Стартап идеяләрен табуның иң яхшы ысулы — үзеңә мондый сорау бирү: кемдер синең өчен нәрсәне ясап бирүен теләр идең?
Стартап идеяләренең ике төре бар: синең үз тормышыңнан табигый рәвештә, органик рәвештә үсеп чыкканнары, һәм сездән башка ниндидер кулланучылар төркеменә кирәк булыр дип, читтән карап сайлаганнары. Apple беренче төргә керә иде. Apple барлыкка килде, чөнки Стив Возняк үзенең компьютерлы булуын теләде. Компьютер теләгән күпчелек кешеләрдән аермалы буларак, ул аны проектлый белә иде, һәм ул моны эшләде. Һәм башка күп кенә кешеләр дә нәкъ шул ук нәрсәне теләгәнгә күрә, Apple компанияне аякка бастырырлык күләмдә сата алды. Сүз уңаеннан, алар бу принципны бүген дә кулланалар. iPhone — ул нәкъ Стив Джобс үзе теләгән телефон. [1]
Безнең үз стартапыбыз, Viaweb, икенче төргә карый иде. Без онлайн-кибетләр төзү өчен программа тәэминаты ясадык. Бу программа безнең үзебезгә кирәк түгел иде. Без турыдан-туры маркетинг белән шөгыльләнми идек. Хәтта башлаганда без кулланучыларыбызның «туры маркетологлар» (direct marketers) дип аталуын да белми идек. Ләкин без компанияне оештырганда чагыштырмача олы яшьтә идек (миңа 30, ә Роберт Морриска 29 яшь иде), шуңа күрә кулланучыларга мондый төр программа тәэминаты кирәк булачагын аңларлык тәҗрибәбез бар иде. [2]
Бу ике төр идея арасында кискен чик юк, ләкин иң уңышлы стартаплар Viaweb төренә караганда Apple төренә якынрак булып күренә. Altair өчен иң беренче Basic интерпретаторын язганда, Билл Гейтс үзе кулланачак нәрсәне яза иде; Ларри белән Сергей да Google'ның беренче юрамаларын язганда шулай ук эшләделәр.
Органик идеяләр, гадәттә, уйлап чыгарылганнарына караганда кулайрак, ә нигезләүчеләр яшь булганда — аеруча. Башка кешеләрнең нәрсә теләячәген алдан әйтү өчен тәҗрибә кирәк. Без Y Combinator'да күргән иң начар идеяләр — яшь нигезләүчеләрнең «башкаларга нәрсә кирәк булыр икән» дип уйлап ясаган әйберләре.
Шуңа күрә, әгәр сез стартап башларга телисез һәм әлегә нәрсә эшләргә белмисез икән, башта органик идеяләргә игътибар итәргә киңәш итәр идем. Көндәлек тормышыгызда нәрсә җитми яки нәрсә начар эшли? Кайвакыт бу сорауны бирү белән үк сез тиз арада җаваплар табарсыз. Altair'ны бары тик машина телендә генә программалаштырып булуы Билл Гейтска ачыктан-ачык җитешсезлек булып тоелгандыр, күрәсең.
Җитешсезлекләрне яки җимерек якларны күрү өчен сезгә үзегездән бераз читкә карарга туры килер, чөнки кеше аларга күнегә һәм аларны гадәти хәл дип кабул итә башлый. Ләкин аларның барлыгына шикләнмәгез. Иң шәп идеяләр һәрвакыт борын төбендә генә ята. 2004 елда Гарвард студентларының кәгазьгә басылган Facebook кулланып йөрүләре бик сәер күренеш иде. Әлбәттә, мондый нәрсә онлайн булырга тиеш иде.
Хәзер дә шундый ук ачык идеяләр тирә-якта ята. Сезнең аларны күрмәвегезнең сәбәбе — 2004 елда Facebook ясау идеясен игътибарсыз калдыру ихтималыгызның сәбәбе белән бер үк: органик стартап идеяләре башта гадәттә стартап идеясе кебек күренми. Хәзер без Facebook'ның бик уңышлы булганын беләбез, ләкин үзегезне 2004 елга кайтарып карагыз. Студентларның профильләрен челтәргә урнаштыру ул вакытта әллә нинди стартап идеясе булып күренмәс иде. Һәм, дөресен әйткәндә, ул башта стартап идеясе дә түгел иде. Быелгы кышта YC кичке ашында Марк чыгыш ясаганда, Facebook'ның беренче версиясен язганда бернинди компания ачарга җыенмавын әйтте. Бу бары тик гади бер проект иде. Возняк та беренче тапкыр эшләргә тотынганда Apple I шундый ук нәрсә иде. Ул компания башлыйм дип уйламады. Әгәр бу егетләр компания төзибез дип уйласалар, аларның тагын да «җитдирәк» нәрсә эшләргә вәсвәсәләре туар иде, һәм бу хата булыр иде.
Шуңа күрә, сез органик стартап идеяләре уйлап табарга теләсәгез, стартап өлешенә караганда идеянең үзенә күбрәк игътибар бирергә киңәш итәр идем. Бу проблема компания төзерлек дәрәҗәдә мөһимме, юкмы икәненә карамастан, яхшы эшләмәгән нәрсәләрне төзәтегез. Әгәр сез мондый җепләр артыннан бара торсагыз, күп кеше өчен кыйммәтле булган нәрсә ясамый калмассыз, ә моны эшләгәч, карагыз әле, сезнең компаниягез дә барлыкка килгән. [3]
Әгәр башта ясаган әйберегезне башкалар «уенчык» дип кире какса, өметсезлеккә бирелмәгез. Чынлыкта, бу яхшы билге. Башкаларның барысы да бу идеяне күрми калуының сәбәбе дә шундадыр, бәлки. Беренче микрокомпьютерларны да уенчык дип атадылар. Беренче очкычларны да, беренче автомобильләрне дә. Хәзерге вакытта, кемдер кулланучыларга ошый торган, ләкин форум тролльләре уенчык дип санга сукмаска мөмкин булган берәр нәрсә алып килсә, безнең аңа инвестиция кертү ихтималыбыз аеруча югары.
Яшь нигезләүчеләр ясалма идеяләр уйлап табуда оттырсалар да, алар органик идеяләрнең иң яхшы чыганагы булып тора, чөнки алар технологиянең алгы сызыгында. Алар иң соңгы яңалыкларны кулланалар. Алар нәрсәне кулланырга икәнен яңа гына сайладылар, ни өчен кулланмаска тиешләр ди әле? Һәм алар иң яңа әйберләрне кулланганга күрә, төзәтеп була торган кыйммәтле җитешсезлекләрне беренчеләрдән булып ачыклау мөмкинлегенә ия.
Яңа гына төзәтеп була башлаган канәгатьләндерелмәгән ихтыяҗдан да кыйммәтрәк бернәрсә дә юк. Әгәр сез күп кеше өчен төзәтә алырлык җитешсез бер нәрсәне тапсагыз, сез алтын ятмасы тапкансыз дигән сүз. Чын алтын шахтасындагы кебек үк, алтынны чыгару өчен әле күп эшләргә туры киләчәк. Ләкин, ким дигәндә, алтын катламының кайда икәнен беләсез, ә иң кыены — нәкъ менә шул.
Искәрмәләр
[1] Бу Apple'ның көчсез булачак өлкәләрен алдан күрү ысулын күрсәтә: Стив Джобс үзе кулланмаган әйберләр. Мәсәлән, аның видеоуеннар белән мавыгуына шикләнәм.
[2] Үткәнгә карап әйтсәк, безгә үзебезгә турыдан-туры маркетологлар булырга кирәк иде. Әгәр мин Viaweb'ны яңадан башласам, без үзебезнең онлайн-кибетне ачар идек. Әгәр шулай эшләгән булсак, без кулланучыларны күпкә яхшырак аңлар идек. Стартап башлаган һәркемгә, никадәр генә гадәти булмаган булып тоелса да, аның кулланучысына әверелергә киңәш итәр идем.
[3] Мөмкин булган чыгарма: Ачык кодлы программа тәэминаты (open source) белән турыдан-туры көндәшлек итү кыен. Программалаучылар өчен әйберләр ясарга мөмкин, ләкин аның түләү алырлык ниндидер өлеше булырга тиеш.
Бу мәкаләнең караламаларын укыганнары өчен Сэм Альтманга, Тревор Блэквеллга һәм Джессика Ливингстонга рәхмәт.