(Был эссе Xtech конференцияһындағы сығышҡа нигеҙләнгән.)
Кремний үҙәнен башҡа берәй урында ҡайтанан булдырып булыр инеме, әллә унда берәй ҡабатланмаҫ үҙенсәлек бармы?
Уны башҡа илдәрҙә ҡайтанан булдырыу ауыр булһа, был ғәжәп булмаҫ ине, сөнки уны АҠШ-тың күпселек өлөшөндә лә ҡабатлап булмай. Хатта ошонда ла кремний үҙәне яһау өсөн нимә кәрәк һуң?
Бының өсөн тейешле кешеләр кәрәк. Әгәр Кремний үҙәненән Баффалоға кәрәкле ун мең кешене күсерергә өлгәшһәгеҙ, Баффало Кремний үҙәненә әйләнер ине. [1]
Был үткән замандар менән сағыштырғанда ныҡ айырылып тора. Бер нисә тиҫтә йыл элек кенә ҡалалар өсөн география уларҙың яҙмышы булған. Бөтә бөйөк ҡалалар һыу юлдары буйында урынлашҡан, сөнки ҡалалар сауҙа аша аҡса эшләгән, ә һыу йөк ташыуҙың берҙән-бер отошло юлы булған.
Хәҙер иһә теләһә ҡайһы урында бөйөк ҡала яһап була, тик бының өсөн шунда тейешле кешеләрҙе күсерергә генә кәрәк. Шулай итеп, кремний үҙәнен нисек яһарға тигән һорау ошоға ҡайтып ҡала: был ниндәй кешеләр һәм уларҙы нисек күсенергә күндермәк кәрәк?
Ике төр
Минеңсә, технология үҙәген булдырыу өсөн ни бары ике төрлө кеше кәрәк: байҙар һәм нёрдтар (ботаниктар). Улар стартаптар барлыҡҡа килтереүсе реакцияла сикләүсе реагенттар булып тора, сөнки стартаптар башланғанда унда фәҡәт улар ғына була. Ҡалғандарҙың барыһы ла һуңынан күсеп киләсәк.
Күҙәтеүҙәр быны раҫлай: АҠШ эсендә ҡалалар байҙар һәм нёрдтар икеһе лә булған осраҡта ғына стартап үҙәктәренә әйләнде. Мәҫәлән, Майамила стартаптар бик аҙ барлыҡҡа килә, сөнки унда байҙар күп булһа ла, нёрдтар һирәк. Был нёрдтар яратҡан урын түгел.
Ә бына Питтсбургта ҡапма-ҡаршы проблема: нёрдтар тулып ята, ә байҙар юҡ. АҠШ-та компьютер фәндәре буйынса иң яҡшы факультеттар тип MIT, Стэнфорд, Беркли һәм Карнеги-Меллон иҫәпләнә. MIT 128-се маршрутты (Route 128) барлыҡҡа килтерҙе. Стэнфорд менән Беркли Кремний үҙәнен бирҙе. Ә Карнеги-Меллон? Ошо урында яҙма өҙөлә. Исемлектең түбәнерәк өлөшөндә урынлашҡан Вашингтон университеты Сиэтлда юғары технологиялы мөхит булдырҙы, ә Остиндағы Техас университеты — Остинда. Әммә Питтсбургта нимә булды? Ә исемлектә шулай уҡ юғары урында торған Корнелл урынлашҡан Итакала?
Мин Питтсбургта үҫтем һәм Корнелл колледжында уҡыным, шуға күрә икеһе өсөн дә яуап бирә алам. Һауа торошо бик насар, бигерәк тә ҡышын, һәм Бостондағы кеүек уны ҡапларлыҡ ҡыҙыҡлы иҫке ҡала ла юҡ. Бай кешеләр Питтсбургта йәки Итакала йәшәргә теләмәй. Шуға күрә стартап асырлыҡ хакерҙар күп булһа ла, уларға аҡса һалыусы юҡ.
Бюрократтар түгел
Ысынлап та байҙар кәрәкме? Хөкүмәт нёрдтарға инвестиция һалһа, барып сыҡмаҫ инеме? Юҡ, сыҡмаҫ ине. Стартап инвесторҙары — байҙарҙың айырым бер төрө. Уларҙың үҙҙәренең технология бизнесында ҙур тәжрибәһе була. Был (а) уларға дөрөҫ стартаптарҙы һайларға ярҙам итә, һәм (б) улар аҡса ғына түгел, кәңәш һәм бәйләнештәр ҙә бирә ала тигәнде аңлата. Һәм һөҙөмтәлә уларҙың шәхси өлөшө булыуы уларҙы ысынлап та иғтибарлы булырға мәжбүр итә.
Бюрократтар үҙҙәренең тәбиғәте буйынса стартап инвесторҙарына тулыһынса ҡапма-ҡаршы кешеләр. Уларҙың стартаптарға инвестиция һалыуы тураһындағы фекер көлкөлө. Был математиктарҙың Vogue журналын етәкләүенә, йәки, дөрөҫөрәге, Vogue мөхәррирҙәренең математика журналын етәкләүенә оҡшар ине. [2]
Шулай ҙа, дөрөҫөн әйткәндә, бюрократтар эшләгән күпселек эштәр насар килеп сыға. Беҙ быны ғәҙәттә һиҙмәйбеҙ, сөнки улар бары тик башҡа бюрократтар менән генә ярыша. Әммә стартап инвесторы булараҡ, уларға күпкә ҙурыраҡ тәжрибәгә һәм дәрткә эйә профессионалдар менән көс һынашырға тура килер ине.
Хатта үҙ венчур төркөмдәре булған корпорациялар ҙа ғәҙәттә уларға инвестиция ҡарарҙарын үҙаллы ҡабул итеүҙе тыя. Күпселегенә абруйлы шәхси венчур фирмаһы төп инвестор сифатында сығыш яһарға риза булған килешеүҙәргә генә аҡса һалырға рөхсәт ителә.
Биналар түгел
Кремний үҙәнен күрергә барһағыҙ, унда тик биналар күрерһегеҙ. Әммә уны Кремний үҙәне иткән нәмә — биналар түгел, ә кешеләр. Мин ваҡыты-ваҡыты менән башҡа урындарҙа «технопарктар» төҙөргә маташыуҙар тураһында уҡыйым, әйтерһең дә Кремний үҙәненең әүҙем матдәһе — ул офис биналары. София-Антиполис тураһындағы бер мәҡәләлә ундағы компаниялар араһында Cisco, Compaq, IBM, NCR һәм Nortel булыуы менән маҡтанғайнылар. Француздар быларҙың стартап түгеллеген аңламаймы ни?
Технология компаниялары өсөн офис биналары төҙөү һеҙгә кремний үҙәнен бирмәйәсәк, сөнки стартап тормошондағы иң мөһим осор уларға бындай биналар кәрәк булғанға тиклем үк үтә. Төп осор — өс егет фатирҙа ултырып эш иткән мәл. Стартап финанслау алған ваҡытта ҡайҙа булһа, шунда ҡаласаҡ. Кремний үҙәнен билдәләүсе сифат — унда Intel, Apple йәки Google офистары булыуында түгел, ә уларҙың нәҡ шунда башланып китеүендә.
Шуға күрә, Кремний үҙәнен ҡабатларға теләһәгеҙ, аш-һыу өҫтәле артында ултырып компания асырға ҡарар иткән шул ике-өс нигеҙ һалыусыны ҡабатларға кәрәк. Ә быны ҡабатлау өсөн һеҙгә шул кешеләр кәрәк.
Университеттар
Иң ҡыҙығы шунда: һеҙгә тик кешеләр генә кәрәк. Әгәр берәй урында йәшәү өсөн нёрдтар һәм инвесторҙарҙың тәнҡитле массаһын йәлеп итә алһағыҙ, Кремний үҙәнен ҡабатлай аласаҡһығыҙ. Һәм был ике төркөм дә үтә лә еңел күсә торған халыҡ. Улар тормош яҡшы булған ергә барасаҡ. Тимәк, ниндәй урын улар өсөн яҡшы булып тора?
Нёрдтар башҡа нёрдтарҙы ярата. Аҡыллы кешеләр башҡа аҡыллы кешеләр булған урынға барасаҡ. Һәм бигерәк тә бөйөк университеттарға. Теория йәһәтенән уларҙы йәлеп итеүҙең башҡа юлдары ла булыуы мөмкин, әммә әлегә тиклем университеттар алыштырғыһыҙ булып тойола. АҠШ эсендә беренсе класлы университеттары — йә булмаһа, беренсе класлы компьютер фәндәре факультеттары — булмаған бер ниндәй ҙә технология үҙәктәре юҡ.
Шулай итеп, әгәр кремний үҙәнен яһарға теләһәгеҙ, һеҙгә университет ҡына түгел, донъяның иң яҡшы тиҫтәләгән уҡыу йорттарының береһе кәрәк. Ул меңәрләгән саҡрым алыҫлыҡтан иң яҡшы кешеләрҙе тарта торған магнит ролен үтәрлек кимәлдә яҡшы булырға тейеш. Ә был тигәнең, ул MIT һәм Стэнфорд кеүек ғәмәлдәге магниттарға ҡаршы тора алырға тейеш тигәнде аңлата.
Был ауыр кеүек яңғырай. Ысынында иһә был еңел булыуы ихтимал. Минең профессор дуҫтарым ҡайҙа эшләргә теләгәндәрен хәл иткәндә, барыһынан да бигерәк бер нәмәне иҫәпкә ала: башҡа уҡытыусылар составының сифатын. Профессорҙарҙы яҡшы коллегалар йәлеп итә. Шуға күрә, әгәр иң яҡшы йәш тикшеренеүселәрҙең байтаҡ өлөшөн күпләп йәлеп итә алһағыҙ, һеҙ бер төндә бер нәмә лә булмаған урындан беренсе класлы университет булдыра алаһығыҙ. Һәм быны ғәжәпләнерлек аҙ аҡсаға эшләргә була. Әгәр 200 кешегә эшкә алыныу бонустары сифатында һәр береһенә 3 миллион доллар түләһәгеҙ, донъяның теләһә ҡайһы университеты менән ярыша алырлыҡ уҡытыусылар составын йыя алаһығыҙ. Һәм ошо мәлдән сылбырлы реакция үҙ-үҙен тәьмин итәсәк. Шулай итеп, уртаса ғына университет асыу күпме торһа ла, тағы ярты миллиард самаһы аҡса өҫтәп, бөйөк университетҡа эйә булырға мөмкин. [3]
Үҙенсәлек (характер)
Шулай ҙа, бары тик яңы университет асыу ғына кремний үҙәнен башлар өсөн етмәйәсәк. Университет — бары тик орлоҡ ҡына. Ул тейешле тупраҡҡа сәселергә тейеш, юғиһә ул тишелеп сыҡмаясаҡ. Уны дөрөҫ булмаған урынға сәсһәгеҙ, бары тик Карнеги-Меллонды ғына булдырасаҡһығыҙ.
Стартаптар тыуҙырыу өсөн университетығыҙ университеттан башҡа ла өҫтәмә өҫтөнлөктәре булған ҡалала урынлашырға тейеш. Ул инвесторҙар йәшәргә теләгән һәм студенттар уҡыуҙы тамамлағас ҡалырға теләгән урын булырға тейеш.
Был ике яҡ та бер үк нәмәләрҙе үҙ итә, сөнки күпселек стартап инвесторҙары үҙҙәре лә нёрд булып тора. Тимәк, нёрдтар ҡалала нимә эҙләй? Уларҙың зауыҡтары башҡа кешеләрҙекенән бөтөнләй айырылмай, сөнки улар иң яратҡан АҠШ ҡалаларының күбеһе шулай уҡ ҙур туристик үҙәктәр булып тора: Сан-Франциско, Бостон, Сиэтл. Әммә уларҙың зауыҡтары бөтөнләй үк киң таралған тип тә әйтеп булмай, сөнки улар Нью-Йорк, Лос-Анджелес һәм Лас-Вегас кеүек башҡа эре туристик үҙәктәрҙе өҫтөн күрмәй.
Һуңғы ваҡытта «ижади синыф» (креатив класс) тураһында күп яҙалар. Байлыҡ көндән-көн фекерҙәрҙән килеп сыҡҡанлыҡтан, ҡалалар үҙҙәренә ошо идеяларға эйә булғандарҙы йәлеп иткәндә генә сәскә атасаҡ, тигән фекер алға һөрөлә. Был, һис шикһеҙ, дөрөҫ; ысынында иһә был 400 йыл элек Амстердамдың сәскә атыуының нигеҙе булған.
Нёрдтарҙың күп кенә зауыҡтары дөйөм алғанда ижади синыфтыҡы менән тап килә. Мәҫәлән, улар бөтәһе бер ҡалыпҡа һалынған биҫтәләр урынына яҡшы һаҡланған иҫке кварталдарҙы, ә милли селтәрҙәр урынына урындағы хужаларҙың магазиндарын һәм ресторандарын оҡшата. Ҡалған ижади синыф кеүек үк, улар үҙенсәлекле (характерлы) урында йәшәргә теләй.
Нимә ул үҙенсәлек? Минеңсә, был һәр бина айырым бер төркөм кешеләрҙең эше икәнен тойоп тороу. Үҙенсәлекле ҡала — ул конвейерҙан сыҡҡан һымаҡ тойолмаған ҡала. Шуға күрә, әгәр стартап үҙәге яһарға теләһәгеҙ — йәки «ижади синыфты» йәлеп итерлек теләһә ниндәй ҡала булдырыр өсөн — ҙур төҙөлөш проекттарын тыйырға тура килер, моғайын. Ҙур бер майҙанды бер генә ойошма төҙөгәндә, был шунда уҡ күренеп тора. [4]
Үҙенсәлекле ҡалаларҙың күбеһе — иҫке ҡалалар, ләкин улар мотлаҡ ундай булырға тейеш түгел. Иҫке ҡалаларҙың ике өҫтөнлөгө бар: улар тығыҙыраҡ, сөнки автомобилдәр барлыҡҡа килгәнгә тиклем һалынған, һәм улар күпкә төрлөрәк, сөнки улар берәм-һәрәм биналар менән төҙөлгән. Хәҙер ҙә был ике өҫтөнлөккә эйә булырға мөмкин. Бары тик тығыҙлыҡты тәьмин иткән төҙөлөш ҡағиҙәләрен ҡабул итергә һәм ҙур масштаблы төҙөлөштәрҙе тыйырға кәрәк.
Бынан сығып шундай һығымта яһала: иң ҙур төҙөүсене, йәғни хөкүмәтте был эштән алыҫ тоторға кәрәк. «Беҙ нисек кремний үҙәнен төҙөй алабыҙ?» тип һораған хөкүмәт, моғайын, һорауҙы ошо рәүешле ҡуйыуы менән үк үҙен еңелеүгә дусар иткәндер. Кремний үҙәнен төҙөмәйҙәр; уға үҫергә ирек бирәләр.
Нёрдтар
Әгәр нёрдтарҙы йәлеп итергә теләһәгеҙ, үҙенсәлекле ҡала ғына етмәй. Һеҙгә дөрөҫ үҙенсәлеккә эйә ҡала кәрәк. Нёрдтар — ижади синыфтың айырым бер өлөшө, уларҙың зауыҡтары ҡалғандарҙыҡынан айырыла. Быны Нью-Йоркта иң асыҡ күрергә була, ул бик күп ижади кешеләрҙе тарта, әммә нёрдтарҙы түгел. [5]
Нёрдтарға кешеләр йылмайып йөрөгән ҡала оҡшай. Был бер кем дә йәйәү йөрөмәгән Лос-Анджелесты, шулай уҡ кешеләр йәйәү йөрөгән, әммә йылмаймаған Нью-Йорк ҡалаһын төшөрөп ҡалдыра. Мин Бостонда аспирантурала уҡығанда, Нью-Йорктан бер дуҫым ҡунаҡҡа килде. Аэропорттан ҡайтҡан метрола ул: «Ниңә бөтә кеше йылмая?» — тип һораны. Мин ҡараным, һәм улар йылмаймай ине. Бары тик дуҫым күнеккән сырайҙар менән сағыштырғанда ғына улар шулай күренә ине.
Әгәр Нью-Йоркта йәшәгәнегеҙ булһа, был сырайҙарҙың ҡайҙан килгәнен беләһегеҙҙер. Был аҡылығыҙ тулҡынланып торһа ла, кәүҙәгеҙгә насар икәнен тойоп торған урын. Кешеләр унда йәшәүҙән ләззәт алыуға ҡарағанда, тулҡынландырғыс тойғолар хаҡына уға түҙәләр. Әгәр тулҡынланыуҙың билдәле бер төрҙәрен яратһағыҙ, Нью-Йоркҡа тиңдәр юҡ. Был ялтырауыҡ гламур үҙәге, стиль һәм дандың бөтә ҡыҫҡа ғүмерле изотоптарын йәлеп итеүсе магнит.
Нёрдтар гламурға иғтибар итмәй, шуға күрә улар өсөн Нью-Йорктың тартыу көсө — бер сер. Нью-Йоркты яратҡан кешеләр текә кешеләр ысынлап та текә булған ҡалала йәшәү өсөн бәләкәй, ҡараңғы, шау-шыулы фатирға тотош бер байлыҡ түләйәсәк. Нёрд иһә был килешеүгә ҡарап, бары тик ошоно ғына күрә: бәләкәй, ҡараңғы, шау-шыулы фатир өсөн ғәйәт ҙур аҡса түләү.
Нёрдтар аҡыллы кешеләр ысынлап та аҡыллы булған ҡалала йәшәү өсөн артығы менән түләр, ләкин бының өсөн ул тиклем күп түләргә кәрәкмәй. Был ихтыяж һәм тәҡдим: гламур популяр, шуға күрә уның өсөн күп түләргә тура килә.
Күпселек нёрдтар тынысыраҡ кинәнес ярата. Улар клубтар урынына кафеларҙы; затлы кейем магазиндары урынына иҫке китап магазиндарын; бейеү урынына походтарҙы; бейек биналар урынына ҡояш нурҙарын өҫтөн күрә. Нёрд өсөн ожмах төшөнсәһе — ул Беркли йәки Боулдер.
Йәшлек
Стартаптарҙы йәш нёрдтар башлай, шуға күрә ҡала нәҡ шуларға оҡшарға тейеш. АҠШ-тағы стартап үҙәктәренең барыһы ла йәшлек рухы бөркөлөп торған ҡалалар. Был уларҙың мотлаҡ яңы булырға тейешлеген аңлатмай. Кембридж Америкала иң иҫке ҡала планына эйә, әммә студенттар күп булғанға күрә, ул үҙен йәш тоя.
Әгәр кремний үҙәнен булдырырға теләһәгеҙ, һеҙгә хас булмаҫҡа тейешле нәмә — консерватив, үҙгәрешһеҙ ҡарашлы халыҡтың күп булыуы. Детройт йәки Филадельфия кеүек түбән тәгәрәгән сәнәғәт ҡалаларын стартаптарға дәртләндереү юлы менән аяҡҡа баҫтырырға маташыу ваҡытты бушҡа уҙғарыу булыр ине. Был урындар насар яҡҡа артыҡ ҙур импульс алған. Бәләкәй ҡала рәүешендә таҙа биттән башлау яҡшыраҡ. Йә булмаһа, йәштәр ағылған берәй ҡала булһа, тағы ла яҡшыраҡ.
Бей-Эриа (Ҡултыҡ буйы) технология менән бәйләнмәҫтән тиҫтәләгән йылдар элек үк йәштәр һәм оптимистар өсөн магнит булған. Был кешеләр яңы нәмә эҙләп барған урын булған. Шулай итеп, ул Калифорния ҡыланыштарының синонимына әйләнгән. Унда әле лә был күп. Әгәр яңы мода — мәҫәлән, үҙ «энергияңды» туплауҙың яңы ысулын йәки ашарға ярамаған нәмәләрҙең яңы категорияһын — башларға теләһәгеҙ, бының өсөн иң уңайлы урын Бей-Эриа булыр ине. Әммә яңылыҡ эҙләгәндә сәйерлектәргә түҙемле булған урын — нәҡ стартап үҙәгенә кәрәкле нәмә, сөнки иҡтисади яҡтан стартаптар тап шундай. Күпселек яҡшы стартап идеялары бер аҙ аҡылһыҙ һымаҡ күренә; әгәр улар асыҡтан-асыҡ яҡшы идеялар булһа, уларҙы кемдер эшләгән булыр ине инде.
(Күпме кеше үҙ өйөндә компьютер булыуын теләр? Нимә, тағы бер эҙләү системаһымы?)
Бына ошонда технология менән либерализм араһындағы бәйләнеш ята. Бер ниндәй ташламаһыҙ, АҠШ-тың юғары технологиялы ҡалалары бер үк ваҡытта иң либераль ҡалалар ҙа булып тора. Ләкин был лиLiberалдарҙың аҡыллыраҡ булыуы арҡаһында түгел. Был либераль ҡалаларҙың сәйер идеяларға түҙемле булыуы һәм аҡыллы кешеләрҙең, билдәләмә буйынса, сәйер идеяларға эйә булыуы менән бәйле.
Киреһенсә, «ныҡлы» булыуы йәки «традицион ҡиммәттәрҙе» кәүҙәләндереүе өсөн маҡталған ҡала йәшәү өсөн яҡшы урын булыуы мөмкин, әммә ул бер ҡасан да стартап үҙәге булараҡ уңышҡа өлгәшмәйәсәк. 2004 йылғы президент һайлауҙары башҡа яҡтан һәләкәт булһа ла, беҙгә уңайлы итеп шундай урындарҙың округтар буйынса картаһын бирҙе. [6]
Йәштәрҙе йәлеп итеү өсөн ҡаланың бөтөн үҙәге булырға тейеш. Америка ҡалаларының күбеһендә үҙәк ташланған, ә үҫеш, әгәр булһа, биҫтәләрҙә бара. Америка ҡалаларының күбеһе эстән тышҡа әйләндерелгән. Ләкин стартап үҙәктәренең береһе лә ундай түгел: Сан-Франциско ла, Бостон да, Сиэтл да. Уларҙың барыһының да үҙәктәре имен һаҡланған. [7] Минең уйлауымса, үле үҙәкле бер ниндәй ҡала ла стартап үҙәгенә әүерелә алмай. Йәштәр биҫтәләрҙә йәшәргә теләмәй.
АҠШ эсендә яңы кремний үҙәндәренә иң еңел әйләнә алырлыҡ ике ҡала, минеңсә — Боулдер һәм Портленд. Икеһендә лә йәштәрҙе тарта торған дәртле тойғо бар. Әгәр теләһәләр, уларҙың һәр береһенә кремний үҙәне булыу өсөн бер бөйөк университет ҡына етмәй.
Ваҡыт
Үҙенә тартып торған ҡала янында бөйөк университет. Бар кәрәге шул ғынамы? Тәүге Кремний үҙәнен яһау өсөн ошо ғына еткән. Кремний үҙәне үҙ тарихын транзисторҙы уйлап табыусыларҙың береһе Уильям Шоклиҙан башлай. Ул Нобель премияһы килтергән тикшеренеүҙәрен Bell Labs лабораторияһында үткәргән, ләкин 1956 йылда үҙ компанияһын асҡанда, бының өсөн Пало-Альтоға күскән. Ул ваҡытта был сәйер аҙым булған. Ни өсөн ул быны эшләгән? Сөнки ул шунда үҫкән һәм уның ни тиклем яҡшы урын булғанын хәтерләгән. Хәҙер Пало-Альто — ҡала яны биҫтәһе, әммә ул заманда ул һоҡланғыс университет ҡаласығы булған — һауа торошо камил һәм Сан-Франциско ни бары бер сәғәтлек юлда булған һоҡланғыс университет ҡаласығы.
Кремний үҙәнен хәҙер идара иткән компанияларҙың барыһы ла төрлө юлдар менән Shockley Semiconductor компанияһынан башланғыс ала. Шокли ҡатмарлы холоҡло кеше булған, һәм 1957 йылда уның төп хеҙмәткәрҙәре — «хыянатсыл һигеҙәү» — Fairchild Semiconductor исемле яңы компания асыу өсөн унан киткән. Улар араһында Intel компанияһына нигеҙ һалған Гордон Мур һәм Роберт Нойс, шулай уҡ Kleiner Perkins венчур фирмаһын асҡан Юджин Клейнер булған. Ҡырҡ ике йылдан һуң Kleiner Perkins Google-ға аҡса һалған, һәм был килешеү өсөн яуаплы партнер Джон Дорр булған, ә ул Кремний үҙәненә 1974 йылда Intel-да эшләү өсөн килгән булған.
Шулай итеп, Кремний үҙәнендәге бик күп яңы компаниялар кремнийҙан бер нәмә лә эшләмәһә лә, уларҙы Шокли менән бәйләгән күп ептәр һәр ваҡыт күренеп тора. Бында ғибрәт бар: стартаптар стартаптарҙы тыуҙыра. Стартаптарҙа эшләгән кешеләр үҙҙәренекен аса. Стартаптарҙан байыған кешеләр яңыларына аҡса һала. Минең шигем бар: ошондай тәбиғи үҫеш — стартап үҙәген булдырыуҙың берҙән-бер юлы, сөнки кәрәкле тәжрибәне үҫтереүҙең берҙән-бер юлы шул.
Бынан ике мөһим һығымта сыға. Беренсеһе: кремний үҙәнен үҫтереү өсөн ваҡыт кәрәк. Университетты ике йылда булдырып булыр ине, әммә уның тирәһендәге стартап берләшмәһе тәбиғи рәүештә үҫергә тейеш. Цикл ваҡыты компанияның уңышҡа өлгәшеүе өсөн кәрәк булған ваҡыт менән сикләнә, был уртаса биш йыл самаһы ваҡытты ала.
Тәбиғи үҫеш гипотезаһынан сыҡҡан икенсе һығымта: һеҙ бер аҙ ғына стартап үҙәге була алмайһығыҙ. Һеҙҙә йә үҙ-үҙен тәьмин итеүсе сылбырлы реакция бар, йә юҡ. Күҙәтеүҙәр ҙә быны раҫлай: ҡалаларҙа йә стартап мөхите бар, йә бөтөнләй юҡ. Урталыҡ юҡ. Чикаго — Америкала ҙурлығы буйынса өсөнсө агломерация. Стартап сығанағы булараҡ, ул 15-се урында торған Сиэтл менән сағыштырғанда иғтибарға лайыҡ түгел.
Яҡшы яңылыҡ шунда: башланғыс орлоҡ бик бәләкәй булырға мөмкин. Shockley Semiconductor үҙе бик уңышлы булмаһа ла, етерлек кимәлдә ҙур булған. Ул мөһим яңы технология буйынса белгестәрҙең тәнҡитле массаһын үҙҙәре ҡалырға теләрлек урында бергә туплаған.
Көс һынашыу
Әлбиттә, кремний үҙәне булырға ынтылған урын элекке үҙән осрашмаған бер кәртәгә юлыға: ул Кремний үҙәне менән ярышырға тейеш. Быны эшләп буламы? Моғайын, эйе.
Кремний үҙәненең иң ҙур өҫтөнлөктәренең береһе — уның венчур капитал фирмалары. Шокли заманында был фактор булмаған, сөнки венчур фондтары бөтөнләй булмаған. Ысынында иһә Shockley Semiconductor һәм Fairchild Semiconductor беҙҙең аңлауҙағы стартаптар булмаған да. Улар бүлендек компаниялар булған — ярашлы рәүештә Beckman Instruments һәм Fairchild Camera and Instrument компанияларыныҡы. Күрәһең, ул компаниялар белгестәр ҡайҙа йәшәргә теләһә, шунда бүлендек предприятиелар асырға әҙер булған.
Венчур инвесторҙары иһә бер сәғәтлек юл эсендә булған стартаптарҙы финанслауҙы өҫтөн күрә. Беренсенән, улар яҡындағы стартаптарҙы күберәк күрә. Әммә башҡа ҡалаларҙағы стартаптарҙы күреп ҡалһалар ҙа, уларҙың күсеп килеүен өҫтөн күрәләр. Улар директорҙар советы ултырыштарына йөрөргә теләмәй, һәм нисек кенә булмаһын, стартап үҙәгендә уңышҡа өлгәшеү ихтималлығы юғарыраҡ.
Венчур фирмаларының үҙәкләштереү эффекты икеләтә: улар үҙ тирәһендә стартаптар булдырыуға сәбәпсе була, ә тегеләре һатып алыуҙар (аквизиция) аша тағы ла күберәк стартаптарҙы йәлеп итә. Һәм беренсе сәбәп хәҙер ҡайһы бер стартаптарҙы асыу бик арзан булғанға күрә көсһөҙләнһә лә, икенсеһе элеккесә көслө булып ҡала. «Web 2.0» осороноң иң маҡталған өс компанияһы ғәҙәти стартап үҙәктәренән ситтә башланғайны, ләкин уларҙың икеһе һатып алыныу аша инде үҙәккә йәлеп ителде.
Бындай үҙәкләштереү көстәре яңы кремний үҙәндәрен асыуҙы ҡатмарлаштыра. Ләкин һис кенә лә мөмкин түгел итмәй. Ахыр сиктә, төп көс нигеҙ һалыусылар ҡулында. Иң яҡшы кешеләре булған стартап билдәле венчур фондтарынан аҡса алған стартапты еңәсәк, һәм етерлек кимәлдә уңышлы булған стартап бер ҡасан да күсергә мәжбүр булмаясаҡ. Шуға күрә кәрәкле кешеләр өсөн етәрлек тартыу көсөнә эйә булған ҡала Кремний үҙәненә ҡаршы тора, һәм бәлки унан уҙып та китә ала.
Үҙенең бөтә көсөнә ҡарамаҫтан, Кремний үҙәненең ҙур бер көсһөҙлөгө бар: Шокли 1956 йылда тапҡан ожмах хәҙер бер ҙур автостоянкаға әйләнгән. Сан-Франциско менән Беркли бик һәйбәт, ләкин улар ҡырҡ саҡрым алыҫлыҡта. Кремний үҙәненең үҙе — йәнде ҡыҫҡан ҡала яны ҡайғыһы (бетоны). Унда иҫ киткес һауа торошо бар, һәм был уны башҡа күпселек Америка ҡалаларының йәнде ҡыҫҡан биҫтәләренән күпкә яҡшыраҡ итә. Әммә ошо тәртипһеҙ биҫтә үҫешен булдырмай ҡалған көнәркәш ҙур өҫтөнлөккә эйә буласаҡ. Ҡалаға ни бары киләһе «хыянатсыл һигеҙәү» ҡарап: «Мин ошонда ҡалырға теләйем», — тип әйтерлек урын булыу етә, һәм был сылбырлы реакцияны башлар өсөн тулыһынса етерлек буласаҡ.
Иҫкәрмәләр
[1] Был һанды ни тиклем кәметергә мөмкин икәнен уйлау ҡыҙыҡ. Минең уйлауымса, улар үҙҙәре менән бер ниндәй ҙә мөлкәт алып килә алмаһа ла, биш йөҙ кеше етер ине. Моғайын, әгәр үҙем һайлай алһам, Баффалоны ҙур стартап үҙәгенә әйләндереү өсөн ни бары утыҙ кеше лә етер ине.
[2] Бюрократтар тикшеренеүҙәрҙе финанслауҙы уртаса кимәлдә яҡшы бүлә, ләкин быға бары тик (эске венчур фонды кеүек) һайлап алыу эшен ситкә тапшырыу арҡаһында ғына өлгәшә. Үҙенең хеҙмәттәштәре араһында юғары баһаланған билдәле университет профессоры, тәҡдимдең ниндәй булыуына ҡарамаҫтан, аҡса аласаҡ. Был стартаптар өсөн эшләмәйәсәк, сөнки уларҙың нигеҙ һалыусыларын ойошмалар хупламай һәм улар йыш ҡына билдәһеҙ кешеләр була.
[3] Быны бер юлы эшләргә кәрәк, йә булмаһа, бер ваҡытта тотош бер факультетты күсерергә кәрәк, сөнки кешеләр үҙ дуҫтарының да барасағын белһә, ризалашырға күберәк ынтыласаҡ. Һәм булған университетты яңыртырға маташҡансы, бәлки, барыһын да нулдән башларға кәрәктер, юғиһә энергияның күп өлөшө эске ҡаршылыҡтарға юғаласаҡ.
[4] Гипотеза: Бер нисә айырым бинаны бер проект сиктәрендә «ҡайтанан төҙөү» өсөн эсен емереү йәки һүтеү планы, складтар кеүек элек йәмәғәт өсөн асыҡ булмаған биналарҙы үҙгәртеүҙән тыш, ҡаланың үҙенсәлеге өсөн таҙа юғалтыу булып тора.
[5] Нью-Йоркта бер нисә стартап асыла, ләкин йән башына иҫәпләгәндә улар Бостонға ҡарағанда ун тапҡырға аҙыраҡ, һәм улар нигеҙҙә финанс һәм медиа кеүек нёрдлыҡтан алыҫ булған өлкәләрҙә.
[6] Ҡайһы бер зәңгәр округтар — ялған ыңғай һөҙөмтәләр (Демократик партия машиналарының һаҡланып ҡалған йоғонтоһон сағылдыра), ләкин ялған кире һөҙөмтәләр юҡ. Һеҙ барлыҡ ҡыҙыл округтарҙы шикләнмәйенсә иҫәптән сығара алаһығыҙ.
[7] 1960-сы йылдарҙа ҡайһы бер «ҡаланы яңыртыу» белгестәре Бостон үҙәген емерергә маташтылар һәм мэрия тирәһен шомло бушлыҡҡа әйләндерҙеләр, ләкин күпселек райондар уларға уңышлы ҡаршы торҙо.
Был яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Крис Андерсонға, Тревор Блэквеллға, Марк Хедлундҡа, Джессика Ливингстонға, Роберт Моррисҡа, Грег Макадуға, Фред Уилсонға һәм Стивен Вольфрамға, шулай уҡ сығыш яһарға саҡырғаны өсөн Эд Думбиллға рәхмәт белдерәм.
(Был сығыштың икенсе өлөшө «Ни өсөн стартаптар Америкала туплана» тигән мәҡәләгә әйләнде.)