Иң ҡиммәтле асыштар бер үк ваҡытта дөйөм дә, көтөлмәгән дә була. Мәҫәлән, F = ma. Ләкин дөйөмлөк менән көтөлмәгәнлектең бергә килеүенә өлгәшеүе ауыр. Был өлкә, тап ошондай асыштар бик ҡиммәтле булғанға күрә, ғәҙәттә төбөнә тиклем таҙартылған була.
Ғәҙәттә, кешеләр иң яҡшы осраҡта береһен икенсеһенән айырым ғына таба ала: йә дөйөм булмаған көтөлмәгән нәмә (мәҫәлән, ғәйбәт), йә көтөлмәгән булмаған дөйөм нәмә (мәҫәлән, ябай хәҡиҡәттәр).
Уртаса ҡиммәтле асыштарға еткәндә эш ҡыҙыҡлыраҡ төҫ ала. Һеҙ уларға етешмәгән сифатты бер аҙ өҫтәү аша өлгәшәһегеҙ. Йышыраҡ осрай торған хәл — дөйөмлөктө бер аҙ арттырыу: ябай ғәйбәттән өҫтөнөрәк булған хәбәр, сөнки ул донъя тураһында ниҙер ҡыҙыҡлыны аңлата. Ләкин һирәгерәк ҡулланылған икенсе ысул да бар: иң дөйөм фекерҙәргә иғтибар итеү һәм улар тураһында яңы берәй нәмә әйтеп булырмы-юҡмы икәнен ҡарау. Сөнки был фекерҙәр башта уҡ бик дөйөм булғанға, файҙалы асыш яһау өсөн яңылыҡтың бик бәләкәй генә өлөшө (дельтаһы) етә.
Күпселек ваҡытта һеҙ яңылыҡтың тик ошо бәләкәй генә өлөшөнә өлгәшә аласаҡһығыҙ. Тимәк, әгәр ошо юлды һайлаһағыҙ, һеҙҙең фекерҙәрегеҙ булғандарына бик оҡшаш күренәсәк. Ҡайһы берҙә һеҙ бары тик элек булған берәй идеяны яңынан асҡанығыҙҙы күрерһегеҙ. Ләкин өмөтһөҙләнмәгеҙ. Хатта бер аҙ ғына яңы нәмә уйлап тапҡанда ла эшкә ҡушыла торған ҙур тапҡырлаусыны (мультипликаторҙы) иҫтә тотоғоҙ.
Һығымта: һеҙ фекер алышҡан идеялар ни тиклем дөйөмөрәк булһа, үҙ-үҙегеҙҙе ҡабатлау тураһында шул тиклем аҙыраҡ борсолорға кәрәк. Әгәр етерлек кимәлдә яҙһағыҙ, ҡабатланыу ҡотолғоһоҙ. Һеҙҙең мейегеҙ йылдан-йыл үҙгәрешһеҙ тиерлек ҡала, уға тәьҫир иткән ҡуҙғытҡыстар ҙа шулай уҡ. Элек әйткәнемә яҡын берәй нәмә яҙғанымды һиҙһәм, мин үҙемде плагиатта ғәйепләгәндәй бер аҙ уңайһыҙ тоям. Ләкин аҡыл менән фекер йөрөткәндә, былай борсолорға ярамай. Икенсе тапҡыр һеҙ барыбер туранан-тура беренсеһендәй әйтмәйәсәкһегеҙ, ә был айырма шул бик бәләкәй, ләкин мөһим яңылыҡ өлөшөн табыу мөмкинлеген арттыра.
Һәм, әлбиттә, идеялар башҡа идеяларҙы тыуҙыра. (Был таныш яңғырай.) Бәләкәй генә яңылығы булған идея ҙурыраҡ яңылыҡҡа килтерергә мөмкин. Ләкин туҡтамай алға барғанда ғына. Шуға күрә һеҙ асҡан нәмәлә «яңылыҡ әллә ни юҡ» тип әйтеүселәр арҡаһында төшөнкөлөккә бирелмәү икеләтә мөһим. Иң дөйөм идеялар тураһында һүҙ барғанда, «яңылыҡ әллә ни юҡ» тигәне лә — ҙур ҡаҙаныш.
Ҡояш аҫтында яңы бер нәмә лә юҡ тигән һүҙ дөрөҫ түгел. Яңылыҡ тиерлек булмаған ҡайһы бер өлкәләр бар. Ләкин бөтөнләй булмау менән «тиерлек булмау» араһында ҙур айырма бар, бигерәк тә ул ҡояш аҫтындағы майҙанға тапҡырланғанда.
Был яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Сэм Альтманға, Патрик Коллисонға һәм Джессика Ливингстонға рәхмәт белдерәм.