Иң кыйммәтле ачышлар — бер үк вакытта гомуми дә, гаҗәеп тә булганнары. Мәсәлән, F = ma. Ләкин гомумилек белән гаҗәеплекнең берләшүенә ирешү бик авыр. Бу өлкә нәкъ менә шулкадәр кыйммәтле булганга күрә тиз арада бушап кала, барысы да чүпләп бетерелә.
Гадәттә кешеләрнең кулыннан килгән иң яхшысы — берсен икенчесеннән башка гына табу: я гомуми булмаган гаҗәеп нәрсә (мәсәлән, гайбәт), яки гаҗәеп булмаган гомуми нәрсә (мәсәлән, баналь хакыйкатьләр).
Кызыклысы уртача кыйммәткә ия булган ачышлардан башлана. Сез аларга җитмәгән сыйфатның кечкенә генә өлешен өстәп ирешәсез. Иң еш очрый торган очрак — гомумилекне бераз өстәү: гади гайбәттән артыграк булган бер хәбәр, чөнки ул дөнья турында кызыклы нәрсәгә өйрәтә. Әмма сирәгрәк очрый торган икенче юл бар: иң гомуми идеяләргә игътибарны юнәлтү һәм алар турында яңа берәр нәрсә әйтеп буламы-юкмы икәнен карау. Алар башта ук шулкадәр гомуми булганга күрә, файдалы ачыш ясау өчен сезгә яңалыкның кечкенә генә өлеше (дельтасы) кирәк булачак.
Күпчелек вакытта сез ирешә алырлык нәрсә — яңалыкның кечкенә генә дельтасы. Димәк, сез бу юлны сайласагыз, сезнең идеяләр инде булган нәрсәләргә бик охшаш булып күренәчәк. Кайвакыт сез элек үк мәгълүм булган нәрсәне яңадан ачкан кебек кенә тоелыр. Ләкин төшенкелеккә бирелмәгез. Хәтта бик аз гына яңа нәрсә уйлап тапканда да эшкә җигелә торган зур тапкырлаучы көчне (мультипликаторны) истә тотыгыз.
Нәтиҗә: сез сөйләгән идеяләр никадәр гомумирәк булса, үзегезне кабатлау турында шулкадәр азрак борчылырга тиешсез. Әгәр сез җитәрлек күләмдә язасыз икән, кабатлану котылгысыз. Сезнең миегез елдан-ел әллә ни үзгәрми, аңа тәэсир итүче ярсыткычлар да шул ук. Үзем элек әйткән сүзләргә якын берәр нәрсә әйткәнемне күргәч, үземне үзем плагиатлаган кебек, бераз уңайсызланып куям. Ләкин акыл белән караганда, алай итәргә ярамый. Икенче тапкыр сез нәкъ шул ук рәвештә әйтмәячәксез, һәм бу төрлелек яңалыкның шул бик кечкенә, ләкин мөһим дельтасына ирешү мөмкинлеген арттыра.
Һәм, әлбәттә, идеяләр яңа идеяләрне тудыра. (Бу таныш яңгырый.) Аз гына яңалыгы булган идея тагын да зуррак яңалыкка алып барырга мөмкин. Әмма сез туктамыйча дәвам итсәгез генә. Шуңа күрә сез ачкан нәрсәдә яңалык бик аз дип әйтүчеләрнең сезнең күңелегезне төшерүенә юл куймау икеләтә мөһим. Иң гомуми идеяләр турында сүз барганда, «яңалык әллә ни юк» дигән сүз — чын казаныш ул.
Кояш астында бернинди дә яңа нәрсә юк диюләре дөрес түгел. Яңа нәрсә диярлек булмаган кайбер өлкәләр бар. Ләкин кояш астындагы мәйданга тапкырлаганда, «бернәрсә дә юк» белән «диярлек бернәрсә дә юк» арасында зур аерма бар.
Бу мәкаләнең караламаларын укып чыкканнары өчен Сэм Альтманга, Патрик Коллисонга һәм Джессика Ливингстонга рәхмәтемне белдерәм.