Венчур инвесторҙарҙың да, бизнес-фәрештәләрҙең дә береһе лә иң шәп стартаптарға Рон Конвей (Ron Conway) кеүек күп инвестиция һалмаған. Ул үҙәндәге һәр килешеүҙә ни булғанын белә, ярты осраҡта — сөнки уны үҙе ойошторғанға күрә.
Шуға ҡарамаҫтан, ул ғәжәп кимәлдә яҡшы кеше. Дөрөҫөн әйткәндә, «яҡшы» тигән һүҙ генә етмәй ҙә. Ронко — изге күңелле. Уның насар ҡыланған бер генә осрағын да белмәйем. Быны күҙ алдына килтереүе лә ауыр.
Мин Кремний үҙәненә тәү башлап килгәс, «Шундай ҡөҙрәтле кешенең шул тиклем мәрхәмәтле булыуы ниндәй ҙур бәхет», — тип уйлағайным. Ләкин яйлап аңланым: был осраҡлы бәхет кенә түгел. Ронко нәҡ изге күңелле булғанға күрә шундай ҡөҙрәтле булып киткән дә инде. Ул инвестиция һалған бөтә килешеүҙәр ҙә уға тәҡдимдәр аша килә. Google шулай килде. Facebook шулай килде. Twitter шәхсән Эван Уильямстың үҙенең тәҡдиме буйынса булды. Күптәрҙең уға яңы килешеүҙәр тәҡдим итеүенең сәбәбе — уның үҙенең яҡшы кеше икәнен иҫбатлауында.
Яҡшы булыу — еңел бирелеүсән, йомшаҡ булыу тигәнде аңлатмай. Мин ярһыған Ронко менән осрашырға теләмәҫ инем. Әммә Рон һеҙгә асыуланған икән, тимәк, һеҙ ниндәйҙер насарлыҡ эшләгәнһегеҙ. Рон шул тиклем иҫке ҡарашлы, хатта Ҡәҙимге Ғәһед (Ветхий Завет) кимәлендә иҫке. Үҙенең ғәҙел асыуы менән ул һеҙгә төшөрөп тә ебәрер, ләкин бында бер ниндәй ҙә яуызлыҡ булмаясаҡ.
Бөтә өлкәләрҙә лә тиерлек яҡшы булып күренеүҙең өҫтөнлөктәре бар. Был кешеләрҙә ышаныс уята. Әммә яҡшы булып күренеү өсөн ысынлап та яҡшы булыу — бик ҡыйбатҡа төшә торған юл. Ҡағиҙәләрһеҙ йәшәгән әхләҡһеҙ кешегә был ашыҡ-пошоҡ артыҡ тырышыу булып күренергә мөмкин.
Ҡайһы бер өлкәләрҙә был шулайҙыр ҙа, ләкин стартаптар донъяһында улай түгел күрәһең. Инвесторҙар араһында әҙәпһеҙҙәр күп булһа ла, улар араһында асыҡ бер тенденция бар: иң уңышлы инвесторҙар бер үк ваҡытта иң намыҫлылары ла булып сыға. [1]
Һәр ваҡыт былай булмаған. Егерме йыл элек инвесторҙар тураһында быны ҙур ышаныс менән әйтә алмаҫ инем.
Нимә үҙгәрҙе һуң? Стартаптар донъяһы асығыраҡ һәм алдан тоҫмаллап булмаҫлыҡ булып китте. Был ике шарт та ысынында яҡшы булмайынса тороп, яҡшы булып күренеүҙе ҡатмарлаштыра.
Асыҡлыҡтың ни өсөн бындай йоғонто яһауы аңлашыла. Хәҙер инвестор стартапҡа нигеҙ һалыусыға насар мөнәсәбәттә булһа, был шунда уҡ мәғлүм була. Бәлки, матбуғатҡа тиклем үк барып етмәҫ, әммә башҡа нигеҙ һалыусылар быны ишетә, һәм ул инвестор килешеүҙәрен юғалта башлай. [2]
Билдәһеҙлектең, тоҫмаллап булмауҙың тәьҫире иһә нәфисерәк. Ул ике йөҙлө булыуҙың мәшәҡәтен арттыра. Әгәр һеҙ ике йөҙлө булырға йыйынһағыҙ, кем менән яҡшы мөғәмәләлә булырға кәрәклеген һәм кемгә яуызлыҡ ҡылыуығыҙ язаһыҙ ҡаласағын белергә тейешһегеҙ. Ә стартаптар донъяһында хәлдәр шул тиклем тиҙ үҙгәрә, хатта уны алдан белеп булмай. Бөгөн һеҙ һөйләшкән осраҡлы ғына студент егет бер-ике йылдан үҙәндәге иң шәп стартаптың етәксеһе (CEO) булып китергә мөмкин. Кем менән яҡшы булырға кәрәклеген белеп булмағас, барыһына ла яҡшы мөнәсәбәттә булырға тура килә. Ә быны булдыра алған берҙән-бер кешеләр — ысын күңелдән изге булғандар ғыналыр.
Үҙ-ара етерлек бәйләнгән һәм алдан билдәләп булмаған донъяла, ысынында яҡшы булмай тороп, яҡшы булып күренә алмайһың.
Йыш ҡына булғанса, Рон киләсәктең инвесторы булыу серен осраҡлы рәүештә асты. Ул стартап инвестицияларының киләсәген алдан тоҫмаллап, намыҫлы булыу файҙа килтерәсәген аңлап, үҙен шулай тоторға мәжбүр итмәне. Башҡаса ҡыланыу уның өсөн тәбиғи булмаҫ ине. Ул инде киләсәктә йәшәй ине.
Бәхеткә күрә, был киләсәк стартаптар донъяһы менән генә сикләнмәй. Стартаптар донъяһы күптәргә ҡарағанда асығыраҡ һәм көтөлмәгән боролоштарға байыраҡ, әммә бөтә ерҙә лә тиерлек үҫеш нәҡ шул йүнәлештә бара.
Иҫкәрмәләр
[1] Мин инвесторҙарҙы мәрхәмәтлелеге буйынса теҙеп сыҡһағыҙ, улар килемдәре буйынса ла теҙелеп ҡуйыр тип әйтмәйем, ә киреһенсә, әгәр х күсәренә мәрхәмәтлелекте, ә у күсәренә килемде ҡуйып график төҙөһәгеҙ, асыҡ өҫкә үрләү трендын күрерһегеҙ тием.
[2] Айырыуса Y Combinator, бик күп стартаптарҙан мәғлүмәт туплағанға күрә, инвесторҙарҙың холҡо һәм ғәмәлдәре тураһында ярайһы уҡ тулы күренешкә эйә.
Ошо яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Сэм Альтманға (Sam Altman) һәм Джессика Ливингстонға (Jessica Livingston) рәхмәт.