кейінірек «Ajax» деп аталған технологияны пайдалансаңыз, вебке негізделген бағдарламалық жасақтамамен қаншалықты көп нәрсе жасауға болатынын көрсетті. Ал бұл Microsoft өлімінің екінші себебі болды: десктоптың дәуірі біткенін енді бәрі көріп отыр. Ендігі кезде қосымшалардың тек электрондық пошта ғана емес, Photoshop-қа дейінгі барлық нәрсенің вебте өмір сүретіні бұлтартпас шындық болып көрінеді. Мұны енді Microsoft-тың өзі де көріп отыр.
Бір қызығы, Microsoft байқаусызда Ajax-тың пайда болуына өзі көмектесті. Ajax-тағы x әрпі парақшаны көрсету кезінде браузерге сервермен фонда байланысуға мүмкіндік беретін XMLHttpRequest нысанынан алынған. (Бастапқыда сервермен байланысудың жалғыз жолы жаңа парақша сұрау болатын.) XMLHttpRequest 90-жылдардың аяғында Microsoft тарапынан жасалған, өйткені бұл оларға Outlook үшін қажет болды. Олар оның басқа да көптеген адамдар үшін — шын мәнінде, веб-қосымшаларды десктоптық қосымшалар сияқты жұмыс істеткісі келген кез келген адам үшін пайдалы болатынын түсінбеді.
Ajax-тың тағы бір маңызды құрамдас бөлігі — бұл браузерде орындалатын Javascript бағдарламалау тілі. Microsoft Javascript-тің қаупін көріп, оны барынша ұзақ уақыт бойы істен шыққан күйінде ұстауға тырысты. [1] Бірақ соңында ағаш тікенек сымды қалай орап өссе, Explorer-дің ақауларын дәл солай айналып өткен Javascript кітапханаларын шығару арқылы ашық код әлемі жеңіске жетті.
Microsoft өлімінің үшінші себебі кеңжолақты интернет болды. Енді қалаған кез келген адам жылдам интернетке қол жеткізе алады. Серверге апаратын арна неғұрлым үлкен болса, десктоп соғұрлым аз қажет болады.
Табытқа қағылған соңғы шеге мүлде күтпеген жақтан — Apple-ден келді. OS X арқасында Apple технология әлемінде өте сирек кездесетіндей қайта жанданды. [2] Олардың жеңісі соншалықты толық болды, мен қазір Windows жүйесімен жұмыс істейтін компьютерді кездестіргенде таңғалатын болдым. Біз Y Combinator-да қаржыландыратын адамдардың барлығы дерлік Apple ноутбуктерін пайдаланады. Стартап мектебіндегі аудиторияда да жағдай сондай болды. Компьютер мамандарының барлығы қазір Mac немесе Linux пайдаланады. 90-жылдары Mac-тар қалай болса, Windows енді әжелерге арналған болып қалды. Сонымен, десктоптың маңызы қалмағаны былай тұрсын, компьютерге көңіл бөлетіндердің ешқайсысы Microsoft-ты бәрібір пайдаланбайды.
Және, әрине, Apple Microsoft-ты музыкада да тықсырып тастады, алда TV мен телефондар да келе жатыр.
Microsoft-тың өлгеніне қуаныштымын. Олар Нерон немесе Коммод сияқты болды — тек мұраға қалған билік қана жасай алатындай зұлым. Өйткені есте сақтаңыз, Microsoft монополиясы Microsoft-тан басталған жоқ. Олар оны IBM-нен алды. Бағдарламалық жасақтама бизнесі шамамен 1950-жылдардың ортасынан шамамен 2005 жылға дейін монополияның ықпалында болды. Яғни, іс жүзінде өзінің бүкіл өмір сүру тарихы бойы. «Web 2.0» төңірегінде осындай бір эйфория лебінің сезілу себептерінің бірі — саналы түрде болсын, болмасын, бұл монополия дәуірінің ақыры аяқталуы мүмкін екенін сезіну болып табылады.
Әрине, хакер ретінде бұзылған нәрсені қалай жөндеуге болатыны туралы ойланбай тұра алмаймын. Microsoft-тың қайта оралуының қандай да бір жолы бар ма? Негізінде, иә. Мұның жолын көру үшін екі нәрсені елестетіп көріңіз: (а) қазір Microsoft-тың қолындағы қолма-қол ақшаның көлемі және (б) он жыл бұрын Ларри мен Сергейдің Google идеясын бір миллион долларға сатуға тырысып, барлық іздеу жүйелерін аралап шыққаны және олардың барлығынан бас тарту алғаны.
Таңғаларлық жайт, Microsoft сияқты бай компанияның өлшемдерімен қарағанда, данышпан хакерлерді — қауіпті деңгейде данышпан хакерлерді — өте арзан бағаға алуға болады. Олар енді ақылды адамдарды жұмысқа ала алмайды, бірақ олар бір деңгейге ғана жоғары бағаға қалағанынша сатып ала алар еді. Сондықтан, егер олар қайтадан бәсекеге қабілетті болғысы келсе, мұны былай жасай алар еді: барлық жақсы «Web 2.0» стартаптарын сатып алу. Олар іс жүзінде барлығын Facebook үшін төлейтін бағадан арзанға ала алар еді.
Олардың барлығын Кремний алқабындағы бір ғимаратқа орналастырып, Redmond-пен кез келген байланыстан қорғау үшін қорғасын экранмен қоршау керек. Мен мұны сенімді түрде ұсына аламын, өйткені олар мұны ешқашан жасамайды. Microsoft-тың ең үлкен әлсіздігі — олар әлі күнге дейін өздерінің қаншалықты нашар екенін түсінбейді. Олар әлі де өз ішінде бағдарламалық жасақтама жаза аламыз деп ойлайды. Мүмкін олар десктоп әлемінің стандарттары бойынша жаза алар, бірақ ол әлем бірнеше жыл бұрын аяқталған.
Бұл эссеге қандай реакция болатынын қазірден білемін. Оқырмандардың жартысы Microsoft-тың әлі де өте табысты компания екенін және біздің оқшауланған шағын «Web 2.0» көпіршігіміздегі бірнеше адамның пікіріне сүйеніп қорытынды жасауда абай болуым керек екенін айтады. Қалған жартысы, яғни жастау бөлігі, мұның ескі жаңалық екеніне шағымданады.
Сондай-ақ қараңыз: Microsoft өлді: қысқаша мазмұны
Ескертпелер
[1] Бағдарламалық жасақтаманы үйлесімсіз ету үшін саналы күш-жігердің қажеті жоқ. Тек қателерді (bugs) түзетуге тым қатты тырыспасаңыз болғаны — егер сіз үлкен компания болсаңыз, оларды мол мөлшерде шығарасыз. Бұл жағдай «әдебиет теоретиктерінің» жазу мәнеріне ұқсас. Көпшілігі түсініксіз болуға әдейі тырыспайды; олар жай ғана түсінікті болуға күш салмайды. Бұл олар үшін тиімсіз болар еді.
[2] Ішінара Стив Джобсты Джон Скаллидің технологиялық компаниялар арасында сирек кездесетін жолмен шеттетуіне байланысты. Егер Apple директорлар кеңесі бұл өрескел қатені жібермегенде, оларға қайта жанданудың да қажеті болмас еді.