Стартап өсөн идея табыуҙың иң яҡшы ысулы — үҙ-үҙеңә ошондай һорау биреү: кемдеңдер һинең өсөн нимә эшләп сығарыуын теләр инең?
Стартап идеяларының ике төрө бар: үҙ тормошоңдан тәбиғи (органик) рәүештә үҫеп сыҡҡан идеялар һәм ситтән күҙәтеп, үҙеңдән башҡа ниндәйҙер ҡулланыусылар төркөмөнә кәрәк булыр тип уйлап сығарылғандар. Apple беренсе төргә ҡарай ине. Apple барлыҡҡа килде, сөнки Стив Возняк компьютер теләне. Компьютер теләгән күпселек кешеләрҙән айырмалы рәүештә, ул уны үҙе проектлай ала ине һәм шулай эшләне лә. Һәм бик күп башҡа кешеләр ҙә шул уҡ нәмәне теләгәнлектән, Apple компанияны аяҡҡа баҫтырырлыҡ күләмдә һата алды. Айтҡандай, улар бөгөн дә ошо принципҡа таяна. iPhone — был Стив Джобс үҙе теләгән телефон. [1]
Беҙҙең үҙ стартапыбыҙ, Viaweb, икенсе төргә ҡарай ине. Беҙ интернет-магазиндар төҙөү өсөн программа тәьминәте эшләнек. Был программа беҙгә үҙебеҙгә кәрәкмәй ине. Беҙ туранан-тура маркетинг менән шөғөлләнмәй инек. Эште башлағанда беҙ үҙебеҙҙең ҡулланыусыларҙың «тура маркетологтар» тип аталыуын да белмәй инек. Ләкин компанияны башлағанда беҙ сағыштырмаса өлкән инек (миңә 30, ә Роберт Моррисҡа 29 йәш ине), шуға күрә ҡулланыусыларға бындай программа кәрәк буласағын аңларлыҡ тәжрибәгә эйә инек. [2]
Был ике төр идея араһында ҡәтғи сик юҡ, ләкин иң уңышлы стартаптар Viaweb төрөнә ҡарағанда Apple төрөнә яҡыныраҡ кеүек. Altair өсөн беренсе Basic интерпретаторын яҙғанда, Билл Гейтс үҙе ҡулланасаҡ нәмәне эшләй ине, Ларри менән Сергей ҙа Google-дың беренсе версияларын яҙғанда шулай итте.
Органик идеялар, ғәҙәттә, яһалма уйлап сығарылғандарға ҡарағанда яҡшыраҡ, ә нигеҙләүселәр йәш булғанда — бигерәк тә. Башҡа кешеләрҙең нимә теләйәсәген алдан тойоу өсөн тәжрибә кәрәк. Y Combinator-ҙа беҙ күргән иң насар идеялар — йәш нигеҙләүселәрҙең башҡаларға кәрәк булыр тип уйлап эшләгән нәмәләре.
Шуға күрә, әгәр һеҙ стартап башларға теләһәгеҙ һәм нимә менән шөғөлләнергә белмәһәгеҙ, мин һеҙгә башта органик идеяларға иғтибар итергә кәңәш итер инем. Көндәлек тормошоғоҙҙа нимә етешмәй йәки нимә боҙоҡ? Ҡайһы ваҡыт был һорауҙы үҙеңә биреү генә лә шунда уҡ яуап алырға ярҙам итә. Altair-ҙа программаларҙы тик машина телендә генә яҙып булыуы Билл Гейтсҡа асыҡтан-асыҡ етешһеҙлек булып күренгәндер.
Етешһеҙлекте күреү өсөн үҙеңә ситтән ҡарарға тура килеүе ихтимал, сөнки кеше уға күнегергә һәм барыһын да шулай булырға тейеш тип ҡабул итергә тартыла. Ләкин уның барлығына шикләнмәҫкә була. Тап танауыбыҙ төбөндә һәр ваҡыт шәп идеялар ята. 2004 йылда Гарвард студенттарының ҡағыҙға баҫылған Facebook ҡулланыуы көлкөлө ине. Һис шикһеҙ, бындай нәмә онлайн булырға тейеш ине.
Хәҙер ҙә шундай уҡ асыҡ күренеп ятҡан идеялар бар. Һеҙҙең уларҙы күрмәүегеҙҙең сәбәбе — 2004 йылда Facebook төҙөү идеяһын күрмәй ҡалыуығыҙ мөмкин булған сәбәп менән бер: органик стартап идеялары тәүҙә ғәҙәттә стартап идеяһы һымаҡ күренмәй. Беҙ хәҙер Facebook-тың бик уңышлы булыуын беләбеҙ, ләкин үҙегеҙҙе 2004 йылға ҡайтарып ҡарағыҙ. Студенттарҙың профилдәрен селтәргә урынлаштырыу ҙур стартап идеяһы булып күренмәҫ ине. Ысынында иһә, ул башта стартап идеяһы ла түгел ине. Был ҡышта YC киске ашында сығыш яһағанда, Марк Facebook-тың беренсе версияһын яҙғанда компания асырға тырышмауын әйтте. Был бары тик проект ҡына ине. Woz Apple I өҫтөндә эшләй башлағанда ла шулай булды. Ул үҙен компания аса тип уйламаны. Әгәр был егеттәр компания асабыҙ тип уйлаһа, уларға «етдиерәк» берәй нәмә эшләү ҡыҙыҡтырғыс булып күренер ине, һәм был хата булыр ине.
Шуға күрә, әгәр һеҙ органик стартап идеялары табаһығыҙ килһә, мин һеҙгә иғтибарҙы стартап өлөшөнә аҙыраҡ, ә идея өлөшөнә күберәк бүлергә кәңәш итер инем. Проблеманың компания төҙөрлөк кимәлдә мөһим күренеү-күренмәүенә ҡарамайынса, боҙоҡ булып күренгән нәмәләрҙе төҙәтегеҙ генә. Әгәр ошондай ептәрҙе һүтеүҙе дауам итһәгеҙ, аҙаҡ килеп бик күп кешеләр өсөн ҡиммәтле нәмә яһамау ҡыйын булыр, ә шулай килеп сыҡҡас — бына һиңә мәғәнә, компания ла әҙер. [3]
Әгәр башта эшләгән нәмәгеҙҙе башҡалар уйынсыҡ тип иғтибарға алмаһа, төшөнкөлөккә бирелмәгеҙ. Ысынында, был яҡшы билдә. Моғайын, башҡалар ҙа ошо идеяны тап шуға күрә күрмәй үткәндер. Беренсе микрокомпьютерҙарҙы ла уйынсыҡ тип ҡабул итмәнеләр. Беренсе самолеттарҙы ла, беренсе автомобилдәрҙе лә. Хәҙерге ваҡытта, әгәр кемдер беҙгә ҡулланыусыларға оҡшаған, ләкин форум троллдары уйынсыҡ тип мыҫҡылларлыҡ нәмә менән килһә, беҙ уға инвестиция һалырға айырыуса ҙур теләк менән ҡарайбыҙ.
Уйлап сығарылған идеялар табыуҙа йәш нигеҙләүселәр отолһа ла, улар — органик идеяларҙың иң яҡшы сығанағы, сөнки улар технологияларҙың алғы һыҙығында тора. Улар иң һуңғы яңылыҡтарҙы ҡуллана. Улар нимә ҡулланырға кәрәклеген яңы ғына үҙҙәре хәл итте, ниңә ҡулланмаҫҡа һуң? Һәм улар иң яңы нәмәләрҙе файҙаланғанлыҡтан, төҙәтеп була торған ҡиммәтле етешһеҙлектәрҙе беренселәрҙән булып күреү мөмкинлегенә эйә.
Яңы ғына төҙәтелә башлаған ҡәнәғәтләндерелмәгән ихтыяждан да ҡиммәтерәк бер нәмә лә юҡ. Әгәр һеҙ бик күп кешеләр өсөн төҙәтә ала торған етешһеҙлекте тапһағыҙ, һеҙ алтын ятҡылығы тапҡанһығыҙ. Ысын алтын руднигындағы кеүек үк, унан алтын сығарыу өсөн әле ныҡ эшләргә тура киләсәк. Ләкин, исмаһам, һеҙ ятҡылыҡтың ҡайҙа икәнен беләһегеҙ, ә был — эштең иң ҡыйыны.
Иҫкәрмәләр
[1] Был Apple-дың ҡайһы өлкәләрҙә көсһөҙ буласағын алдан күреү юлын күрһәтә: Стив Джобс ҡулланмаған нәмәләр. Мәҫәлән, уның уйындар менән ныҡ мауығыуына шикләнәм.
[2] Үткәндәргә ҡараһаҡ, беҙгә тура маркетологтар булып китергә кәрәк булған. Әгәр мин Viaweb-ты яңынан башлаһам, үҙебеҙҙең онлайн-магазинды асыр инем. Әгәр шулай эшләһәк, ҡулланыусыларҙы күпкә яҡшыраҡ аңлар инек. Мин стартап башлаған һәр кемгә, ни тиклем сәйер күренмәһен, үҙ продуктының ҡулланыусыһы булырға кәңәш итер инем.
[3] Мөмкин булған ташлама: Асыҡ сығанаҡлы программалар (open source) менән туранан-тура ярышыу ҡыйын. Һеҙ программистар өсөн нәмәләр яһай алаһығыҙ, ләкин түләү талап итеп була торған ниндәйҙер өлөшө булырға тейеш.
Был яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Сэм Альтманға, Тревор Блэквеллға һәм Джессика Ливингстонға рәхмәт.