Күптән түгел генә бер сығышымдан һуң һорау-яуап бүлегендә кемдер стартаптарҙың ни өсөн уңышһыҙлыҡҡа осрауын һораны. Бер нисә секунд аптырап торғандан һуң, бының бер ҡатмарлы һорау икәнен аңланым. Был стартапты нисек уңышлы итергә тип һорауға тиң — әгәр һеҙ һәр бер уңышһыҙлыҡ сәбәбен урап үтһәгеҙ, уңышҡа өлгәшәсәкһегеҙ — һәм был урында уҡ яуап бирер өсөн артыҡ ҙур һорау.
Һуңыраҡ мин был мәсьәләгә ошо яҡтан ҡарау файҙалы булыуы ихтималлығын аңланым. Әгәр һеҙҙә нимә эшләргә ярамағанын күрһәткән исемлек булһа, уны бары тик киреһенә бороп ҡына уңыш рецептына әйләндерә алаһығыҙ. Һәм был формалағы исемлек практикала файҙалыраҡ булырға мөмкин. Теләһә ниндәй кәрәкле эште эшләргә даими хәтерҙә тотоуға ҡарағанда, үҙеңдең кәрәкмәгән эш менән булышыуыңды ваҡытында һиҙеп ҡалыу еңелерәк. [1]
Билдәле бер мәғәнәлә, стартаптарҙы һәләк иткән бер генә хата бар: файҙаланыусылар теләгән нәмәне эшләмәү. Әгәр файҙаланыусылар теләгән нәмәне эшләһәгеҙ, башҡа нәмә эшләһәгеҙ ҙә, эшләмәһәгеҙ ҙә, бәлки, барыһы ла яҡшы булыр. Әгәр файҙаланыусылар теләгән нәмәне эшләмәһәгеҙ, башҡа нимә эшләһәгеҙ ҙә, эшләмәһәгеҙ ҙә һеҙ һәләк булдығыҙ. Шуға күрә был, асылда, стартаптарҙың файҙаланыусылар теләгән нәмәне эшләмәүенә килтергән 18 сәбәп исемлеге. Бөтә тиерлек уңышһыҙлыҡтар ошо аша үтә.
1. Берҙән-бер ойоштороусы
Бер генә кеше тарафынан асылған уңышлы стартаптарҙың ни тиклем аҙ булыуына иғтибар иткәнегеҙ бармы? Хатта һеҙ бер генә ойоштороусыһы бар тип уйлаған Oracle кеүек компанияларҙың да ғәҙәттә күберәк булып сыға. Бының осраҡлыҡ булыуы шикле күренә.
Бер ойоштороусы булыуҙың нимәһе насар? Тәү сиратта, был — ышанысһыҙлыҡ вотумы. Был, бәлки, ойоштороусының дуҫтарының береһен дә үҙе менән бергә компания башларға күндерә алмауын аңлаталыр. Был бик хәүефле, сөнки дуҫтары уны барыһынан да яҡшыраҡ белә.
Ләкин ойоштороусының дуҫтары тулыһынса хаталашҡан һәм компания өмөтлө булған осраҡта ла, ул барыбер отҡорораҡ хәлдә ҡала. Бер кешегә стартап башлау артыҡ ауыр. Хатта бөтә эште үҙегеҙ башҡара алһағыҙ ҙа, бергә фекер алышырға, һеҙҙе ахмаҡ ҡарарҙарҙан дүндерергә һәм эштәр насар барғанда күңелегеҙҙе күтәрергә коллегалар кәрәк.
Һуңғыһы иң мөһиме булыуы ихтимал. Стартаптағы түбән төшөү осорҙары шул тиклем ауыр, уларға яңғыҙы ғына бик аҙҙар сыҙай ала. Бер нисә ойоштороусы булғанда, берҙәмлек тойғоһо уларҙы һаҡланыу закондарын боҙған кеүек берләштерә. Һәр береһе: «Мин дуҫтарымды уңайһыҙ хәлдә ҡалдыра алмайым», — тип уйлай. Был — кеше тәбиғәтендәге иң ҡеүәтле көстәрҙең береһе, һәм бары бер генә ойоштороусы булғанда ул юҡҡа сыға.
2. Насар урын
Стартаптар ҡайһы бер урындарҙа сәскә ата, ә ҡайһы берҙәрендә — юҡ. Кремний үҙәне өҫтөнлөк итә, унан һуң Бостон, унан Сиэтл, Остин, Денвер һәм Нью-Йорк килә. Уларҙан һуң бик аҙ нәмә бар. Хатта Нью-Йоркта ла йән башына тура килгән стартаптар һаны, моғайын, Кремний үҙәнендәгенән егерме тапҡырға кәмерәктер. Хьюстон, Чикаго һәм Детройт кеүек ҡалаларҙа ул үлсәп тә булмаҫлыҡ бәләкәй.
Ни өсөн был кәмеү шул тиклем киҫкен? Бәлки, башҡа тармаҡтарҙағы кеүек үк сәбәп менән бәйлелер. АҠШ-та мода буйынса алтынсы ҙур үҙәк ҡайһы? Нефть, финанс йәки нәшриәт эше буйынса алтынсы ҙур үҙәк ниндәй? Улар ҡайһы ғына булмаһын, моғайын, алдынғыларҙан шул тиклем алыҫ, хатта уларҙы үҙәк тип атау ҙа буталсыҡ тыуҙырыр ине.
Ҡалаларҙың нисек стартап үҙәктәренә әйләнеүе — ҡыҙыҡлы һорау, ләкин стартаптарҙың уларҙа сәскә атыу сәбәбе теләһә ниндәй тармаҡтағы кеүек: белгестәр шунда тупланған. Стандарттар юғарыраҡ; кешеләр һеҙҙең эшкә нығыраҡ теләктәшлек белдерә; һеҙ ялларға теләгән белгестәр шунда йәшәргә теләй; ярҙамсы тармаҡтар ҙа шунда; осраҡлы осрашыуҙарҙа осратҡан кешеләр ҙә шул уҡ өлкәлә эшләй. Был факторҙар Кремний үҙәнендә стартаптарҙы үҫтереү һәм Детройтта баҫып ҡуйыу өсөн тап нисек ҡушылыуын кем белә, ләкин уларҙың һәр береһендә йән башына тура килгән стартаптар һанынан был ап-асыҡ күренә.
3. Әһәмиәтһеҙ уйым
Y Combinator-ға ғариза биргән күпселек төркөмдәр дөйөм бер проблеманан яфалана: конкуренциянан ҡасыу өмөтө менән бәләкәй, билдәһеҙ уйымды (нишаны) һайлау.
Бәләкәй балаларҙың спорт уйнағанын күҙәтһәгеҙ, билдәле бер йәшкә тиклем уларҙың туптан ҡурҡыуын күрерһегеҙ. Туп уларға яҡынлашҡанда, уларҙың инстинкты унан ҡасырға мәжбүр итә. Мин һигеҙ йәшлек аутфилдер булғанда туптарҙы күп тота алмай инем, сөнки осоп килгән туп минең яҡҡа килгән һайын, күҙҙәремде йома һәм бирсәткәмде тупты эләктереү өмөтө менән түгел, ә күберәк үҙемде һаҡлау өсөн күтәрә торғайным.
Әһәмиәтһеҙ проектты һайлау — минең һигеҙ йәшлек осоп килгән туптар менән көрәшеү стратегиямдың стартаптағы тиңдәше. Әгәр һеҙ яҡшы нәмә эшләһәгеҙ, конкуренттарығыҙ буласаҡ, шуға күрә быны асыҡтан-асыҡ ҡабул итеү яҡшыраҡ. Һеҙ яҡшы идеяларҙан ҡасып ҡына конкуренциянан ҡаса алаһығыҙ.
Минеңсә, ҙур проблемаларҙан был тайпылыу башлыса аңһыҙ рәүештә була. Был кешеләрҙең ҙур идеялар тураһында уйлап, хәүефһеҙерәк күренгәнгә күрә бәләкәйерәктәрен тормошҡа ашырырға ҡарар итеүе түгел. Һеҙҙең аҫаңығыҙ хатта ҙур идеялар тураһында уйларға ла ирек бирмәйәсәк. Шуға күрә сиселеш идеялар тураһында үҙегеҙҙе ҡатнаштырмайынса уйлау булырға мөмкин. Башҡа берәү стартап сифатында эшләһен өсөн ниндәй идея шәп булыр ине?
4. Икенсел идея
Беҙ алған ғаризаларҙың күбеһе ҡайһылыр булған компанияға оҡшатырға тырышыу булып тора. Был идеяларҙың бер сығанағы, ләкин иң яҡшыһы түгел. Әгәр уңышлы стартаптарҙың башына ҡараһағыҙ, бик аҙҙары ғына башҡа стартапҡа оҡшатып башланған. Улар үҙ идеяларын ҡайҙан алған? Ғәҙәттә, ойоштороусылар үҙҙәре күргән ниндәйҙер аныҡ, сиселмәгән проблеманан.
Беҙҙең стартап онлайн-магазиндар булдырыу өсөн программа тәьминәте яһаны. Беҙ башлағанда, бер ни ҙә юҡ ине; заказ бирергә мөмкин булған бер нисә сайт веб-консультанттар тарафынан бик ҙур сығымдар менән ҡулдан яһалған ине. Беҙ белдек: әгәр онлайн-һатып алыуҙар үҫешә башлаһа, был сайттар программа тәьминәте аша булдырылырға тейеш буласаҡ, шуға күрә беҙ уны яҙҙыҡ. Бик ябай һәм аңлайышлы.
Шәхсән үҙегеҙгә ҡағылған мәсьәләләрҙе сисеү иң яҡшыһы кеүек тойола. Apple — Стив Вознякка компьютер кәрәк булғанға, Google — Ларри менән Сергей онлайн мәғлүмәт таба алмағанға, Hotmail — Сабир Бхатия менән Джек Смит эштә электрон почта аша алыша алмағанға барлыҡҡа килде.
Шуға күрә, Facebook-тың үҙе дөрөҫ иғтибар итмәгән ниндәйҙер үҙгәреш менән Facebook-ты күсереп алғансы, идеяларҙы икенсе яҡтан эҙләгеҙ. Компанияларҙан башлап, улар сискән проблемаларға табан артҡа ҡарай барғансы, проблемаларҙы эҙләгеҙ һәм уларҙы сисә алған компанияны күҙ алдына килтерегеҙ. [2] Кешеләр нимәгә зарлана? Һеҙ нимәнең булыуын теләр инегеҙ?
5. Үжәтлек
Ҡайһы бер өлкәләрҙә уңышҡа өлгәшеү юлы — ниндәй һынауҙарға осраһағыҙ ҙа, өлгәшергә теләгән маҡсатығыҙҙы аныҡ күреү һәм уға тоғро ҡалыу. Стартаптар башлау улар рәтенә инмәй. Тәүге маҡсатҡа йәбешеп ятыу алымы Олимпия алтын миҙалын яулау кеүек мәсьәлә аныҡ билдәләнгән урындарҙа яҡшы эшләй. Стартаптар күберәк фәнгә оҡшаған, унда эҙ ҡайҙа алып барһа, шунда барырға кәрәк.
Шуға күрә үҙегеҙҙең баштағы планығыҙға артыҡ ныҡ бәйләнмәгеҙ, сөнки ул, моғайын, хаталылыр. Күпселек уңышлы стартаптар башта ниәтләгәненән бөтөнләй икенсе нәмә эшләү менән тамамлай — йыш ҡына шул тиклем айырыла, хатта элекке компания менән оҡшашлығы ла ҡалмай. Яҡшыраҡ идея килеп сыҡҡас, уны күрә белергә әҙер булырға кәрәк. Һәм бының иң ауыр өлөшө йыш ҡына элекке идеяғыҙҙы ташлау булып тора.
Ләкин яңы идеяларға асыҡлыҡ тап кәрәкле кимәлдә көйләнергә тейеш. Һәр аҙна һайын яңы идеяға күсеү ҙә шундай уҡ һәләкәтле буласаҡ. Һеҙ ҡуллана алған тышҡы һынау бармы? Шуларҙың береһе — идеяларҙың ниндәйҙер алға китеште сағылдырыу-сағылдырмауын һорау. Әгәр һәр яңы идеяла алдағылары өсөн төҙөгәнегеҙҙең күпселек өлөшөн ҡабаттан ҡуллана алһағыҙ, тимәк, һеҙ бер төйөнгә йыйыла торған процестаһығыҙ. Әгәр бөтәһен дә яңынан башлап торһағыҙ, был насар билдә.
Бәхеткә күрә, һеҙ кәңәш һорай алған берәү бар: файҙаланыусыларығыҙ. Әгәр һеҙ ниндәйҙер яңы йүнәлешкә боролоу тураһында уйлаһағыҙ һәм файҙаланыусыларығыҙ быға ҡарата илһамланған кеүек тойолһа, был, моғайын, яҡшы аҙымдыр.
6. Насар программалаусыларҙы яллау
Мин был исемлектең тәүге өлгөләрендә быны индерергә онотҡанмын, сөнки мин белгән бөтә ойоштороусылар тиерлек үҙҙәре программалаусылар. Улар өсөн был етди проблема түгел. Улар яңылыш насар берәйһен яллай ала, ләкин был компанияны һәләк итмәйәсәк. Ҡыҫыҡ ваҡытта улар талап ителгән теләһә нимәне үҙҙәре эшләй ала.
Ләкин 90-сы йылдарҙа электрон коммерция өлкәһендәге күпселек стартаптарҙың нимәнән һәләк булғаны тураһында уйлаһам, был — насар программалаусылар. Ул компанияларҙың күбеһен стартаптар нисек эшләй тип уйлаған бизнесмендар башлаған ине: йәнәһе, тапҡыр идеяң була ла уны тормошҡа ашырыу өсөн программалаусылар яллайһың. Был ысынында күренгәнгә ҡарағанда күпкә ауырыраҡ — ғәмәлдә мөмкин булмаҫлыҡ тиерлек ауыр — сөнки бизнесмендар ҡайһы программалаусыларҙың яҡшы булыуын айыра алмай. Улар иң яҡшыларға яҡынлаша ла алмай, сөнки ысынлап та яҡшы белгестәрҙең береһе лә ниндәйҙер бизнесмендың күҙаллауын тормошҡа ашырыу эшендә эшләргә теләмәй.
Практикала нимә килеп сыға: бизнесмендар үҙҙәре яҡшы программалаусы тип уйлаған кешеләрҙе һайлай (бына уның резюмеһында Microsoft Certified Developer тип яҙылған), ләкин улар ундай түгел. Һуңынан көнәркәштәре реактив истребителдәр кеүек осоп үткәндә, үҙҙәренең стартаптарының Икенсе донъя һуғышы бомбардировщигы кеүек ауыр барыуына аптырайҙар. Бындай стартап ҙур компания кеүек үк хәлдә ҡала, ләкин өҫтөнлөктәрһеҙ.
Әгәр үҙегеҙ программалаусы булмаһағыҙ, яҡшы программалаусыларҙы нисек һайларға? Быға яуап бар тип уйламайым. Мин кешеләрҙе яллауҙа ярҙам итер өсөн яҡшы бер программалаусы табырға кәрәк тип әйтергә йыйынғайным. Ләкин яҡшы программалаусыларҙы таный белмәһәгеҙ, быны нисек эшләмәк кәрәк?
7. Дөрөҫ булмаған платформаны һайлау
Бәйле проблема (сөнки уны йыш ҡына насар программалаусылар эшләй) — дөрөҫ булмаған платформаны һайлау. Мәҫәлән, минеңсә, доткомдар ҡабағы осоронда күп стартаптар Windows нигеҙендә сервер ҡушымталары яһарға ҡарар итеп үҙ-үҙен һәләк итте. Hotmail-ды Microsoft һатып алғандан һуң да оҙаҡ йылдар FreeBSD системаһында эшләне, моғайын, Windows йөкләмәне күтәрә алмағанға күрәлер. Әгәр Hotmail ойоштороусылары Windows ҡулланырға һайлаһа, улар батасаҡ ине.
PayPal был ҡурҡыныстан көскә ҡотолоп ҡалды. X.com менән ҡушылғандан һуң яңы генераль директор Windows-ҡа күсергә теләне — хатта PayPal ойоштороусыларының береһе Макс Левчин үҙҙәренең программа тәьминәте Windows-та Unix-тағының 1%-ы кимәлендә генә масштабланыуын күрһәткәндән һуң да. PayPal өсөн бәхеткә күрә, улар уның урынына генераль директорҙы алмаштырҙы.
«Платформа» — киң мәғәнәле һүҙ. Ул операция системаһын, программалау телен йәки шул тел өҫтөндә төҙөлгән «фреймворкты» аңлата ала. Ул өйҙөң нигеҙе кеүек үк, терәк тә булған, шул уҡ ваҡытта сикләгән дә нәмәне белдерә.
Платформалар тураһында иң ҡурҡынысы шул: тышҡы күҙгә яҡшы, яуаплы һайлау кеүек күренгән, ләкин, 90-сы йылдарҙағы Windows кеүек, һайлаһағыҙ һеҙҙе юҡ итәсәк платформалар һәр ваҡыт була. Java-апплеттар, моғайын, иң асыҡ миҫал булғандыр. Был ҡушымталарҙы тапшырыуҙың яңы ысулы булырға тейеш ине. Күрәһең, ул быға ышанған стартаптарҙың 100%-ын тиерлек һәләк иткәндер.
Дөрөҫ платформаларҙы нисек һайларға? Ғәҙәти юл — яҡшы программалаусылар яллап, һайлауҙы уларға тапшырыу. Ләкин үҙегеҙ программалаусы булмаһағыҙ, ҡуллана алырлыҡ бер хәйлә бар: алдынғы компьютер фәндәре факультетына барығыҙ һәм фәнни проекттарҙа нимә ҡулланыуҙарын ҡарағыҙ.
8. Эшкә ҡушыуҙа яйлыҡ
Төрлө ҙурлыҡтағы компанияларға программа тәьминәтен тамамлау ауырға төшә. Был өлкәнең үҙенсәлеге шундай: программа тәьминәте һәр ваҡыт 85%-ҡа әҙер. Быны еңеп сығып, файҙаланыусыларға берәй нәмә сығарыу өсөн ихтыяр көсө талап ителә. [3]
Стартаптар үҙ продуктын сығарыуҙы тотҡарлау өсөн төрлө сәбәптәр таба. Күпселеге кешеләрҙең көндәлек тормошта эштәрҙе кисектереү өсөн ҡулланған һылтауҙарына оҡшаш. Тәүҙә ниҙер эшләнергә тейеш. бәлки. Ләкин әгәр программа тәьминәте 100%-ҡа әҙер булһа һәм бер төймәгә баҫыу менән ҡушылырға торһа, улар барыбер көтөр инеме?
Тиҙерәк сығарыуҙың бер сәбәбе — ул һеҙҙе ысынында бер киҫәк эште тамамларға мәжбүр итә. Бер нимә лә халыҡҡа сығарылғансы тулыһынса тамамланмай; нисек кенә әҙер тип уйламағыҙ, берәй нәмәне сығарыу һәр саҡ ҙур ҡабаланыу менән оҙатылыуынан быны күрергә була. Сығарырға кәрәк булған икенсе сәбәп — үҙ идеяғыҙҙы бары тик файҙаланыусылар менән һынап ҡарағанда ғына тулыһынса аңлай алаһығыҙ.
Бер нисә айырым проблема эшкә ҡушыуҙы тотҡарлау рәүешендә күренә: артыҡ яй эшләү; проблеманы тулыһынса аңламау; файҙаланыусылар менән эш итеүҙән ҡурҡыу; тәнҡитләнеүҙән ҡурҡыу; бер үк ваҡытта үтә күп төрлө нәмә менән булышыу; артыҡ камиллыҡҡа ынтылыу. Бәхеткә күрә, үҙегеҙҙе ярайһы уҡ тиҙ арала ниндәй ҙә булһа нәмәне сығарырға мәжбүр итеү кеүек ябай ысул менән уларҙың барыһына ла ҡаршы көрәшә алаһығыҙ.
9. Артыҡ иртә эшкә ҡушыу
Артыҡ яй сығарыу артыҡ тиҙ сығарыуға ҡарағанда йөҙ тапҡырға күберәк стартапты һәләк иткәндер, ләкин үтә тиҙ сығарыу ҙа ихтимал. Бындағы хәүеф — абруйығыҙҙы ҡаҡшатыу. Һеҙ берәй нәмә сығараһығыҙ, тәүге файҙаланыусылар уны һынай, һәм насар булһа, улар бүтән бер ҡасан да кире ҡайтмаҫҡа мөмкин.
Тимәк, сығарыу өсөн иң кәрәкле минимум ниндәй? Беҙ стартаптарға нимә эшләргә йыйыныуҙары тураһында уйланырға, (а) үҙенән-үҙе файҙалы булған һәм (б) әкренләп бөтә проектҡа әйләндереп үҫтерергә мөмкин булған төп үҙәкте билдәләргә һәм шуны мөмкин тиклем тиҙерәк эшләп бөтөргә кәңәш итәбеҙ.
Был мин (һәм башҡа күп кенә программалаусылар) программа яҙыу өсөн ҡулланған ысул. Дөйөм маҡсат тураһында уйлағыҙ, шунан һуң файҙалы эш башҡарған иң бәләкәй өлөшөн яҙыуҙан башлағыҙ. Әгәр ул төп өлөш булһа, уны барыбер яҙырға тура киләсәк, шуға күрә иң насар осраҡта ла ваҡытығыҙҙы бушҡа үткәрмәҫһегеҙ. Ләкин, ҙур ихтимал менән, эшләүсе өлөштө тормошҡа ашырыу күңел күтәренкелеге өсөн файҙалы булыуын һәм ҡалған өлөшөнөң нимә эшләргә тейешлеген асығыраҡ күрергә ярҙам итеүен тойорһоғоҙ.
Һеҙ яҡшы тәьҫир ҡалдырырға тейешле тәүге ҡулланыусылар ярайһы уҡ түҙемле. Улар яңы сыҡҡан продукттың бөтә нәмәне эшләүен көтмәй; ул бары тик ниҙер эшләргә тейеш.
10. Күҙ алдында аныҡ ҡулланыусының булмауы
Файҙаланыусыларҙы аңламайынса, уларға оҡшаған нәмә төҙөй алмайһығыҙ. Мин алдараҡ иң уңышлы стартаптар ойоштороусыларҙың үҙҙәрендә булған проблеманы сисергә тырышыуҙан башлаған кеүек күренә тип әйткәйнем. Бәлки, бында бер ҡағиҙә барҙыр: байлыҡты үҙегеҙ сисә торған проблеманы ни тиклем яҡшы аңлауығыҙға ҡарап булдыраһығыҙ, ә иң яҡшы аңлаған проблемалар — үҙегеҙҙеке. [4]
Был бары тик теория. Теория булмағаны киреһе: әгәр аңламаған проблемаларығыҙҙы сисергә тырышһағыҙ, һеҙ бөттөгөҙ.
Шулай ҙа ойоштороусыларҙың ғәжәп күп өлөшө кемгәлер, үҙҙәре лә тап кем икәнен белмәгән кешеләргә улар эшләгән нәмә кәрәк булыр тип фараз итергә әҙер кеүек. Был ойоштороусыларҙың үҙҙәренә кәрәкме? Юҡ, улар маҡсатлы аудитория түгел. Улайһа кем? Үҫмерҙәр. Урындағы ваҡиғалар менән ҡыҙыҡһыныусылар (был — мәңгелек батҡаҡ). Йәки «бизнес» ҡулланыусылары. Ниндәй бизнес ҡулланыусылары? Яғыулыҡ ҡойоу станцияларымы? Киностудиялармы? Оборона подрядчиктарымы?
Әлбиттә, үҙегеҙҙән башҡа ҡулланыусылар өсөн дә берәй нәмә яһай алаһығыҙ. Беҙ эшләнек. Ләкин хәүефле ергә аяҡ баҫыуығыҙҙы аңларға тейешһегеҙ. Һеҙ, асылда, приборҙар буйынса ғына осаһығыҙ, шуға күрә һеҙ (а) ғәҙәттәгесә интуицияғыҙға таяныу урынына, аңлы рәүештә тиҙлекте үҙгәртергә һәм (б) приборҙарға ҡарарға тейешһегеҙ.
Был осраҡта приборҙар — файҙаланыусылар. Башҡалар өсөн проектлағанда эмпирик булырға кәрәк. Һеҙ башҡаса нимәнең эшләйәсәген күҙаллай алмайһығыҙ; файҙаланыусыларҙы табып, уларҙың реакцияһын үлсәргә тура килә. Шуға күрә үҫмерҙәр йәки «бизнес» ҡулланыусылары, йә булмаһа һеҙ инмәгән башҡа бер төркөм өсөн берәй нәмә эшләмәксе булһағыҙ, үҙегеҙ яһаған нәмәне ҡулланырға бер нисә аныҡ кешене күндерә белергә тейешһегеҙ. Әгәр быны эшләй алмайһығыҙ икән, һеҙ дөрөҫ булмаған юлдаһығыҙ.
11. Артыҡ аҙ аҡса йыйыу
Күпселек уңышлы стартаптар ниндәйҙер мәлдә инвестиция ала. Бер нисә ойоштороусы булыу кеүек үк, был статистик яҡтан яҡшы алым кеүек күренә. Ләкин күпме алырға кәрәк һуң?
Стартапты финанслау ваҡыт менән үлсәнә. Килемһеҙ һәр стартаптың (йәғни башта уларҙың барыһының да тиерлек) аҡса бөткәнгә һәм эште туҡтатырға тура килгәнгә тиклем билдәле бер ваҡыты ҡала. Быны ҡайһы саҡта «осоу-ултырыу һыҙаты» (runway) тип атайҙар, мәҫәлән: «Һеҙҙең күпме һыҙатығыҙ ҡалды?» Был яҡшы метафора, сөнки ул аҡса бөткәс һеҙҙең йә һауаға күтәреләсәгегеҙҙе, йә һәләк буласағығыҙҙы иҫкә төшөрә.
Артыҡ аҙ аҡса һауаға күтәрелеү өсөн етмәүен аңлата. Һауаға күтәрелеүҙең нимә аңлатыуы хәл-торошҡа бәйле. Ғәҙәттә асыҡ күренгән юғарыраҡ кимәлгә үтергә кәрәк: әгәр бары тик идеяғыҙ ғына булһа — эшләүсе прототип; әгәр прототибығыҙ булһа — эшкә ҡушыу; әгәр эшкә ҡушылған булһағыҙ — һиҙелерлек үҫеш. Был инвесторҙарға бәйле, сөнки килемле булғанға тиклем һеҙ нәҡ уларҙы ышандырырға тейешһегеҙ.
Шуға күрә, әгәр инвесторҙарҙан аҡса алһағыҙ, артабанғы аҙым нимә генә булмаһын, уға етерлек кимәлдә алырға тейешһегеҙ. [5] Бәхеткә күрә, күпме тотоноу һәм артабанғы аҙымдың ниндәй булыуы үҙегеҙҙең контролдә. Беҙ стартаптарға башта икеһен дә түбән ҡуйырға кәңәш итәбеҙ: бер нимә лә тотонмаҫҡа тиерлек һәм башланғыс маҡсат итеп ныҡлы прототип төҙөүҙе генә ҡуйырға. Был һеҙгә максималь һығылмалылыҡ бирә.
12. Артыҡ күп аҡса тотоноу
Артыҡ күп аҡса тотоноуҙы үтә аҙ йыйыуҙан айырыуы ауыр. Әгәр аҡсағыҙ бөтһә, икеһен дә сәбәп тип әйтә алаһығыҙ. Ҡайһылай атауҙы хәл итеүҙең берҙән-бер юлы — башҡа стартаптар менән сағыштырыу. Әгәр һеҙ биш миллион йыйып, аҡсағыҙ бөтһә, моғайын, артыҡ күп тотҡанһығыҙҙыр.
Аҡсаны сиктән тыш туҙҙырыу элекке кеүек үк таралмаған. Ойоштороусылар был һабаҡты үҙләштергән кеүек. Өҫтәүенә стартап башлау көндән-көн арзаныраҡ була бара. Шуға күрә был яҙма яҙылған мәлгә артыҡ күп тотҡан стартаптар аҙ. Беҙ финанслағандарҙың береһе лә улай эшләмәне. (Һәм бары беҙ бәләкәй инвестициялар һалғанға ғына түгел; күптәре артабанғы раундтарҙа ла аҡса йыйҙы.)
Аҡсаны бөтөрөүҙең классик ысулы — күп кеше яллау. Был һеҙгә ике яҡлап ҡағыла: сығымдарығыҙҙы арттырыу менән бер рәттән, эшегеҙҙе яйлата — шулай итеп, тиҙерәк бөтөп барған аҡса оҙағыраҡҡа етергә тейеш була. Күпселек хакерҙар бының ни өсөн шулай булыуын аңлай; Фред Брукс быны «Мифик кеше-ай» китабында аңлатты.
Кеше яллау буйынса беҙҙең өс дөйөм кәңәшебеҙ бар: (а) мөмкин булһа, ялламағыҙ, (б) кешеләргә хеҙмәт хаҡы түгел, компаниянан өлөш бирегеҙ — аҡса һаҡлау өсөн генә түгел, ә быны үҙҙәре теләгән дәрәжәлә тоғро кешеләр кәрәк булғанға, һәм (в) тик код яҙасаҡ йәки сығып ҡулланыусылар табасаҡ кешеләрҙе генә яллағыҙ, сөнки башта һеҙгә шул ғына кәрәк.
13. Артыҡ күп аҡса йыйыу
Аҡсаның үтә аҙ булыуының һеҙҙе нисек һәләк итә алыуы аңлашыла, ләкин үтә күп булыу тигән нәмә бармы?
Эйе лә, юҡ та. Проблема аҡсаның үҙендә түгел, ә уның менән бергә килгән нәмәләрҙә. Y Combinator-ҙа сығыш яһаған бер венчур инвесторы әйткәнсә: «Минең бер нисә миллион долларымды алғас та сәғәт һуға башлай». Әгәр венчур инвесторҙары һеҙгә аҡса бирһә, улар һеҙгә аҡсаны банкта тотоп, ролтон ашап йәшәгән ике егет кеүек эшләүҙе дауам итергә юл ҡуймаясаҡ. Улар ул аҡсаның эшләүен теләй. [6] Һис юғында һеҙ яҡшы офисҡа күсәсәкһегеҙ һәм күберәк кеше яллайсаҡһығыҙ. Был мөхитте үҙгәртәсәк, һәм һәр ваҡыт яҡшы яҡҡа түгел. Хәҙер һеҙҙең кешеләрҙең күпселеге ойоштороусылар түгел, ә ялланған хеҙмәткәрҙәр буласаҡ. Улар шул тиклем тоғро булмаясаҡ; уларға нимә эшләргә кәрәклеген әйтеп торорға кәрәк буласаҡ; улар офис интригалары менән булыша башлаясаҡ.
Күп аҡса йыйғанда, компанияғыҙ ҡала ситенә күсә һәм балалар үҫтерә башлай.
Бәлки, иң ҡурҡынысы шул: күп аҡса алғас, йүнәлеште үҙгәртеү ҡатмарлаша. Тәүге планығыҙ ниҙер бер нәмәне компанияларға һатыу булды, ти. Венчур аҡсаһын алғандан һуң, быны тормошҡа ашырыу өсөн һатыу бүлеге яллайһығыҙ. Хәҙер был нәмәне бизнестар урынына ябай ҡулланыусылар өсөн эшләргә кәрәклеген төшөнһәгеҙ, нимә буласаҡ? Был — һатыуҙың бөтөнләй башҡа төрө. Ғәмәлдә нимә була тигәндә, һеҙ быны аңламайһығыҙ. Кешеләрегеҙ күберәк булған һайын, шул уҡ йүнәлештә барыуҙы дауам итәһегеҙ.
Ҙур инвестицияларҙың тағы бер етешһеҙлеге — уларҙы алыу өсөн талап ителгән ваҡыт. Аҡса йыйыуға киткән ваҡыт уның күләме менән бергә үҫә. [7] Сумма миллиондарға еткәс, инвесторҙар бик һаҡ була башлай. Венчур инвесторҙары бер ҡасан да аныҡ ҡына «эйе» йәки «юҡ» тип әйтмәй; улар һеҙҙе сикһеҙ кеүек күренгән һөйләшеүгә тарта. Шулай итеп, венчур кимәлендәге инвестициялар йыйыу — ғәйәт ҙур ваҡыт юғалтыу, моғайын, стартаптың үҙенән дә күберәк хеҙмәт талап итәлер. Көнәркәштәрегеҙ ваҡытын продукт булдырыуға бағышлағанда, һеҙ инвесторҙар менән һөйләшеп үткәрергә теләмәҫһегеҙ.
Беҙ артабан венчур аҡсаһын эҙләүсе ойоштороусыларға тәүге төплө тәҡдимде ҡабул итергә кәңәш итәбеҙ. Әгәр абруйлы фирманан ҡулай хаҡ һәм ғәҙәти булмаған ауыр шарттарһыҙ тәҡдим алһағыҙ, уны алығыҙ ҙа компанияны төҙөүҙе дауам итегеҙ. [8] Башҡа урында 30%-ҡа яҡшыраҡ килешеүгә өлгәшә алыуығыҙ кемде борсой? Иҡтисади яҡтан стартаптар — «йә бөтәһе, йә бер ни ҙә юҡ» уйыны. Инвесторҙар араһында файҙалыраҡ осраҡ эҙләп йөрөү — бушҡа ваҡыт үткәреү.
14. Инвесторҙар менән насар идара итеү
Ойоштороусы булараҡ, һеҙ инвесторҙарығыҙ менән идара итергә тейешһегеҙ. Уларҙы һанға һуҡмай ҡалдырырға ярамай, сөнки уларҙың фәһемле фекерҙәре булыуы ихтимал. Ләкин уларға компания менән етәкселек итергә лә юл ҡуйырға ярамай. Был һеҙҙең эшегеҙ булырға тейеш. Әгәр инвесторҙар финанслаған компаниялары менән етәкселек итерлек зиһенгә эйә булһа, ниңә үҙҙәре уларҙы башлап ебәрмәгән һуң?
Инвесторҙарҙы күрмәмешкә һалышып асыуҙарын сығарыу уларға буйһоноуға ҡарағанда ҡурҡынысыраҡ түгелдер. Беҙҙең стартапта беҙ күрмәмешкә һалышыу яғына ауыштыҡ. Көсөбөҙҙөң күп өлөшө продуктҡа китеү урынына инвесторҙар менән бәхәстәргә сарыф ителде. Ләкин был буйһоноуға ҡарағанда арзаныраҡ төштө, юғиһә был компанияны һәләк итер ине. Әгәр ойоштороусылар нимә эшләгәнен белһә, уларҙың иғтибарының яртыһы продуктҡа йүнәлтелеүе, эште аңламаған инвесторҙарҙың тулы иғтибарына ҡарағанда яҡшыраҡ.
Инвесторҙар менән идара итеүгә күпме көс һалырға тура килеүе ғәҙәттә күпме аҡса алыуығыҙға бәйле. Венчур кимәлендәге аҡса алғанда, инвесторҙар ҙур контроль ала. Әгәр директорҙар советында улар күпселекте тәшкил итһә, тура мәғәнәһендә һеҙҙең етәксегеҙгә әйләнә. Ғәҙәтирәк осраҡта, ойоштороусылар менән инвесторҙар тигеҙ күрһәтелгән һәм хәл иткес тауыш нейтраль тышҡы директорҙар ҡулында булғанда, инвесторҙарға шул тышҡы директорҙарҙы ышандырыу ғына етә, һәм улар компанияны үҙ ҡулында тота.
Эштәр яҡшы барһа, бының бер ниндәй ҙә әһәмиәте булмаҫҡа тейеш. Һеҙ етеҙ алға бара кеүек күренһәгеҙ, күпселек инвесторҙар һеҙгә теймәҫ. Ләкин стартаптарҙа барыһы ла һәр саҡ шыма бармай. Инвесторҙар хатта иң уңышлы компанияларға ла проблемалар тыуҙырҙы. Иң билдәле миҫалдарҙың береһе — Стив Джобсты эштән сығарып, һәләкәтле хата яһаған Apple советы. Күрәһең, хатта Google да тәүге осорҙа инвесторҙарынан байтаҡ ҡайғы күргәндер.
15. Файҙаланыусыларҙы (күҙалланған) килем өсөн ҡорбан итеү
Башта мин, файҙаланыусылар теләгән нәмәне эшләһәгеҙ, барыһы ла яҡшы булыр, тигәндә, дөрөҫ бизнес-моделдең булыуы тураһында бер нимә лә әйтмәүемә иғтибар иткәнһегеҙҙер. Был аҡса эшләү мөһим түгел тигәнде аңлатмай. Мин ойоштороусыларға, эштәр насарайғансы компанияны ҡотолоп һатыу өмөтө менән, аҡса эшләү мөмкинлеге булмаған көйө компания башлап ебәрергә тәҡдим итмәйем. Беҙ ойоштороусыларға башта бизнес-модель тураһында борсолмаҫҡа ҡушабыҙ, сөнки кешеләр теләгән нәмәне эшләү күпкә ҡатмарлыраҡ.
Кешеләр теләгән нәмәне эшләүҙең ни өсөн шул тиклем ауыр булыуын белмәйем. Был ябай булырға тейеш кеүек күренә. Ләкин быны эшләгән стартаптарҙың ни тиклем аҙ булыуынан уның бик ауыр булыуын аңларға була.
Кешеләр теләгән нәмәне эшләү унан аҡса эшләүгә ҡарағанда күпкә ҡатмарлыраҡ булғанға күрә, ваҡ ләкин буталсыҡ берәй функцияны 2-се өлгөгә ҡалдырған кеүек, бизнес-моделдәрҙе лә һуңыраҡҡа ҡалдырырға тейешһегеҙ. 1-се өлгөлә төп проблеманы сисегеҙ. Ә стартаптағы төп проблема — байлыҡты нисек аҡсаға әйләндереү түгел, ә байлыҡты нисек булдырыу (= кешеләрҙең берәй нәмәне ни тиклем ныҡ теләүе x уны теләүселәр һаны).
Еңеүсе компаниялар — ҡулланыусыларҙы беренсе урынға ҡуйғандар. Мәҫәлән, Google. Улар тәүҙә эҙләүҙең яҡшы эшләүенә өлгәште, шунан ғына унан нисек аҡса эшләргә тигән уйға төштө. Шуға ҡарамаҫтан, ҡайһы бер стартап ойоштороусылары баштан уҡ бизнес-моделгә иғтибар итмәүҙе яуапһыҙлыҡ тип һанай. Уларҙы быға йыш ҡына үҙ тәжрибәһе әҙерәк үҙгәреүсән тармаҡтарҙан килгән инвесторҙар дәртләндерә.
Бизнес-моделдәр тураһында уйламау — ысынында ла яуапһыҙлыҡ. Бары тик продукт тураһында уйламау — унан ун тапҡырға яуапһыҙыраҡ.
16. Ҡулдарыңды бысратҡы килмәмәү
Бөтә тиерлек программалаусылар ваҡыттарын код яҙып үткәреүҙе һәм унан аҡса табыу кеүек буталсыҡ эште башҡа берәйһенең алып барыуын өҫтөн күрер ине. Һәм был ялҡауҙарға ғына ҡағылмай. Ларри менән Сергей ҙа тәүҙә нәҡ шулай уйлаған, күрәһең. Яңы эҙләү алгоритмын эшләп сығарғас, улар тәүҙә уны башҡа берәй компанияға һатып ҡарарға тырышты.
Компания башларғамы? Тьфү. Күпселек хакерҙар бары тик идеялар сығарып ултырыуҙы ғына хуп күрер ине. Ләкин Ларри менән Сергей төшөнгәнсә, идеяларға баҙар ҙур түгел. Һеҙ уны продуктҡа әйләндереп, ҡулланыусылар базаһын үҫтермәйенсә, бер кем дә идеяға ышанмай. Бына шунан һуң ғына улар ҙур аҡса түләйәсәк.
Бәлки, был үҙгәрер ҙә, ләкин ныҡ үҙгәрер тип шикләнәм. Һатып алыусыларҙы инандырыу өсөн ҡулланыусылар һанынан да яҡшыраҡ дәлил юҡ. Был хәүефтең кәмеүендә генә түгел. Һатып алыусылар — кешеләр, һәм бер төркөм йәш егеттәргә аҡыллы булғандары өсөн генә миллионлаған доллар түләү улар өсөн еңел түгел. Идея күп ҡулланыусылары булған компания рәүешендә кәүҙәләнгәс, улар үҙҙәренә аҡылды түгел, ә ҡулланыусыларҙы һатып алабыҙ тип әйтә ала, һәм быны ҡабул итеү уларға еңелерәк. [9]
Әгәр ҡулланыусыларҙы йәлеп итергә йыйынһағыҙ, моғайын, компьютерығыҙ артынан тороп, уларҙы эҙләп табырға тура килер. Был күңелһеҙ эш, ләкин үҙегеҙҙе быны эшләргә мәжбүр итә алһағыҙ, уңышҡа өлгәшеү ихтималлығығыҙ күпкә арта. 2005 йылдың йәйендә беҙ финанслаған тәүге стартаптар төркөмөндә күпселек нигеҙләүселәр бөтә ваҡытын ҡушымталарын төҙөүгә сарыф итте. Ләкин береһе ваҡытының яртыһын кәрәҙле элемтә компаниялары етәкселәре менән һөйләшеп, килешеүҙәр төҙөргә тырышып үткәрҙе. Хакер өсөн бынан да яфалыраҡ нәмәне күҙ алдына килтерә алаһығыҙмы? [10] Ләкин был үҙен аҡланы, сөнки был стартап шул төркөмдәгеләрҙән тотош бер тәртипкә уңышлыраҡ күренә.
Әгәр стартап башларға теләһәгеҙ, бары тик программа яҙып ҡына ултыра алмауығыҙ тураһындағы факт менән йөҙгә-йөҙ осрашырға тура киләсәк. Кәм тигәндә бер хакерға ваҡытының бер өлөшөн бизнес эштәренә сарыф итергә тура киләсәк.
17. Нигеҙләүселәр араһындағы тауыш-талаш
Нигеҙләүселәр араһындағы бәхәстәр ғәжәпләнерлек дәрәжәлә йыш осрай. Беҙ финанслаған стартаптарҙың яҡынса 20%-ында нигеҙләүселәрҙең береһе китте. Был шул тиклем йыш була, хатта беҙ вестингка ҡарашыбыҙҙы үҙгәрттек. Беҙ әле лә уны талап итмәйбеҙ, ләкин хәҙер кешеләрҙең китеүе тәртипле булһын өсөн, нигеҙләүселәргә вестинг ҡулланырға кәңәш итәбеҙ.
Шулай ҙа, нигеҙләүсенең китеүе стартапты һәләк итә тигән һүҙ түгел әле. Бик күп уңышлы стартаптарҙа был хәл булған. [11] Бәхеткә күрә, ғәҙәттә иң аҙ тоғро булған нигеҙләүсе китә. Әгәр өс нигеҙләүсе булһа һәм битарафыраҡ береһе китһә — ҙур ҡайғы түгел. Әгәр икәү булып, береһе китһә, йәки үтә мөһим техник оҫталыҡҡа эйә кеше китһә, был инде ҙурыраҡ мәсьәлә. Ләкин бынан да иҫән ҡалырға була. Blogger бер кешегә ҡалып тарҡалыу сигенә еткәйне, ләкин аяҡҡа баҫтылар.
Нигеҙләүселәр араһында күргән күпселек ыҙғыштарҙы, әгәр улар компанияны кем менән башлауҙарына иғтибарлыраҡ булһалар, булдырмаҫҡа мөмкин ине. Күпселек бәхәстәр шарттарға түгел, ә кешеләргә бәйле. Тимәк, улар ҡотолғоһоҙ. Һәм бындай тартыштарҙан көйгән күпселек нигеҙләүселәрҙең, компания асҡан саҡта уҡ эстәрен бошорған шиктәре булған, ләкин улар уны баҫҡан. Эске шиктәрегеҙҙе баҫмағыҙ. Проблемаларҙы компанияны башлағансы хәл итеү, башлағандан һуңға ҡарағанда күпкә еңелерәк. Шуға күрә бергә йәшәгән бүлмәләшегеҙҙе, ситтә ҡалғандай тоймаһын тип кенә стартапҡа алмағыҙ. Һеҙгә оҡшамаған кеше менән, уның кәрәкле һөнәре бар һәм башҡа бер кемде лә таба алмаҫмын тип ҡурҡҡан өсөн генә компания башламағыҙ. Кешеләр — стартаптың иң мөһим компоненты, шуға күрә бында компромисҡа бармағыҙ.
18. Ярты көс менән тырышыу
Һеҙ иң күп ишеткән уңышһыҙ стартаптар — шау-шыулы янып көл булғандар. Улар ысынында уңышһыҙлыҡтарҙың элитаһы. Иң таралған төрө — шау-шыулы хаталар яһағаны түгел, ә бер ни ҙә эшләмәгәне: беҙ бер ҡасан да ишетмәгән стартаптар, сөнки ул ике егеттең төп эшенән тыш ситтән башлаған, ләкин бер ергә лә барып сыҡмайынса яйлап ташланған ниндәйҙер проекты булған.
Статистика буйынса, әгәр еңелеүҙән ҡотолорға теләһәгеҙ, иң мөһим аҙым — көндөҙгө эшегеҙҙе ташлау кеүек күренә. Уңышһыҙ стартаптарҙың күпселек нигеҙләүселәре төп эшенән китмәй, ә уңышлыларҙың күпселеге китә. Әгәр стартаптың уңышһыҙлығы ауырыу булһа, CDC кешеләргә көндөҙгө эштәрҙән һаҡланырға ҡушып бюллетендәр сығарыр ине.
Был һеҙгә көндөҙгө эшегеҙҙән китергә кәрәк тигәнде аңлатамы? Мотлаҡ түгел. Мин бары күҙаллайым, ләкин шуны әйтә алам: был буласаҡ нигеҙләүселәрҙең күбеһендә компания башлар өсөн кәрәкле тәүәккәллек юҡтыр, һәм күңелдәренең төпкөлөндә улар быны белә. Уларҙың үҙ стартаптарына күберәк ваҡыт бүлмәүенең сәбәбе — бының насар инвестиция булыуын белеүҙәрендә. [12]
Мин шулай уҡ, тәүәккәллек итеп, бөтә ваҡытын бағышлаған осраҡта уңышҡа өлгәшә алған булыр ине, ләкин эшләмәгән кешеләр ҡатламы бар тип уйлайым. Был ҡатламдың ни тиклем киң булыуын белмәйем, ләкин еңеүсе/аралағы/өметһеҙ барышы көтөлгәнсә таралһа, эштәрен ташлаған осраҡта уңышҡа өлгәшә алырлыҡ кешеләр һаны, моғайын, хәҙер уңышҡа өлгәшкәндәр һанынан тотош бер тәртипкә ҙурыраҡтыр. [13]
Әгәр был дөрөҫ булһа, уңышҡа өлгәшә алырлыҡ күпселек стартаптар нигеҙләүселәр бөтә көсөн һалмағанлыҡтан тарҡала. Был минең донъяла күргәндәремә тулыһынса тап килә. Күпселек стартаптар кешеләргә кәрәкле нәмә эшләмәгән өсөн еңелә, ә күптәрҙең быны эшләмәүенең сәбәбе — етерлек тырышмауҙарында.
Икенсе төрлө әйткәндә, стартаптар башлау — башҡа бөтә нәмә кеүек. Һеҙ яһай алған иң ҙур хата — етерлек тырышмау. Уңыштың сере бар икән, ул — быны инҡар итмәүҙә.
Иҫкәрмәләр
[1] Был уңышһыҙлыҡ сәбәптәренең тулы исемлеге түгел, ә бары тик һеҙ үҙегеҙ контролдә тота алғандары ғына. Һеҙгә бәйле булмаған тағы бер нисә сәбәп бар, бигерәк тә оҫталыҡ етмәү һәм уңышһыҙлыҡ.
[2] Ғәжәп, ләкин Facebook-тың эшләй алған бер варианты — бары тик колледж студенттары өсөн генә булған facebook булыр ине.
[3] Стив Джобс: «Ысын рәссамдар үҙ эштәрен сығара», — тип кешеләрҙе дәртләндерергә тырышты. Был яҡшы һүҙбәйләнеш, ләкин, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, дөрөҫ түгел. Күп кенә билдәле сәнғәт әҫәрҙәре тамамланмаған. Был архитектура һәм кино төшөрөү кеүек ҡәтғи мөҙҙәттәре булған өлкәләрҙә дөрөҫ, ләкин унда ла кешеләр әйберҙе ҡулдарынан тартып алғансы төҙәтә баралар.
[4] Моғайын, икенсе фактор ҙа барҙыр: стартап нигеҙләүселәре технологияның алғы һыҙығында булырға ынтыла, шуға күрә улар осратҡан проблемалар айырыуса ҡиммәтле булыуы ихтимал.
[5] Һеҙгә кәрәк булыр тип уйлағандан күберәк алырға кәрәк, бәлки, 50%-тан 100%-ҡа тиклем күберәк, сөнки программаны яҙыу һеҙ көткәндән оҙағыраҡ ваҡыт ала һәм килешеүҙәр оҙағыраҡ төҙөлә.
[6] Кешеләр ҡайһы ваҡыт беҙҙе венчур инвесторҙар (VC) тип атағанлыҡтан, беҙҙең ундай түгеллегебеҙҙе өҫтәргә тейешмен. VC-лар башҡа кешеләрҙең ҙур күләмдәге аҡсаһын инвестициялай. Беҙ иһә, фәрештә-инвесторҙар кеүек, үҙебеҙҙең аҙ күләмдәге аҡсабыҙҙы һалабыҙ.
[7] Әлбиттә, һыҙыҡлы түгел, юғиһә биш миллион доллар йыйыу мәңгелекте алыр ине. Ғәмәлдә иһә ул мәңгелек булып тойола ғына.
Шулай ҙа, VC-лар инвестиция һалмаған осраҡтарҙы ҡушһағыҙ, уртаса алғанда был һүҙмә-һүҙ мәңгелекте алыр ине. Һәм, бәлки, беҙгә шулай итергә кәрәктер, сөнки ҙур инвестициялар артынан ҡыуыуҙың хәүефе уларҙың оҙаҡ ваҡыт алыуында ғына түгел. Был әле иң яҡшы осраҡ. Ысын хәүеф — күп ваҡыт сарыф итеп, бер ни ҙә алмауығыҙҙа.
[8] Ҡайһы бер VC-лар һеҙҙең күберәк һорарға ҡыйыулығығыҙ бармы-юҡмы икәнен белеү өсөн махсус түбән баһа тәҡдим итәсәк. VC-ларҙың бындай уйындар уйнауы яҡшы түгел, ләкин ҡайһы берәүҙәр уйнай. Әгәр шундайҙарҙың береһе менән эш итһәгеҙ, баһа буйынса бер аҙ ныҡ торорға кәрәк.
[9] Әйтәйек, 2005 йылда YouTube-ҡа нигеҙ һалыусылар Google-ға барып: «Google Video насар проектланған. Беҙгә 10 миллион доллар бирегеҙ, һәм беҙ һеҙгә бөтә ебәргән хаталарығыҙҙы әйтербеҙ», — тип әйттеләр, ти. Уларҙы төрттөрөп оҙатырҙар ине. Ун һигеҙ ай үткәс, Google шул уҡ һабаҡ өсөн 1,6 миллиард доллар түләне, сөнки улар үҙҙәренә феноменды йәки берләшмәне, йә булмаһа шуға оҡшаш бер аңлайышһыҙ нәмәне һатып алабыҙ тип әйтә алдылар.
Мин Google-ға ҡаты бәрелергә теләмәйем. Улар видео өлкәһендәге мөмкинлекте бөтөнләй ҡулдан ысҡындырған көнәркәштәренә ҡарағанда яҡшыраҡ эшләне.
[10] Эйе, ысынында: хөкүмәт менән эш итеү. Ләкин телефон компаниялары ла уларҙан ҡалышмай.
[11] Күпселек уйлағандан күпкә күберәк, сөнки компаниялар быны рекламаламай. Һеҙ Apple-дың тәүҙә өс нигеҙләүсеһе булғанын белә инегеҙме?
[12] Мин был кешеләрҙе ғәйепләмәйем. Үҙемдә лә ул тәүәккәллек юҡ. Viaweb-тан һуң ике тапҡыр стартап башларға яҡынлашҡайным, һәм ике тапҡыр ҙа ярлылыҡ ҡамсыһы булмағанда стартап стрессына сыҙарға теләгем юҡлығын аңлап, кире сигендем.
[13] Тимәк, көндөҙгө эшен ҡалдырырға тейеш булған кешеләр төркөмөнә инәһегеҙме, әллә ҡалдырырға тейеш булмаған, күпкә ҙурыраҡ тип фаразланған төркөмгәме икәнен нисек белергә? Быны үҙең өсөн хөкөм итеү ҡыйын һәм ситтән кәңәш эҙләргә кәрәк тигән фекергә килгәйнем, тик беҙ тап шуның менән шөғөлләнгәнебеҙҙе аңланым. Беҙ үҙебеҙҙе инвестор тип иҫәпләйбеҙ, ләкин икенсе яҡтан ҡарағанда, Y Combinator — кешеләргә төп эштәрен ҡалдырырғамы-юҡмы икәнен кәңәш итеү хеҙмәте. Беҙ яңылышырға ла мөмкинбеҙ, һәм, һис шикһеҙ, йыш яңылышабыҙ ҙа, ләкин беҙ үҙ һығымталарыбыҙға кәм тигәндә аҡса һалабыҙ.
Был яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Сэм Альтманға, Джессика Ливингстонға, Грег МакАдуға һәм Роберт Моррисҡа рәхмәт белдерәм.