Стартап идеяларын табудың ең жақсы жолы — өзіңізге мына сұрақты қою: біреудің сіз үшін не жасап бергенін қалар едіңіз?
Стартап идеяларының екі түрі болады: өз өміріңізден табиғи түрде, органикалық жолмен пайда болатындар және өзіңізден бөлек қандай да бір пайдаланушылар тобына қажет болады деп сырттай шешетіндеріңіз. Apple бірінші түрге жататын. Apple-дің пайда болу себебі — Steve Wozniak-тың компьютер алғысы келгендігі еді. Компьютерді қалаған көптеген адамдардан айырмашылығы, ол оны жобалай алатын, сондықтан жасап шығарды. Ал дәл осы нәрсені басқа да көптеген адамдар қалағандықтан, Apple компанияны алға жылжытуға жететіндей мөлшерде сата алды. Айтпақшы, олар бұл қағидаға бүгінгі күнге дейін сүйенеді. iPhone — Steve Jobs-тың өзі қалаған телефон. [1]
Біздің жеке стартапымыз Viaweb екінші түрге жататын. Біз интернет-дүкендер ашуға арналған бағдарламалық жасақтама жасадық. Бұл бағдарлама біздің өзімізге қажет емес еді. Біз тікелей маркетолог емеспіз. Жұмысты бастаған кезде пайдаланушыларымыздың «тікелей маркетологтар» деп аталатынын да білмедік. Бірақ компанияны бастағанда жасымыз біршама үлкен еді (мен 30-да, ал Robert Morris 29-да болды), сондықтан пайдаланушыларға мұндай бағдарлама түрі қажет болатынын түсінетіндей тәжірибеміз бар еді. [2]
Идеялардың бұл екі түрінің арасында нақты шекара жоқ, бірақ ең сәтті стартаптар Viaweb түріне қарағанда Apple түріне жақынырақ сияқты. Bill Gates Altair-ге арналған алғашқы Basic интерпретаторын жазғанда, өзі қолданатын нәрсені жазды, дәл сол сияқты Larry мен Sergey де Google-дің алғашқы нұсқаларын жазғанда солай істеді.
Органикалық идеялар қолдан жасалған идеяларға қарағанда әдетте ұтымдырақ келеді, әсіресе негізін қалаушылар жас болған кезде. Басқа адамдардың не қалайтынын болжау үшін тәжірибе керек. Y Combinator-да біз көретін ең нашар идеялар — жас негізін қалаушылардың басқалар қалайды деп ойлап жасаған нәрселері.
Сондықтан стартап бастағыңыз келіп, не істейтініңізді әлі білмесеңіз, алдымен органикалық идеяларға көңіл бөлуге кеңес берер едім. Күнделікті өміріңізде не жетіспейді немесе ненің кемшілігі бар? Кейде осы сұрақты қойсаңыз болғаны, бірден жауап аласыз. Altair-ді тек машина тілінде ғана бағдарламалауға болатыны Bill Gates үшін анық кемшілік болып көрінген шығар.
Кемшіліктер мен ақауларды көру үшін өз өміріңізге сырт көзбен қарау қажет болуы мүмкін, өйткені сіз оған үйреніп, солай болуы керектей қабылдауға бейімсіз. Дегенмен, оның бар екеніне күмәнданбаңыз. Дәл мұрнымыздың астында жүрген тамаша идеялар қашанда табылады. 2004 жылы Harvard студенттерінің әлі күнге дейін қағазға басылған Facebook-ті қолданып жүргені күлкілі еді. Мұндай нәрсе, сөзсіз, онлайн түрде болуы керек болатын.
Қазір де дәл осындай көзге көрініп тұрған идеялар айналада өріп жүр. Сіздің оларды байқамай жүрген себебіңіз — 2004 жылы Facebook жасау идеясын байқамай қалған себебіңізбен бірдей: органикалық стартап идеялары әдетте басында стартап идеясына ұқсамайды. Қазір біз Facebook-тің өте табысты болғанын білеміз, бірақ өзіңізді 2004 жылға қайта апарып көріңізші. Студенттердің сауалнамаларын интернетке салу онша бір стартап идеясы болып көрінбес еді. Шын мәнінде, ол бастапқыда стартап идеясы болған да жоқ. Осы қыста Mark YC кешкі асында сөйлеген сөзінде Facebook-тің алғашқы нұсқасын жазған кезде компания құруды көздемегенін айтты. Бұл жай ғана жоба болған. Woz алғаш жұмыс істей бастағанда Apple I да сондай еді. Ол компания ашып жатырмын деп ойламады. Егер бұл жігіттер компания құрып жатырмыз деп ойлағанда, әлдеқайда «байсалды» бірдеңе жасауға тырысып, қателікке бой алдырар еді.
Сондықтан органикалық стартап идеяларын тапқыңыз келсе, «стартап» бөлігіне азырақ, ал «идея» бөлігіне көбірек назар аударуды ұсынамын. Мәселе компания құратындай деңгейде маңызды ма, жоқ па, оған қарамастан, өзіңізге дұрыс емес көрінген нәрселерді жөндеңіз. Егер сіз осындай бағыттарды зерттей берсеңіз, түбінде көптеген адамдар үшін құнды нәрсе жасап шығармау мүмкін емес, ал оны жасаған сәтте, ғажабы сол — қолыңызда дайын компания болады. [3]
Бастапқыда жасаған нәрсеңізді басқалар жай ғана ойыншық деп қабылдамаса, сағыңыз сынбасын. Шын мәнінде, бұл жақсы белгі. Басқалардың осы идеяны назардан тыс қалдырып келген себебі де осы шығар. Алғашқы микрокомпьютерлерді ойыншық деп қабылдады. Алғашқы ұшақтар мен алғашқы көліктерді де солай көрді. Қазір біреу бізге пайдаланушыларға ұнайтын, бірақ форум тролльдері ойыншық деп мазақтай алатындай нәрсемен келсе, біз оған инвестиция салуға ерекше бейім тұрамыз.
Жас құрылтайшылар ойдан құрастырылған идеяларға келгенде ұтылғанымен, органикалық идеялардың ең жақсы қайнар көзі болып табылады, өйткені олар технологияның алдыңғы шебінде жүр. Олар ең соңғы жаңалықтарды пайдаланады. Олар нені қолдану керектігін жаңа ғана таңдады, ендеше неге қолданбасқа? Ал олар ең жаңа құралдарды пайдаланатындықтан, жөндеуге болатын құнды кемшіліктерді бірінші болып байқай алатын орында тұр.
Енді ғана шешілуге мүмкіндік туған қанағаттандырылмаған қажеттіліктен құнды ештеңе жоқ. Егер сіз көптеген адамдар үшін түзеуге болатын ақауды тапсаңыз, алтын кенішін таптым дей беріңіз. Нағыз алтын кенішіндегідей, одан алтынды алу үшін әлі де көп еңбектену керек. Бірақ кем дегенде кен орнының қайда екенін білесіз, ал ең қиыны да осы.
Ескертпелер
[1] Бұл Apple-дің қай тұсы әлсіз болатынын болжаудың жолын көрсетеді: Steve Jobs қолданбайтын нәрселер. Мысалы, оның ойындарға қатты әуес екеніне күмәнім бар.
[2] Өткенге көз жүгіртсек, біздің тікелей маркетологқа айналғанымыз дұрыс болар еді. Егер мен Viaweb-ті қайтадан бастар болсам, өзіміздің интернет-дүкенімізді ашар едім. Егер солай істегенімізде, пайдаланушыларды әлдеқайда жақсырақ түсінер едік. Стартап бастаған кез келген адамға, қаншалықты табиғи емес болып көрінсе де, оның өз пайдаланушыларының бірі болуға кеңес беремін.
[3] Ықтимал ерекшелік: ашық бастапқы кодты бағдарламалық жасақтамамен тікелей бәсекелесу қиын. Бағдарламашылар үшін өнімдер жасауға болады, бірақ оның ақы ала алатын белгілі бір бөлігі болуы керек.
Осы мәтіннің нобайларын оқып шыққаны үшін Sam Altman-ға, Trevor Blackwell-ге және Jessica Livingston-ға алғыс білдіремін.