(Бу эссе Xtech конференциясендәге чыгышка нигезләнгән.)
Силикон үзәнен башка берәр җирдә кабатлап буламы, әллә анда ниндидер үзенчәлекле нәрсә бармы?
Аны башка илләрдә кабатлау кыен булуы гаҗәпләндермәс иде, чөнки аны АКШның күпчелек өлешендә дә кабатлап булмый. Хәтта монда да силикон үзәнен булдыру өчен нәрсә кирәк?
Моның өчен кирәкле кешеләр генә кирәк. Әгәр сез Силикон үзәненнән нәкъ менә шул кирәкле ун мең кешене Баффалога күчерә алсагыз, Баффало Силикон үзәненә әверелер иде. [1]
Бу үткәннән нык аерылып тора. Берничә дистә ел элек кенә шәһәрләр өчен географик урнашу тәкъдирне билгели иде. Барлык бөек шәһәрләр дә су юллары буенда урнашкан иде, чөнки шәһәрләр сәүдә аша акча эшләде, ә су — йөк ташуның бердәнбер арзан ысулы иде.
Хәзер исә, кирәкле кешеләрне анда күченергә күндерә алсагыз, теләсә кайсы җирдә бөек шәһәр төзеп була. Шуңа күрә силикон үзәнен ничек ясарга дигән сорау болай яңгырый: ул кирәкле кешеләр кемнәр, һәм аларны ничек күченергә күндерергә?
Ике төр
Минемчә, технология үзәген булдыру өчен бары тик ике төрле кеше кирәк: байлар һәм төрткеләр (nerd'лар). Алар — стартаплар җитештерүче реакциядә лимитлаучы реагентлар, чөнки стартаплар барлыкка килгәндә анда алар гына катнаша. Калган һәркем соңрак күченеп киләчәк.
Күзәтүләр моны раслый: АКШ эчендә шәһәрләр стартап үзәкләренә бары тик аларда байлар да, төрткеләр дә булганда гына әйләнде. Мәсәлән, Майамида стартаплар бик аз, чөнки анда байлар күп булса да, төрткеләр аз. Бу — төрткеләргә ошый торган урын түгел.
Ә менә Питтсбургта капма-каршы проблема: төрткеләр җитәрлек, әмма байлар юк. АКШның иң яхшы компьютер фәннәре бүлекләре дип MIT, Stanford, Berkeley һәм Carnegie-Mellon санала. MIT'тан Route 128 барлыкка килде. Stanford һәм Berkeley Силикон үзәнен бирде. Ә Carnegie-Mellon? Менә монда көй өзелә. Исемлектә түбәнрәк булган Вашингтон университеты Сиэтлда югары технологияләр җәмгыятен тудырды, ә Техас университеты Остинда шундый ук үзәк ясады. Ә Питтсбургта нәрсә булды? Һәм исемлектә шулай ук югары торган Cornell университетының өе булган Итакада нәрсә булды?
Мин Питтсбургта үстем һәм Cornell'да көллияттә укыдым, шуңа күрә икесе өчен дә җавап бирә алам. Андагы һава торышы бик начар, аеруча кышын, һәм моны каплый алырлык кызыклы борынгы шәһәр дә юк, әйтик Бостондагы кебек. Байлар Питтсбургта яки Итакада яшәргә теләми. Шуңа күрә, стартап башлый алырлык хакерлар күп булса да, аларга инвестиция салырлык кеше юк.
Бюрократлар түгел
Сезгә чыннан да байлар кирәкме? Төрткеләргә дәүләт үзе инвестиция кертсә, булмыймыни? Юк, булмый. Стартап инвесторлары — ул үзенчәлекле байлар сыйныфы. Алар гадәттә үзләре дә технология бизнесында зур тәҗрибәгә ия. Бу (а) аларга дөрес стартапларны сайларга ярдәм итә, һәм (б) алар акча гына түгел, киңәшләр һәм элемтәләр дә бирә ала дигәнне аңлата. Һәм аларның нәтиҗәдә шәхси өлеше булуы аларны чыннан да игътибарлы булырга мәҗбүр итә.
Бюрократлар үз табигатьләре буенча стартап инвесторларына бөтенләй капма-каршы төркем. Аларның стартапларга инвестиция кертүе турындагы фикер көлкеле. Бу математикларның Vogue журналын җитәкләвенә охшар иде — яки, дөресрәге, Vogue мөхәррирләренең математика журналын чыгаруы кебек булыр иде. [2]
Дөресен әйткәндә, бюрократлар күп нәрсәне начар эшли. Без моны гадәттә сизмибез дә, чөнки аларга бары тик башка бюрократлар белән генә көндәшлек итәргә туры килә. Әмма стартап инвесторлары буларак, аларга күпкә зуррак тәҗрибәгә һәм мотивациягә ия профессионаллар белән көч сынашырга туры килер иде.
Хәтта үзләренең венчур төркемнәре булган корпорацияләр дә гадәттә аларга мөстәкыйль рәвештә инвестиция карарлары кабул итүне тыя. Күпчелегенә ниндидер абруйлы шәхси VC фирмасы төп инвестор булырга ризалашкан килешүләргә генә акча салырга рөхсәт ителә.
Биналар түгел
Сез Силикон үзәнен күрергә барсагыз, анда бары тик биналар күрерсез. Әмма аны Силикон үзәне итүче нәрсә — биналар түгел, ә кешеләр. Мин вакыт-вакыт башка җирләрдә «технология парклары» төзергә омтылулар турында укыйм, әйтерсең лә Силикон үзәненең төп ингредиенты — офис мәйданнары. София-Антиполис турындагы бер мәкаләдә андагы компанияләр арасында Cisco, Compaq, IBM, NCR һәм Nortel булуы белән мактаналар иде. Французлар аларның стартап түгеллеген аңламыймы әллә?
Технология компанияләре өчен офис биналары төзү сезгә силикон үзәнен бирмәячәк, чөнки стартап тормышындагы иң мөһим этап алар андый мәйданнарны таләп иткәнче үк була. Иң мөһим этап — ул аларның фатирда утырып эшләүче өч егет булып торган чагы. Акча алганда стартап кайда булса, ул гадәттә шунда калачак. Силикон үзәненең төп билгесе Intel, Apple яки Google'ның анда офислары булуында түгел, ә аларның шунда башлануында.
Шуңа күрә сез Силикон үзәнен кабатларга теләсәгез, сезгә аш бүлмәсе өстәле артында утырып компания башларга карар кылган шул ике яки өч оештыручыны кабатларга кирәк. Ә моны кабатлау өчен сезгә шул кешеләр кирәк.
Университетлар
Иң кызыгы шул: сезгә бары тик кешеләр генә кирәк. Әгәр сез берәр җирдә яшәр өчен критик күләмдә төрткеләрне һәм инвесторларны җәлеп итә алсагыз, Силикон үзәнен кабатлый аласыз. Һәм ике төркем дә бик хәрәкәтчән. Алар тормыш яхшы булган җиргә барачак. Алайса, алар өчен урынны нәрсә яхшы итә?
Төрткеләргә башка төрткеләр ошый. Акыллы кешеләр башка акыллы кешеләр булган җиргә барачак. Аерым алганда, бөек университетларга. Назари яктан аларны җәлеп итүнең башка ысуллары да булырга мөмкин, әмма әлегә кадәр университетлар алыштыргысыз булып кала. АКШ эчендә беренче класслы университетлары — яки, ким дигәндә, беренче класслы компьютер фәннәре бүлекләре — булмаган бер генә технология үзәге дә юк.
Шуңа күрә, әгәр сез силикон үзәнен ясарга теләсәгез, сезгә гади генә бер университет түгел, ә дөньядагы иң яхшы берничә университетның берсе кирәк. Ул меңнәрчә чакрым ераклыктан иң яхшы кешеләрне тарта торган магнит булырлык дәрәҗәдә яхшы булырга тиеш. Димәк, ул MIT һәм Stanford кебек гамәлдәге магнитларга каршы торырлык булырга тиеш.
Бу бик авыр кебек тоела. Чынлыкта исә бу җиңел булырга мөмкин. Профессор дусларым кайда эшләргә теләүләрен сайлаганда, барыннан да элек бер нәрсәне исәпкә ала: башка укытучылар составының сыйфатын. Профессорларны яхшы хезмәттәшләр җәлеп итә. Шуңа күрә, әгәр сез бер юлы иң яхшы яшь тикшеренүчеләрнең зур өлешен үзегезгә чакыра алсагыз, сез бернинди нигезсез дә бер төндә беренче класслы университет төзи аласыз. Һәм сез моны гаҗәеп дәрәҗәдә аз акчага эшли аласыз. Әгәр сез 200 кешегә эшкә алган өчен һәркайсына 3 миллион доллар күләмендә бонус түләсәгез, дөньядагы теләсә кайсы университет белән көч сынаша алырлык укытучылар коллективы туплый аласыз. Һәм шул мизгелдән чылбырлы реакция үзлегеннән дәвам итәчәк. Шулай итеп, уртача университет төзү күпме торса да, өстәмә ярты миллиард чамасы акча белән сез бөек университет булдыра аласыз. [3]
Үзенчәлекле шәхес (характер)
Ләкин яңа университет төзү генә силикон үзәнен башлап җибәрү өчен җитми. Университет — бары тик орлык кына. Ул дөрес туфракка чәчелергә тиеш, югыйсә шытып чыкмаячак. Аны дөрес булмаган җиргә чәчсәгез, бары тик тагын бер Carnegie-Mellon гына төзерсез.
Стартаплар барлыкка килсен өчен, сезнең университетыгыз университеттан тыш та башка кызыклы яклары булган шәһәрдә урнашырга тиеш. Ул инвесторлар яшәргә теләгән, ә студентлар тәмамлаганнан соң калырга теләгән урын булырга тиеш.
Икесенә дә бер үк нәрсәләр ошый, чөнки стартап инвесторларының күбесе үзләре дә төрткеләр. Төрткеләр шәһәрдә нәрсә эзли соң? Аларның таләпләре башка кешеләрнекеннән бөтенләй үк аерылмый, чөнки АКШта алар иң яраткан шәһәрләрнең күбесе — Сан-Франциско, Бостон, Сиэтл — шулай ук эре туризм үзәкләре булып тора. Әмма аларның зәвыклары гадәти массаныкы кебек тә була алмый, чөнки алар Нью-Йорк, Лос-Анджелес һәм Лас-Вегас кебек башка зур туристлык үзәкләрен яратмый.
Соңгы вакытта «иҗади сыйныф» (creative class) турында күп язылды. Аның төп фикере шундый: байлык көннән-көн идеяләрдән туганлыктан, шәһәрләр шул идеяләргә ия булган кешеләрне җәлеп иткәндә генә чәчәк атачак. Бу, һичшиксез, дөрес; чынлыкта бу 400 ел элек Амстердамның чәчәк ату нигезе булган.
Төрткеләрнең зәвыклары күп яктан гомумән иҗади сыйныфныкы белән уртак. Мәсәлән, алар бер үк үрнәктәге шәһәр яны бистәләре урынына яхшы сакланган тарихи кварталларны, ә милли челтәрләр урынына җирле кибетләрне һәм рестораннарны өстен күрә. Башка иҗади сыйныф вәкилләре кебек үк, алар үз характеры булган урында яшәргә тели.
Нәрсә ул шәһәр характеры? Минемчә, бу — һәр бинаның аерым бер кешеләр төркеме хезмәте булуын тою. Характеры булган шәһәр — ул конвейердан чыккан кебек тоелмаган шәһәр. Шуңа күрә сез стартап үзәге — яки «иҗади сыйныф»ны җәлеп итәрлек теләсә нинди шәһәр — төзергә теләсәгез, мөгаен, зур төзелеш проектларын тыярга туры килер. Зур бер территория бер генә оешма тарафыннан төзелгәндә, бу шунда ук күренеп тора. [4]
Характеры булган шәһәрләрнең күбесе — борынгы, әмма аларның барысы да шундый булырга тиеш түгел. Борынгы шәһәрләрнең ике өстенлеге бар: алар тыгызрак, чөнки машиналар барлыкка килгәнче корылган, һәм алар төрлерәк, чөнки һәр бина аерым-аерым салынган. Сез хәзер дә икесенә дә ирешә аласыз. Бары тик тыгызлыкны тәэмин итүче төзелеш кагыйдәләрен кертү һәм зур күләмле төзелеш проектларын тыю да җитә.
Моннан чыгып шуны әйтергә була: сез иң зур төзүчене — хөкүмәтне якын җибәрмәскә тиешсез. «Без ничек силикон үзәне төзи алабыз?» дип сораучы хөкүмәт, сорауны шулай кую белән үк, җиңелүгә дучар булган инде. Силикон үзәнен төземиләр; аның үсүенә ирек бирәләр.
Төрткеләр
Төрткеләрне җәлеп итү өчен сезгә шәхси үзенчәлеге булган шәһәр генә җитми. Сезгә дөрес характеры булган шәһәр кирәк. Төрткеләр — иҗади сыйныфның үзенчәлекле өлеше, аларның зәвыклары калганнарныкыннан аерылып тора. Моны Нью-Йоркта иң ачык күрергә була, анда бик күп иҗади кешеләр бар, әмма төрткеләр аз. [5]
Төрткеләргә кешеләр елмаеп йөри торган шәһәр ошый. Бу исәпкә бөтенләй җәяү йөрми торган Лос-Анджелес та, кешеләр йөри торган, әмма елмаймый торган Нью-Йорк та керми. Мин Бостонда аспирантурада укыганда, миңа Нью-Йорктан бер дустым кунакка килде. Аэропорттан кайтканда метро эчендә ул: «Нигә барысы да елмая?» — дип сорады. Мин карадым — алар елмаймый иде. Алар бары тик аның күреп күнеккән чырайлары белән чагыштырганда гына шулай тоела иде.
Әгәр сез Нью-Йоркта яшәгән булсагыз, бу чырайларның кайдан килүен беләсез. Бу — акылыгыз дәртләнеп янса да, тәнегез газап чигүен аңлаган бер урын. Кешеләр анда яшәүдән ләззәт алмый, ә шул кызыксыну хакына чыдый гына. Һәм әгәр сезгә билгеле бер төр кызыклык кирәк булса, Нью-Йоркка тиңнәр юк. Бу — ялтыравык (гламур) үзәге, стиль һәм данның ярымтаркалу чоры кыскарак булган барлык изотопларын үзенә тартучы магнит.
Төрткеләр гламурга битараф, шуңа күрә алар өчен Нью-Йоркның кызыклыгы — сер. Нью-Йоркны яратучылар, текә кешеләр чыннан да текә булган шәһәрдә яшәү өчен, кечкенә, караңгы, тавышлы фатирга зур акча түләргә әзер. Төртке исә бу килешүгә карый да, бары тик бер нәрсәне күрә: кечкенә, караңгы, тавышлы фатир өчен зур байлык түләү.
Төрткеләр акыллы кешеләр чыннан да акыллы булган шәһәрдә яшәү өчен артыграк түләргә риза, әмма моның өчен алай күп түләргә кирәкми. Бу — ихтыяҗ һәм тәкъдим кануны: гламур популяр, шуңа күрә аның өчен күп түләргә туры килә.
Төрткеләрнең күбесе тынычрак ләззәтләрне өстен күрә. Аларга клублар урынына кәһвәханәләр; затлы кием кибетләре урынына букинист кибетләре; биюләр урынына тау-урманда йөрү; биек биналар урынына кояш нурлары ошый. Төртке өчен оҗмах төшенчәсе — Беркли яки Боулдер.
Яшьлек
Стартапларны нәкъ менә яшь төрткеләр башлый, шуңа күрә шәһәр аеруча аларга ошарга тиеш. АКШтагы стартап үзәкләре — барысы да яшьлек сулышы сизелеп торган шәһәрләр. Бу аларның яңа булырга тиешлеген аңлатмый. Кембриджның шәһәр төзелеш планы Америкада иң искесе, әмма ул яшь булып тоела, чөнки ул студентлар белән тулы.
Әгәр сез силикон үзәне булдырырга теләсәгез, сездә иске карашлы, консерватив кешеләрнең зур халык төркеме булырга тиеш түгел. Детройт яки Филадельфия кебек сүнеп баручы сәнәгать шәһәренең язмышын стартапларны кызыксындырып үзгәртергә тырышу — вакытны әрәм итү булыр иде. Бу урыннарның дөрес булмаган юнәлештәге импульсы артык зур. Кечкенә шәһәр рәвешендәге ак бит белән башлау күпкә яхшырак. Яисә тагын да яхшырагы — яшьләр инде болай да агылып торган шәһәр булса, шуннан башлау.
Бей-Ареа технология белән бәйле булганчы ук инде дистә еллар буе яшьләрне һәм оптимистларны үзенә тартучы магнит иде. Бу кешеләр яңа нәрсә эзләп килгән урын иде. Һәм шуңа күрә ул Калифорниянең үзенчәлекле сәерлеге белән синонимга әйләнде. Анда бу рух һаман да күп. Әгәр сез яңа бер мода башларга теләсәгез — мәсәлән, үз «энергияңне» туплауның яңа ысулын яисә ашарга ярамый торган нәрсәләрнең яңа категориясен — Бей-Ареа моның өчен иң кулай урын булыр иде. Ә яңалык эзләү юлындагы сәерлекләргә түзем булган урын — стартап үзәге өчен нәкъ менә сезгә кирәкле нәрсә, чөнки икътисади күзлектән стартаплар нәкъ менә шундый. Яхшы стартап идеяләренең күбесе бераз акылсыз кебек тоела; әгәр алар ачыктан-ачык яхшы идеяләр булса, аларны инде күптән берәрсе тормышка ашырган булыр иде.
(Күпме кеше үз өендә санаклар булуын теләр икән? Нәрсә, тагын бер эзләү системасымы?)
Технология белән либерализм арасындагы бәйләнеш менә шунда. Бернинди искәрмәсез, АКШның югары технологияле шәһәрләре шулай ук иң либераль шәһәрләр дә булып тора. Ләкин бу либералларның акыллырак булуы аркасында түгел. Бу либераль шәһәрләрнең сәер идеяләргә түзем булуы аркасында, ә акыллы кешеләрнең башында һәрвакыт сәер идеяләр була.
Киресенчә, «ныклы» яки «традицион кыйммәтләрне» чагылдыручы дип макталган шәһәр яшәү өчен яхшы урын булырга мөмкин, әмма ул беркайчан да стартап үзәге буларак уңышка ирешмәячәк. 2004 елгы президент сайлаулары, башка яклардан караганда бер бәла булса да, безгә уңайлы гына итеп андый урыннарның округлар буенча билгеләнгән харитасын бүләк итте. [6]
Яшьләрне җәлеп итү өчен шәһәрнең тарихи үзәге сакланган булырга тиеш. Күпчелек Америка шәһәрләрендә үзәк ташланган, ә үсеш, әгәр булса, шәһәр яны бистәләрендә генә бара. Америка шәһәрләренең күбесе эчтән тышка әйләндерелгән. Әмма стартап үзәкләренең берсендә дә алай түгел: Сан-Франциско да, Бостон да, Сиэтл да алай түгел. Аларның барысында да сакланган үзәкләр бар. [7] Минем фаразымча, үле үзәге булган бер генә шәһәрне дә стартап үзәгенә әйләндереп булмый. Яшьләр шәһәр читендәге бистәләрдә яшәргә теләми.
АКШ эчендә яңа силикон үзәннәренә иң җиңел әйләндереп була торган ике шәһәр, минемчә, — Боулдер һәм Портленд. Икесендә дә яшьләрне җәлеп итә торган шул җанлы, күтәренке рух бар. Теләсәләр, аларга силикон үзәне булу өчен бер бөек университет кына җитми.
Вакыт
Үзенә тартучы шәһәр янында бөек университет. Барысы шул гынамы? Чын Силикон үзәнен булдыру өчен шул гына җиткән иде. Силикон үзәне үзенең тарихын транзисторны уйлап табучыларның берсе Уильям Шоклидан башлый. Ул үзенә Нобель премиясен китергән тикшеренүләрен Bell Labs'та ясаган, әмма 1956 елда үз компаниясен ачканда, моны эшләү өчен Пало-Альтога күченгән. Ул вакытта бу сәер адым булган. Нигә ул алай эшләгән? Чөнки ул шунда үскән һәм аның нинди матур урын булуын хәтерләгән. Хәзер Пало-Альто — шәһәр яны бистәсе, әмма ул вакытта ул соклангыч университет шәһәрчеге булган — камил һава торышы һәм Сан-Францискодан бары бер сәгатьлек ераклыктагы сөйкемле шәһәрчек.
Хәзерге вакытта Силикон үзәнендә идарә итүче компанияләр төрле юллар белән барысы да Shockley Semiconductor'дан таралган. Шокли авыр холыклы кеше булган, һәм 1957 елда аның төп белгечләре — «хыянәтче сигезлек» — Fairchild Semiconductor дигән яңа компания башлау өчен киткәннәр. Алар арасында Intel'ны оештырган Гордон Мур һәм Роберт Нойс, шулай ук Kleiner Perkins венчур фирмасын оештырган Юджин Клейнер бар иде. Кырык ике елдан соң Kleiner Perkins Google'ны финанслады, ә килешү өчен җаваплы партнер Джон Дорр иде, ул Силикон үзәненә 1974 елда Intel'да эшләү өчен килгән иде.
Шуңа күрә Силикон үзәнендәге иң яңа компанияләрнең күбесе силиконнан (кремнийдан) бернәрсә дә ясамаса да, алар һәрвакыт Шоклига илтүче күпсанлы элемтәләргә ия. Монда бер гыйбрәт бар: стартаплар стартапларны тудыра. Стартапларда эшләүче кешеләр үз бизнесларын башлый. Стартаплар ярдәмендә баеган кешеләр яңаларын финанслый. Минемчә, мондый табигый (органик) үсеш — стартап үзәге булдыруның бердәнбер юлы, чөнки сезгә кирәкле тәҗрибәне үстерүнең бердәнбер юлы шул.
Моннан ике мөһим нәтиҗә чыга. Беренчесе: силикон үзәнен үстерү өчен сезгә вакыт кирәк. Университетны сез берничә елда төзи аласыз, әмма аның тирәсендәге стартап җәмгыяте табигый рәвештә үсәргә тиеш. Цикл вакыты компаниянең уңышка ирешүе өчен кирәк булган вакыт белән чикләнә, бу гадәттә уртача биш ел чамасы дәвам итә.
Органик үсеш гипотезасының икенче нәтиҗәсе шунда: сез ниндидер «өлешчә» стартап үзәге була алмыйсыз. Сездә я үзлегеннән дәвам итүче чылбырлы реакция бар, яисә юк. Күзәтүләр моны да раслый: шәһәрләрдә я стартап мохите бар, я юк. Алтын урталык юк. Чикаго — Америкада зурлыгы буенча өченче агломерация. Стартаплар чыганагы буларак, 15 нче урында торган Сиэтл белән чагыштырганда ул бөтенләй күренми.
Яхшы хәбәр шул: башлангыч орлык бик кечкенә булырга мөмкин. Shockley Semiconductor, үзе артык уңышлы булмаса да, җитәрлек дәрәҗәдә зур иде. Ул мөһим яңа технологиядәге экспертларның критик массасын үзләренә ошаган һәм калырга теләгән урында берләштерде.
Көндәшлек
Әлбәттә, яңа силикон үзәне булырга омтылучылар беренчесе очратмаган бер тоткарлык белән очраша: аңа Силикон үзәне белән көндәшлек итәргә кирәк. Моны эшләп буламы? Бәлки.
Силикон үзәненең иң зур өстенлекләренең берсе — аның венчур фондлары. Шокли заманында бу мөһим фактор түгел иде, чөнки VC фондлары бөтенләй юк иде. Чынлыкта, Shockley Semiconductor һәм Fairchild Semiconductor безнең аңлаудагы стартаплар түгел иде. Алар бүлендек компанияләр иде — тиешенчә Beckman Instruments һәм Fairchild Camera and Instrument компанияләренеке. Ул компанияләр экспертлар кайда яшәргә теләсә, шунда бүлендек предприятиеләр ачарга әзер булган, күрәсең.
Венчур инвесторлары исә үзләреннән бер сәгатьлек юл эчендә урнашкан стартапларга акча салырга өстен күрә. Беренчедән, алар якындагы стартапларны тизрәк күреп ала. Әмма алар башка шәһәрләрдәге стартапларны күреп алса да, аларның күченүен тели. Алар идарә утырышларына бару өчен юлда йөрергә теләми, һәм теләсә нинди очракта да стартап үзәгендә уңышка ирешү ихтималы югарырак.
Венчур фирмаларының үзәкләштерү тәэсире икеләтә: алар үз тирәләрендә стартапларның барлыкка килүенә сәбәп була, ә тегеләре исә компанияләрне сатып алу (аквизиция) аша тагын да күбрәк стартапларны үзенә тарта. Беренче фактор хәзер кайбер стартапларны башлап җибәрү бик арзан булганга күрә йомшарырга мөмкин булса да, икенчесе элеккечә үк көчле булып кала. Иң сокландыргыч «Web 2.0» компанияләренең өчесе гадәти стартап үзәкләреннән читтә башланган иде, әмма аларның икесе сатып алулар аша инде үзләренә тартып алынды.
Мондый үзәкләштерүче көчләр яңа силикон үзәннәренең башлануын кыенлаштыра. Ләкин бу берничек тә мөмкин түгел дигән сүз түгел. Ахыр чиктә төп хакимият оештыручылар кулында. Иң яхшы кешеләре булган стартап билгеле венчур фондларыннан финансланган стартапны җиңәчәк, ә җитәрлек дәрәҗәдә уңышлы булган стартапка беркайчан да күченергә туры килмәячәк. Шуңа күрә кирәкле кешеләр өчен җитәрлек тарту көче булдыра алган шәһәр Силикон үзәненә каршы тора, хәтта, бәлки, аны узып та китә ала.
Үзенең бөтен куәтенә карамастан, Силикон үзәненең зур бер зәгыйфьлеге бар: Шокли 1956 елда тапкан оҗмах хәзер бер зур машина кую урынына әверелде. Сан-Франциско һәм Беркли бик яхшы, әмма алар кырык чакрым ераклыкта. Силикон үзәненең үзе — җанны сыта торган шәһәр чите баткаклыгы. Анда искиткеч һава торышы бар, бу аны күпчелек башка Америка шәһәрләренең җан сыккыч таралышыннан күпкә өстен итә. Әмма шәһәрнең тәртипсез таралуыннан кача алган көндәш реаль өстенлеккә ия булыр иде. Шәһәргә нибары киләсе «хыянәтче сигезлек» карап, «Мин монда калырга телим» дип әйтерлек урын булуы кирәк, һәм чылбырлы реакцияне башлап җибәрү өчен шул җитәчәк.
Искәрмәләр
[1] Бу санны күпмегә кадәр киметеп булуы турында уйлану кызык. Минемчә, алар үзләре белән бернинди байлык алып килә алмасалар да, биш йөз кеше җитәр иде. Әгәр аларны үзем сайлый алсам, мөгаен, Баффалоны зур стартап үзәгенә әйләндерү өчен утыз кеше дә җитәр иде.
[2] Бюрократлар фәнни тикшеренүләрне финанслауны чагыштырмача яхшы бүләләр, әмма бары тик (эчке венчур фонды кебек) сайлап алу эшен аутсорсингка биргәннәре өчен генә. Танылган университетта эшләүче һәм хезмәттәшләре арасында зур абруйга ия булган профессор, тәкъдименең эчтәлегенә карамастан диярлек, акча алачак. Бу стартаплар өчен эшләмәячәк, чөнки аларның нигезләүчеләрен оешмалар якламый һәм алар еш кына билгесез кешеләр була.
[3] Моны бер үк вакытта, яисә ким дигәндә тоташ бер факультетны берьюлы эшләргә кирәк булыр иде, чөнки дусларының да барачагын белсәләр, кешеләр теләбрәк киләчәк. Һәм, мөгаен, гамәлдәге университетны яңартырга тырышканчы, барысын да нульдән башларга кирәктер, югыйсә эчке каршылыкларда күп энергия югалыр иде.
[4] Гипотеза: Бердәм проект кысаларында «яңадан төзү» өчен берничә мөстәкыйль бинаның эчке өлеше сүтелә яки бөтенләй җимертелә торган теләсә нинди план, элек җәмәгать өчен ачык булмаган биналарны (складлар кебек) яраклаштырудан тыш, шәһәр характерының тулысынча югалуына китерә.
[5] Нью-Йоркта берничә стартап ачыла, әмма җан башына исәпләгәндә Бостондагыга караганда ун тапкырга кимрәк, һәм күбесенчә финанс һәм медиа кебек төрткеләр өчен алай ук хас булмаган өлкәләрдә.
[6] Кайбер зәңгәр округлар — ялган уңай нәтиҗәләр (Демократик партия машиналарының калган йогынтысын чагылдыра), әмма ялган тискәре нәтиҗәләр юк. Сез барлык кызыл округларны һич шикләнмичә исәптән чыгара аласыз.
[7] Кайбер «шәһәрне яңарту» белгечләре 1960 елларда Бостонны җимерергә тырышып карадылар, мэрия тирәсен караңгы бушлыкка әйләндерделәр, әмма районнарның күбесе аларга уңышлы каршы торды.
Моның караламаларын укыганнары өчен Крис Андерсонга, Тревор Блэквеллга, Марк Хедлундка, Джессика Ливингстонга, Роберт Морриска, Грег МакАдуга, Фред Уилсонга һәм Стивен Вольфрамга, шулай ук мине чыгыш ясарга чакырган өчен Эд Думбиллга рәхмәтемне белдерәм.
(Бу чыгышның икенче өлеше Ни өчен стартаплар Америкада туплана мәкаләсенә әверелде.)