Яңыраҡ мин хөкүмәтте көтөп тормайынса ла патент проблемаһының бер өлөшөн хәл итеп булыуын аңланым.
Патенттар технологик прогрессҡа ярҙам итәме әллә ҡамасаулаймы икәнлегенә бер ҡасан да 100% ышанысым булманы. Бала саҡта улар ярҙам итә тип уйлай торғайным. Патенттар уйлап табыусыларҙың идеяларын ҙур компаниялар урлауынан һаҡлай тип иҫәпләнем. Бәлки, элек, күберәк әйберҙәр матди булған саҡта, был дөрөҫөрәк булғандыр. Ләкин дөйөм алғанда патенттар яҡшы нәмәме-юҡмы икәненә ҡарамаҫтан, уларҙы насар файҙаланыу юлдары ла бар һымаҡ. Патенттарҙы яуыз ниәттә ҡулланыу осраҡтары күбәйә барғанға күрә, патент реформаһын талап итеү тауыштары ла көсәйә бара.
Патент реформаһының проблемаһы шунда: ул хөкүмәт аша үтергә тейеш. Ә был ғәҙәттә яй бара. Ләкин яңыраҡ мин проблеманы ағым буйынса түбәнерәк тә һөжүм итеп булыуын төшөндөм. Патенттар ағымын улар бирелгән урында ғына түгел, ҡайһы бер осраҡтарҙа улар ҡулланылған урында ла быуып ҡуя алабыҙ.
Инновацияларға һис шикһеҙ ҡамасаулаған ҡулланыу ысулдарының береһе — насар продуктлы абруйлы компанияларҙың яҡшы продукт етештергән бәләкәй көнәркәштәрен баҫтырыу өсөн патенттарҙы файҙаланыуы. Был — хөкүмәткә мөрәжәғәт итмәйенсә лә кәметә ала торған яуызлыҡ төрө.
Быны эшләү юлы — бындай хәйләләрҙән үҙен өҫтөн күргән компанияларҙы халыҡ алдында бындай аҙымға бармаҫҡа вәғәҙә бирергә күндереү. Шул саҡта бындай вәғәҙә бирергә теләмәгәндәр бик ныҡ күҙгә ташланасаҡ. Потенциаль хеҙмәткәрҙәр уларҙа эшләргә теләмәйәсәк. Инвесторҙар ҙа уларҙың яҡшы продукттар булдырыу урынына судлашыу аша көнәркәшлек иткән компания төрө булыуын күрә аласаҡ.
Бына ул вәғәҙә:
25-тән кәмерәк кеше эшләгән компанияларға ҡаршы программа тәьминәте патенттарын беренсе булып ҡулланмаҫҡа.
Мин аңлы рәүештә теүәллекте ҡыҫҡалыҡҡа алмаштырҙым. Патент вәғәҙәһе юридик яҡтан мәжбүри көскә эйә түгел. Был Google-дың «Яуыз булма» («Don't be evil») тигән шиғәренә оҡшаған. Улар яуызлыҡтың нимә икәнен билдәләмәй, ләкин быны асыҡтан-асыҡ әйтеп, улар, мәҫәлән, Altria эйәрмәгән стандартҡа буйһонорға әҙер булыуҙарын белдерә. Сикләү булыуына ҡарамаҫтан, «Яуыз булма» Google өсөн яҡшы йоғонто яһаны. Технология компаниялары иң етештереүсән кешеләрҙе йәлеп итеү аша еңә, ә иң етештереүсән кешеләр үҙҙәренә ҡанун талап иткәндән дә юғарыраҡ талаптар ҡуйған эш биреүселәргә тартыла. [1]
Был патент вәғәҙәһе, асылда, ҡыҫҡараҡ, ләкин асыҡ сығанаҡлы (open source) «Яуыз булма» булып тора. Мин һәр технология компанияһын уны ҡабул итергә өндәйем. Әгәр патенттар мәсьәләһен хәл итергә ярҙам итергә теләһәгеҙ, үҙ эш биреүсегеҙҙе лә шуға өндәгеҙ.
Технология компанияларының күбеһе стартаптарға ҡаршы патенттар ҡулланыу кимәленә тиклем түбәнһемәй ҙә инде. Google йәки Facebook-тың стартаптарҙы патент боҙған өсөн судҡа биргәнен күрмәҫһегеҙ. Уларға бының кәрәге лә юҡ. Шуға күрә яҡшыраҡ технология компаниялары өсөн патент вәғәҙәһе үҙ-үҙеңде тотошто үҙгәртеүҙе талап итмәй. Улар бары тик былай ҙа эшләйәсәк нәмәләрен эшләргә һүҙ бирә. Ә стартаптарға ҡаршы патент ҡулланмаясаҡ барлыҡ компаниялар быны белдергәс, ситтә ҡалғандар бик ныҡ күҙгә ташланасаҡ.
Патент вәғәҙәһе патенттар менән бәйле барлыҡ проблемаларҙы ла хәл итмәй. Мәҫәлән, ул патент троллдарын туҡтатмаясаҡ; улар инде былай ҙа йәмғиәттән ситләтелгәндәр. Ләкин патент вәғәҙәһе хәл иткән проблема патент троллдары проблемаһына ҡарағанда етдирәк булырға мөмкин. Патент троллдары — бары тик паразиттар ғына. Әҙәпһеҙ паразит һирәк кенә үҙенең хужаһын үлтерергә лә мөмкин, ләкин уның маҡсаты был түгел. Шул уҡ ваҡытта стартаптарҙы патент боҙған өсөн судҡа биргән компаниялар, ғәҙәттә, уларҙың продуктын баҙарға сығармау тигән асыҡ маҡсат менән эшләй.
Стартаптарға ҡаршы патенттар ҡулланған компаниялар инновацияларға тамырында уҡ һөжүм итә. Хәҙер һәр кем хөкүмәтте көтөп тормайынса был проблема буйынса берәй нәмә эшләй ала: компанияларҙан уларҙың был мәсьәләләге позицияһын һорағыҙ.
Иҫкәрмәләр:
[1] Вәғәҙә аңлы рәүештә аңлайышһыҙ итеп яҙылғанға күрә, уны аңлатҡанда беҙгә сәләмәт фекер кәрәк буласаҡ. Һәм киреһенсә тағы ла нығыраҡ: кешеләр уны аңлатҡанда сәләмәт фекер ҡулланһын өсөн вәғәҙә аңлы рәүештә дөйөмләштерелгән.
Мәҫәлән, мин был 25 кешенең мотлаҡ рәүештә штатлы хеҙмәткәрҙәр булырға тейешме, әллә подрядсылар ҙа иҫәпкә алынамы икәнен махсус рәүештә әйтмәнем. Әгәр компанияға суд дәғүәһенең патент вәғәҙәһен боҙоу-боҙмауы тураһында бындай ваҡлыҡтарға тиклем ябышырға тура килһә, был барыбер насар һәм әҙәпһеҙ аҙым булып ҡалалыр.