Венчур инвесторлары арасында да, бизнес-фәрештәләр арасында да Рон Конуэй (Ron Conway) кебек иң алдынгы стартапларның күбесенә инвестиция керткән башка беркем дә юк. Ул Үзәндәге (Valley) һәрбер килешүдә нәрсә булганын белә, ярты очракта — чөнки аны үзе оештырган.
Һәм шуңа да карамастан, ул гаҗәеп дәрәҗәдә яхшы кеше. Дөресен генә әйткәндә, «яхшы» дигән сүз генә аз. Ронко — чын-чыннан игелекле. Аның начар кыланганын мин бер тапкыр да ишетмәдем. Моны күз алдына китерүе дә кыен.
Мин Силикон үзәненә беренче тапкыр килгәч: «Мондый кодрәтле кешенең шулкадәр игелекле булуы нинди бәхет», — дип уйлаган идем. Ләкин вакыт узу белән мин аңладым: бу очраклы бәхет кенә түгел. Ронко нәкъ менә игелекле булганы өчен шундый көчлегә әверелгән. Ул инвестиция кертә торган барлык килешүләр аңа башкаларның киңәше, тәкъдиме (referral) аша килә. Google шулай килде. Facebook шулай килде. Twitter'ны исә Эван Уильямс үзе тәкъдим итте. Һәм бик күп кешеләрнең аңа килешүләр тәкъдим итүенең сәбәбе — аның үзен чын яхшы кеше итеп күрсәтүендә.
Яхшы булу йомшак булуны аңлатмый. Ронконың ачуы чыкканда аның каршында торырга мин теләмәс идем. Әмма Рон сиңа ачуланган икән, димәк, син берәр начар нәрсә эшләгәнсең. Рон шулкадәр иске карашлы ки, аны хәтта Иске Гаһед (Ветхий Завет) белән чагыштырырга була. Ул үзенең гадел ярсуы белән сине тар-мар итәр, әмма анда бернинди дә явызлык булмас.
Һәр өлкәдә диярлек үзеңне яхшы итеп күрсәтүнең өстенлекләре бар. Бу кешеләрне сезгә ышанырга мәҗбүр итә. Әмма чынлыкта яхшы булу — үзеңне яхшы итеп күрсәтү өчен артык кыйммәтле ысул. Әхлаксыз кеше өчен бу бөтенләй кирәксез тырышлык булып күренергә мөмкин.
Кайбер өлкәләрдә бу шулай да булыр, бәлки, ләкин стартаплар дөньясында алай түгел, күрәсең. Инвесторлар арасында яньчекләр (әшәке кешеләр) җитәрлек булса да, алар арасында ачык бер тенденция бар: иң уңышлы инвесторлар — бер үк вакытта иң намуслылары да. [1]
Элек гел алай түгел иде. Егерме ел элек инвесторлар турында мин мондый сүзне ышаныч белән әйтә алмас идем.
Нәрсә үзгәрде? Стартап дөньясы тагын да ачыграк һәм алдан фаразлап булмаслыкка әйләнде. Бу ике сыйфат та чыннан да яхшы булмыйча гына яхшы булып күренүне кыенлаштыра.
Ачыклыкның ни өчен шундый тәэсир ясавы аңлашыла. Хәзер инвестор фаундерга начар мөнәсәбәттә булса, бу шундук фаш ителә. Бәлки, матбугатка ук чыгып җитмәс, әмма башка фаундерлар моны ишетә, һәм бу инвестор яхшы килешүләрне югалта башлый. [2]
Алдан фаразлап булмауның тәэсире исә нәфисрәк. Бу икейөзле булуны кыенлаштыра. Әгәр сез икейөзле булырга җыенасыз икән, сезгә кемгә карата яхшы, ә кемгә карата тупас булырга яраганын белеп торырга кирәк. Стартап дөньясында исә бар нәрсә шулкадәр тиз үзгәрә ки, сез моны белә алмыйсыз. Сез бүген очраткан ниндидер очраклы студент бер-ике елдан Үзәндәге иң кызыклы стартапның генераль директоры (CEO) булып китәргә мөмкин. Әгәр сез кемгә яхшы мөнәсәбәттә булырга кирәклеген алдан белмисез икән, сезгә һәркем белән дә яхшы булырга туры килә. Һәм, мөгаен, моны бары тик чын күңелдән яхшы булган кешеләр генә булдыра ала.
Җитәрлек дәрәҗәдә үзара бәйләнгән һәм алдан фаразлап булмаслык дөньяда син чыннан да яхшы булмыйча торып яхшы булып күренә алмыйсың.
Еш була торганча, Рон киләчәкнең инвесторы булу ысулын очраклы рәвештә ачкан. Ул стартап инвестицияләренең киләчәген алдан күреп, намуслы булуның файдалы икәнен аңлап, үзен шулай тотарга мәҗбүр итмәгән. Башкача эш итү аның үзенә ят булыр иде. Ул болай да инде киләчәктә яши иде.
Бәхеткә, бу киләчәк стартаплар дөньясы белән генә чикләнми. Стартап дөньясы башкаларга караганда ачыграк һәм алдан фаразлап булмаслык, ләкин бу юнәлештәге тенденция барлык өлкәләрдә диярлек бара.
Искәрмәләр
[1] Мин инвесторларны игелеклелеге буенча төзсәң, алар табышлылыгы буенча да урнаша дип әйтмим, ә бәлки, x күчәренә — игелеклелекне, ә y күчәренә табышлылыкны куеп графигын ясасагыз, ачык өскә таба юнәлгән сызыкны күрерсез дип әйтәм.
[2] Бигрәк тә Y Combinator, бик күп стартаплардан мәгълүмат туплаганга күрә, инвесторларның үз-үзләрен тотышы турында шактый тулы күзаллауга ия.
Моның караламаларын укыганнары өчен Сэм Альтманга һәм Джессика Ливингстонга рәхмәт белдерәм.