Берничә көн элек мин кинәт Microsoft'ның үлгәнен аңладым. Бер яшь стартап нигезләүчесе белән Google'ның Yahoo'дан нәрсә белән аерылуы турында сөйләшеп тора идем. Мин Yahoo башыннан ук Microsoft'тан курку аркасында бозылган иде, дидем. Шуңа күрә алар үзләрен технология компаниясе түгел, ә «медиа компания» дип күрсәттеләр. Аннары мин аның йөзенә карадым һәм аның берни дә аңламавын күрдем. Бу аңа 80 нче еллар уртасында кызларның Барри Манилоуны никадәр яратканнары турында сөйләү кебек иде. Барри кем?
Microsoft? Ул берни дә әйтмәде, ләкин мин аның кемнеңдер алардан куркуына бөтенләй ышанмавын сиздем.
Microsoft 80 нче еллар ахырыннан башлап 20 елга якын программа тәэминаты дөньясы өстенә күләгә төшереп торды. Аларга кадәр IBM булган вакытны да хәтерлим әле. Мин ул күләгәгә күбесенчә игътибар итмәдем. Мин беркайчан да Microsoft программаларын кулланмадым, шуңа күрә ул миңа бары тик турыдан-туры түгел генә тәэсир итте — мәсәлән, ботнетлардан килгән спам аша. Һәм мин игътибар итмәгәнгә күрә, ул күләгәнең кайчан юкка чыкканын да сизми калдым.
Ләкин ул хәзер юк инде. Мин моны сизәм. Хәзер беркем дә хәтта Microsoft'тан курыкмый да. Алар һаман да бик күп акча эшлиләр — дөресен әйткәндә, IBM да шулай ук. Ләкин алар хәзер куркыныч түгел.
Microsoft кайчан һәм нидән үлде? 2001 елда да алар әле куркыныч булып күренә иделәр, чөнки мин шул вакытта аларның күренгәннән кимрәк куркыныч булуы турында бер эссе язган идем. Минемчә, алар 2005 елга инде үлгән иде. Мин беләм: без Y Combinator'ны башлаганда, без финанслаган стартаплар өчен Microsoft'ны конкурент буларак бөтенләй борчылмадык. Чынлыкта, без стартаплар инвесторларга чыгыш ясасын өчен оештырган demo day чараларыбызга аларны бер тапкыр да чакырмадык. Без Yahoo, Google һәм кайбер башка Интернет компанияләрен чакырабыз, ләкин Microsoft'ны чакырырга беркайчан да тырышмадык. Һәм андагы беркем дә безгә хәтта бер электрон хат та язмады. Алар бөтенләй башка дөньяда.
Аларны нәрсә үтерде? Минемчә, дүрт нәрсә, һәм аларның барысы да 2000 нче еллар уртасында берьюлы килеп чыкты.
Иң ачыгы — Google. Шәһәрдә бары тик бер генә төп хуҗа була ала, һәм хәзер бу, һичшиксез, алар. Google хәзер, бу сүзнең яхшы һәм яман мәгънәсендә дә, иң куркыныч компания. Microsoft исә иң яхшы очракта алар артыннан көч-хәл белән аксаклап кына бара ала.
Google кайчан алга чыкты? Аны 2004 елның августындагы IPO'ларына бәйләргә теләүчеләр булыр, ләкин ул вакытта алар бәхәс шартларын үзләре билгеләмиләр иде әле. Минемчә, алар 2005 елда алга чыкты. Gmail аларны өскә чыгарган нәрсәләрнең берсе булды. Gmail аларның эзләүдән тыш та башка эшләр башкара алуын күрсәтте.
Gmail шулай ук, соңрак «Ajax» дип атала башлаган нәрсәне куллансаң, веб-нигездәге программа тәэминаты белән никадәр күп нәрсә эшләп була икәнен күрсәтте. Һәм бу Microsoft үлеменең икенче сәбәбе булды: десктопның тәмамланганын хәзер һәркем күрә. Кушымталарның вебта яшәячәге хәзер котылгысыз булып күренә — электрон почта гына түгел, ә барысы да, хәтта Photoshop'ка кадәр. Хәзер моны хәтта Microsoft та аңлый.
Кызык, ләкин Microsoft үзләре дә теләмичә Ajax'ны булдырырга ярдәм итте. Ajax сүзендәге x — ул бит күрсәтелгән вакытта браузерга фон режимында сервер белән аралашырга мөмкинлек бирүче XMLHttpRequest объектыннан алынган. (Башта сервер белән аралашуның бердәнбер юлы яңа бит сорау иде.) XMLHttpRequest 90 нчы еллар ахырында Microsoft тарафыннан ясалган, чөнки ул аларга Outlook өчен кирәк булган. Алар аның башка бик күп кешеләргә дә файдалы буласын аңламаганнар — дөресен әйткәндә, веб-кушымталарны десктоп кушымталары кебек эшләтергә теләгән һәркемгә.
Ajax'ның икенче критик компоненты — браузерда эшләүче программалаштыру теле Javascript. Microsoft Javascript'ның куркыныч икәнен күрде һәм аны мөмкин кадәр озаграк ватык килеш калдырырга тырышты. [1] Ләкин ахыр чиктә ачык код дөньясы җиңде: алар агач чәнечкеле тимер чыбыкны уратып үскән кебек, Explorer'ның яраксызлыгын уратып алган Javascript китапханәләре булдырдылар.
Microsoft үлеменең өченче сәбәбе — киң полосалы Интернет. Хәзер моңа мохтаҗ булган һәркемнең тиз Интернеты бар. Серверга барган торба никадәр зуррак булса, десктопка ихтыяҗ шулкадәр кимрәк.
Табут капкачына соңгы кадак бөтенләй көтелмәгән җирдән — Apple'дан кагылды. OS X аркасында Apple технологик өлкәдә бик сирәк очрый торган рәвештә терелеп кайтты. [2] Аларның җиңүе шулкадәр тулы ки, мин хәзер Windows белән эшләүче санакка юлыкканда гаҗәпләнәм. Y Combinator'да без финанслаган кешеләрнең барысы диярлек Apple ноутбукларын куллана. Startup school аудиториясендә дә нәкъ шулай иде. Санак белән шөгыльләнүче барлык кешеләр хәзер Mac яки Linux куллана. Windows хәзер әбиләр өчен, 90 нчы елларда Mac шулай булган кебек. Димәк, десктоп кына әһәмиятен югалтып калмады, санак белән җитди кызыксынган беркем дә инде барыбер Microsoft'ны кулланмый.
Һәм, әлбәттә, Apple музыка өлкәсендә дә Microsoft'ны качарга мәҗбүр итте, ә алда әле TV һәм телефоннар бар.
Мин Microsoft'ның үлүенә шат. Алар Нерон яки Коммод кебек иде — бары тик мирас итеп алынган хакимият кенә тудыра торган явызлык белән тулган. Чөнки онытмагыз, Microsoft монополиясе Microsoft белән башланмады. Алар аны IBM'нан алдылар. Программа тәэминаты бизнесы якынча 1950 нче еллар уртасыннан алып 2005 елга кадәр монополия астында торды. Димәк, үзенең барлыкка килүеннән алып бөтен гомере буе диярлек. «Web 2.0» тирәсендә шундый шатлыклы рух хөкем сөрүенең бер сәбәбе — бу монополия чорының, ниһаять, тәмамлануы ихтималлыгын аңлы яки аңсыз рәвештә сиземләү.
Әлбәттә, хакер буларак, мин ватык нәрсәне ничек төзәтеп булачагы турында уйламый булдыра алмыйм. Microsoft'ның кире кайту юлы бармы? Теориядә, әйе. Моның ничек икәнен күрү өчен ике нәрсәне күз алдына китерегез: (а) хәзер Microsoft'ның кулындагы акча күләмен, һәм (б) Ларри белән Сергейның моннан ун ел элек барлык эзләү системаларын йөреп чыгып, Google идеясен бер миллион долларга сатарга тырышуларын һәм һәркемнән кире кагу алуларын.
Гаҗәп факт шул: Microsoft кебек бай компания стандартлары буенча, даһи хакерларны — куркыныч дәрәҗәдә сәләтле хакерларны — бик арзанга сатып алып була. Алар бүтән акыллы кешеләрне эшкә яллый алмыйлар, ләкин бер тәртипкә генә күбрәк түләп, теләгән кадәр кешене сатып ала алалар иде. Шуңа күрә, әгәр алар яңадан көрәшче булырга теләсәләр, моны менә ничек эшләргә мөмкин: барлык яхшы «Web 2.0» стартапларын сатып алырга. Алар аларның барысын диярлек Facebook өчен түләргә тиеш булганнан азрак акчага сатып ала алыр иде.
Аларның барысын да Кремний үзәнлегендәге бер бинага урнаштырырга һәм Редмонд белән һәртөрле элемтәдән саклау өчен тирә-юнен кургаш калкан белән уратып алырга кирәк. Мин моны куркусыз тәкъдим итәм, чөнки алар моны беркайчан да эшләмәячәк. Microsoft'ның иң зур җитешсезлеге — алар үзләренең никадәр начар икәнен әле дә аңламавында. Алар һаман да программа тәэминатын үзләре яза алабыз дип уйлый. Бәлки, десктоп дөньясы стандартлары буенча алар моны эшли дә алалардыр. Ләкин ул дөнья берничә ел элек тәмамланды.
Бу эссегә нинди реакция булачагын мин хәзер үк беләм. Укучыларның яртысы Microsoft'ның һаман да гаять зур табыш китерүче компания булып калуын, һәм безнең ябык кечкенә «Web 2.0» куыгыбызда берничә кешенең уйлавына карап кына нәтиҗәләр чыгаруда саграк булырга тиешлегемне әйтәчәк. Икенче яртысы, яшьрәк ягы, моның инде искергән яңалык булуына зарланачак.
Шулай ук карагыз: Microsoft үлде: кыскача конспект
Искәрмәләр
[1] Программа тәэминатын ярашсыз итү өчен махсус тырышлык куярга кирәкми. Сезгә бары тик хаталарны төзәтүгә артык көч куймаска кирәк — әгәр сез зур компания булсагыз, сез аларны болай да чиксез күләмдә җитештерәсез. Бу хәл «әдәбият теоретиклары»ның язуына охшаш. Күбесе аңлаешсыз булырга тырышмый; алар бары тик аңлаешлы булырга тырышмыйлар. Моның файдасы юк.
[2] Өлешчә Стив Джобс Джон Скалли тарафыннан технологик компанияләрдә бик сирәк очрый торган рәвештә кысрыклап чыгарылганга күрә. Әгәр Apple директорлар советы бу хатаны ясамаган булса, аларга кире аякка басарга туры килмәс иде.