Һуңғы сығышымдан һуң ойоштороусыларҙың береһе сәхнәгә сығып, көтөлмәгән кире ҡағыу һүҙе менән сығыш яһаны. Бындай хәлдең элек бер ҙә булғаны юҡ ине. Мин уның тәүге бер нисә һөйләмен генә ишеттем, ләкин минең ниндәй һүҙҙәрем уның асыуын сығарғанын аңлар өсөн шул да етә ине: имеш, стартаптар Силикон үҙәненә күсһә, эштәре яҡшыраҡ барасаҡ.
Был конференция Лондонда үтте, һәм тыңлаусыларҙың күбеһе Бөйөк Британиянан ине. Шуға күрә стартаптар Силикон үҙәненә күсергә тейеш тигән фекер милли ғорурлыҡҡа тейеү кеүек ҡабул ителде: йәнәһе бер күрәләтә тупаҫ американец килеп, барыһын да дөрөҫ эшләргә теләһәгеҙ, бөтәгеҙгә лә Америкаға күсергә кәрәк, тип өйрәтә.
Ысынында иһә мин үҙемде күрһәткәнгә ҡарағанда әҙерәк американецмын. Мин быны әйтмәһәм дә, тыумышым менән британмын. Йәһүдтәргә үҙҙәре хаҡында мәҙәктәр һөйләргә тәбиғи рәүештә рөхсәт ителгән кеүек, мин дә Британия аудиторияһы менән саманан тыш дипломатик булырға тейешмен тип иҫәпләмәйем.
Стартаптар Силикон үҙәненә күсһә яҡшыраҡ булыр тигән фекерҙә хатта миллилек тә юҡ. [1] Мин АҠШ-тағы стартаптарға ла нәҡ ошоно әйтәм. Y Combinator һәр 6 ай һайын яр буйҙарын алмаштырып тора. Финанслау циклдарының һәр икенсеһе Бостонда үтә. Бостон АҠШ-та (һәм донъяла) ҙурлығы буйынса икенсе стартап-хаб булыуына ҡарамаҫтан, беҙ был циклдарҙағы стартаптарға улар өсөн иң яҡшы юл — Силикон үҙәненә күсеү, тип әйтәбеҙ. Әгәр был Бостон өсөн дөрөҫ икән, башҡа теләһә ниндәй ҡала өсөн тағы ла дөрөҫөрәк.
Был илгә түгел, ә ҡалаларға ҡағыла.
Һәм мин үҙемдең хаҡлы булыуымды иҫбатлай алам тип уйлайым. Ҡаршы яҡтың дәлилен күпселек кеше абсурд тип танырлыҡ кимәлгә хәтлем еңел генә еткерергә була. Стартаптың ҡайҙа урынлашыуы бөтөнләй мөһим түгел — бәләкәй генә ауыл хужалығы ҡалаһында эшләгән стартап уны хабҡа күсереүҙән бер ниндәй файҙа күрмәйәсәк, тип дәғүә итергә батырсылыҡ итеүселәр аҙ табылыр. Күпселек кеше стартаптар өсөн инфраструктура, уларҙы уңышлы итеү буйынса тупланған белем һәм шуның менән шөғөлләнеүсе башҡа кешеләр булған урында булыуҙың ни тиклем файҙалы икәнен аңлай. Ә бит стартаптарға Лондондан Силикон үҙәненә күсергә кәрәкмәүен иҫбатлау өсөн ҡулланылған теләһә ниндәй дәлилде стартаптарға бәләкәй ҡалаларҙан Лондонға күсергә кәрәкмәүен иҫбатлау өсөн дә бер үк уңыш менән ҡулланырға мөмкин.
Ҡалалар араһындағы айырма — дәрәжә айырмаһы ғына. Һәм әгәр, был өлкәне белгән һәр кем ризалашҡанса, стартаптарға Бостонға ҡарағанда Силикон үҙәнендә яҡшыраҡ икән, тимәк, уларға башҡа һәр урынға ҡарағанда ла Силикон үҙәнендә яҡшыраҡ.
Был һығымтала минең шәхси ҡыҙыҡһыныуым бар кеүек күренеүе ихтималлығын аңлайым, сөнки АҠШ-ҡа күскән стартаптар быны Y Combinator аша эшләй ала. Ләкин беҙ финанслаған Америка стартаптары ла минең уларға шул уҡ һүҙҙәрҙе әйткәнемде раҫлай ала.
Әлбиттә, мин һәр стартап уңышҡа ирешеү өсөн мотлаҡ Силикон үҙәненә барырға тейеш тип раҫламайым. Тик башҡа шарттар тигеҙ булғанда, берәй урын ни тиклем нығыраҡ стартап-хаб булһа, стартаптарҙың эше унда шул тиклем яҡшыраҡ барасаҡ. Ләкин башҡа сәбәптәр күсеү өҫтөнлөктәренән өҫтөнөрәк тә булырға мөмкин. Ғаиләле нигеҙләүселәр барыһын да ташлап, донъяның арғы яғына күсергә тейеш, тип әйтмәйем; был саманан тыш алаҡһытыусы булыуы бар.
Иммиграция ҡыйынлыҡтары ла урында ҡалыу өсөн тағы бер сәбәп булырға мөмкин. Иммиграция мәсьәләләре менән шөғөлләнеү аҡса йыйыу кеүек: ниңәлер ул бөтә иғтибарығыҙҙы үҙенә ала. Ә бындай хәлде стартап күтәрә алмай. Беҙ финанслаған бер Канада стартапы АҠШ-ҡа күсеү мәсьәләһе өҫтөндә яҡынса 6 ай эшләне. Һөҙөмтәлә улар баш тартты, сөнки үҙҙәренең программа тәьминәте өҫтөндә эшләүҙән шул тиклем күп ваҡытты тартып алырға уларҙың мөмкинлеге юҡ ине.
(Әгәр башҡа берәй ил Силикон үҙәненә көнсөллөк итеп уға тиң урын булдырырға теләһә, улар эшләй алған иң яҡшы аҙым — стартап нигеҙләүселәре өсөн махсус виза булдырыу булыр ине. АҠШ-тың иммиграция сәйәсәте — Силикон үҙәненең иң ҙур көсһөҙ яҡтарының береһе.)
Әгәр стартапығыҙ билдәле бер тармаҡ менән бәйле булһа, уның төп үҙәктәренең береһендә булыуығыҙ яҡшыраҡ булыуы бар. Күңел асыу өлкәһенә ҡағылышлы нимәлер эшләгән стартап Нью-Йоркта йәки Лос-Анджелеста булырға теләй ала.
Һәм ниһайәт, әгәр яҡшы инвестор хәҙерге урынығыҙҙа ҡалһағыҙ ғына финансларға вәғәҙә итһә, моғайын, ҡалырға кәрәктер. Инвесторҙар табыу ҡыйын. Ғәҙәттә, күсеү хаҡына аныҡ финанслау тәҡдименән баш тартырға ярамай. [2]
Ысынында, инвесторҙарҙың сифаты стартап-хабтарҙың төп өҫтөнлөгө булырға ла мөмкин. Силикон үҙәне инвесторҙары Бостон инвесторҙарына ҡарағанда күпкә батырыраҡ һәм агрессив ғәмәл итә. Беҙ финанслаған стартаптарҙы тәүҙә Бостон инвесторҙары күреп тә, яй ҡыланған арала, көнбайыш яр инвесторҙары уларҙың танау төбөнән үк эләктереп алғанын ҡат-ҡат күргәнем булды. Быйылғы Boston Demo Day сараһында мин тыңлаусыларға бының йыл һайын ҡабатланыуын әйттем: әгәр оҡшаған стартапты күрһәгеҙ, шунда уҡ тәҡдим яһағыҙ. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, бер ай ҙа үтмәне, шул уҡ хәл ҡабатланды: YC финанслаған стартап нигеҙләүсеһе менән ни бары бер аҙна элек танышҡан көнбайыш ярҙың агрессив венчур инвесторы, уны күп йылдар белгән Бостон инвесторын уҙып китте. Бостон инвесторы нимә барғанын аңлағансы, килешеү башҡаға киткән ине инде.
Бостон инвесторҙары үҙҙәренең консерватив булыуын таный. Ҡайһы берәүҙәр быны ҡаланың һаҡсыл янки холоҡ-фиғеленән килә тип ышанырға теләй. Ләкин Оккам бәкеһе хәҡиҡәттең күпкә ябайыраҡ һәм әҙерәк маҡтаулы икәнен күрһәтә. Чикаго инвесторҙары ниндәй сәбәп менән Бостонныҡыларға ҡарағанда һаҡсылыраҡ булһа, Бостон инвесторҙары ла нәҡ шул уҡ сәбәп буйынса Силикон үҙәне инвесторҙарына ҡарағанда ҡыйыуһыҙыраҡ. Улар стартаптарҙы шул тиклем яҡшы аңламай.
Көнбайыш яр инвесторҙары яуапһыҙ ковбой булғанға йәки яҡшы һауа торошо уларҙы оптимист иткәнгә күрә батырыраҡ түгел. Улар ни эшләгәндәрен белгәнгә күрә ҡыйыуыраҡ. Улар — иң текә «ҡара алмаз» трассаларынан шыуған саңғысылар. Батырлыҡ — венчур инвестицияларының асылы ул. Ҙур килемгә юғалтыуҙарҙан ҡасырға тырышып түгел, ә ҙур уңыштарҙың ҡайһы берҙәрен эләктереүҙе тәьмин итеп кенә өлгәшеп була. Ә ҙур уңыштар тәүҙә йыш ҡына хәүефле күренә.
Мәҫәлән, Facebook. Facebook Бостонда башланған. Бостон венчур инвесторҙары уларға тәүге булып аҡса һалыу мөмкинлегенә эйә ине. Ләкин улар «юҡ» тине, шуға күрә Facebook Силикон үҙәненә күсте һәм аҡсаны шунда тапты. Уларға баш тартҡан партнер хәҙер бының «хата булып сығыуы ихтимал» икәнен таный.
Тәжрибә күрһәтеүенсә, ҡыйыулыҡ еңә. Әгәр көнбайыш яр инвесторҙарының агрессив алымдары ҡасан да булһа үҙҙәренә зыян килтерергә тейеш булһа, бының ваҡыты күптән еткән булыр ине. Силикон үҙәне 1970-се йылдарҙан бирле Бостонды артта ҡалдырып килә. Көнбайыш яр инвесторҙарына яза бирелергә тейеш булһа, Дотком күбегенең шартлауы шул булыр ине. Ләкин шунан бирле көнбайыш яр тағы ла алғараҡ осто.
Көнбайыш яр инвесторҙары ҡыйыу ғәмәл итер өсөн үҙ баһаһына ныҡлы ышана; көнсығыш яр инвесторҙары иһә — юҡ; әммә кемдер көнсығыш яр инвесторҙары һаҡсыллыҡтан шулай итә тип уйлаһа, көнсығыш яр инвесторының килешеүҙе көнбайышныҡына отторған саҡтағы ҡаушап ҡалыуын күрергә тейеш.
Махсуслашыуҙан килгән тығыҙлыҡтан тыш, стартап-хабтар — ул баҙар ҙа. Ә баҙарҙар ғәҙәттә үҙәкләштерелә. Хатта хәҙер ҙә, сауҙагәрҙәр теләһә ҡайҙа була алған заманда ла, улар бер нисә ҡалала төркөмләшә. Килешеүҙәр төҙөүҙә күҙмә-күҙ аралашыуҙың роле ниҙә булыуын аныҡ әйтеү ҡыйын, ләкин ул нимә генә булһа ла, уны технологиялар әлегә ҡабатлай алмай.
Кәрәкле ваҡытта University Ave буйлап атлап үтегеҙ, һәм һеҙ төрлө биш кешенең телефон аша килешеүҙәр хаҡында һөйләшкәнен ишетерһегеҙ. Ысынында, Y Combinator-ҙың ваҡытының яртыһын Бостонда үткәреүенең бер сәбәбе лә ошонда: бындай мөхитте йыл әйләнәһенә күтәреүе ауыр. Ләкин бары тик бер генә нәмә хаҡында уйлаған кешеләр менән уратып алыныу ҡайһы саҡта ялҡытһа ла, әгәр маҡсатығыҙ шул уҡ эш булһа, булырға тейешле урын — нәҡ ошо.
Күптән түгел мин Google-да эҙләү системаһы өҫтөндә эшләгән берәү менән һөйләштем. Ул Yahoo-ла күп кешене белә ине, шуға күрә ике компанияны сағыштырыр өсөн уңайлы шартта булды. Мин унан Google ни өсөн эҙләү буйынса яҡшыраҡ тип һораным. Ул бының Google эшләгән айырым берәй нәмәгә бәйле түгеллеген, ә бары тик эҙләү мәсьәләһен улар күпкә яҡшыраҡ аңлауына бәйле булыуын әйтте.
Һәм нәҡ ошо сәбәпле стартаптар Силикон үҙәне кеүек стартап-хабтарҙа гөрләп үҫә. Стартаптар — алмас ҡырлау кеүек үк бик ныҡ махсуслашҡан эшмәкәрлек. Ә стартап-хабтарҙа уны яҡшы аңлайҙар.
Иҫкәрмәләр
[1] Милли идея киреһенсә булыр ине: стартаптар ниндәйҙер бер ҡалала ул ҡайһы илдә урынлашыуына күрә генә ҡалырға тейеш. Әгәр һеҙҙә ысынлап та «берҙәм донъя» ҡарашы булһа, Лондондан Силикон үҙәненә күсергә ҡарар итеү Чикагонан Силикон үҙәненә күсеүҙән бер ҙә айырылмай.
[2] Ләкин һеҙҙе тик финанслар кеүек кенә күренгән инвесторҙы һанға һуҡмаҫҡа ла була. Ҡасандыр һеҙгә аҡса бирер кеүек ҡланыу — был инвесторҙарҙың «Юҡ» тип әйтеү ысулы.
Был текстың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Сэм Альтманға, Джессика Ливингстонға, Харджит Таггарға һәм Кулвир Таггарға рәхмәт белдерәм.
Был эссеға ҡарата фекер белдереү.