Яҡында ғына мин Y Combinator-ға ғариза биреүселәргә ҡабул ителеү өсөн һүҙ иҫәбенә иң яҡшы кәңәш түбәндәгесә булыуын әйттем:
Ҡулланыусыларҙан нимәгә өйрәнеүегеҙҙе аңлатығыҙ.
Был күп нәмәне тикшерә: ҡулланыусыларға иғтибар итәһегеҙме, уларҙы ни тиклем яҡшы аңлайһығыҙ, хатта эшләгән нәмәгеҙҙең уларға ни тиклем кәрәк булыуын да.
Шунан һуң мин үҙемә лә шул уҡ һорауҙы бирҙем. Мин YC-тың ҡулланыусыларынан — беҙ финанслаған стартаптарҙан — нимәгә өйрәндем һуң?
Иң тәүҙә башыма килгән уй шул булды: күпселек стартаптарҙың проблемалары бер үк. Ике стартаптың проблемалары бер-береһенә теүәл тап килмәй, әммә улар нимә эшләүенә ҡарамаҫтан, проблемаларҙың ни тиклем бер үк булып ҡалыуы ғәжәпләндерә. Һәр береһе төрлө эш менән шөғөлләнгән 100 стартапҡа кәңәш биргәндән һуң, үҙегеҙ элек күрмәгән проблемаларға бик һирәк осрайһығыҙ.
Был факт — YC-тың уңышлы эшләүен тәьмин иткән сәбәптәрҙең береһе. Ләкин беҙ YC-ты башлағанда мин быны белмәй инем. Минең ни бары бер нисә мәғлүмәт нөктәм генә бар ине: үҙебеҙҙең стартап һәм дуҫтар башлағандары. Бер үк проблемаларҙың төрлө формаларҙа ни тиклем йыш ҡабатланыуы минең өсөн көтөлмәгән хәл булды. Һуңғы осор инвесторҙарының күбеһе быны бер ҡасан да аңламаҫҡа мөмкин, сөнки улар үҙ карьераһында 100 стартапҡа кәңәш бирмәҫкә лә мөмкин, ә YC партнеры бындай тәжрибәне беренсе йыл-ике йылда уҡ ала.
Был — һуңғы осор компанияларының әҙерәк һанын түгел, ә иртә осор компанияларының күп һанын финанслауҙың бер өҫтөнлөгө. Һеҙ бик күп мәғлүмәт алаһығыҙ. Бары тик күберәк компанияларҙы ҡараған өсөн генә түгел, ә тағы ла күберәк нәмә сепрәк-ярыҡ булып киткән өсөн дә.
Ләкин стартаптар осратыуы мөмкин булған (тиерлек) барлыҡ проблемаларҙы белеү уларға кәңәш биреүҙе автоматлаштырып йәки формулаға ҡайтарып ҡалдырып була тигәнде аңлатмай. YC партнеры менән шәхси осрашыуҙарҙы (office hours) бер ни ҙә алмаштыра алмай. Һәр стартап үҙенсәлекле, тимәк, уларға үҙҙәрен яҡшы белгән аныҡ партнерҙар кәңәш бирергә тейеш. [1]
Беҙ быны 2012 йылдың йәйендә билдәле «YC-ты емергән батч»та ауыр юл аша аңланыҡ. Ул ваҡытҡа тиклем беҙ партнерҙарға дөйөм бер тупланма кеүек ҡарай инек. Стартап осрашыу һорағанда, ул теләһә ҡайһы партнер баҫтырған иң яҡын буш ваҡытты ала ине. Был һәр партнерҙың һәр стартапты белергә тейешлеген аңлата ине. Был алым 60 стартапҡа тиклем яҡшы эшләне, әммә батч 80-гә еткәс, барыһы ла емерелде. Нигеҙләүселәр берәй нәмәнең дөрөҫ түгеллеген аңламағандыр ҙа, бәлки, ләкин партнерҙар аптырашта һәм ризаһыҙ ине, сөнки батчтың яртыһы үткәс тә улар бөтә компанияларҙы белмәй ине әле. [2]
Тәүҙә мин аптырап ҡалдым. Нисек 60 стартапта барыһы ла яҡшы булып, 80-дә емерелергә мөмкин? Был ни бары өстән бергә генә күберәк бит. Һуңынан нимә булғанын аңланым. Беҙ O(n2) алгоритмын ҡуллана инек. Шуға күрә ул, әлбиттә, шартланы.
Беҙ ҡабул иткән сиселеш бындай осраҡтарҙа классик булды. Беҙ батчты стартаптарҙың бәләкәйерәк төркөмдәренә бүлдек (shard), уларҙың һәр береһен партнерҙарҙың айырым бер төркөмө күҙәтте. Был проблеманы хәл итте һәм шунан бирле яҡшы эшләй. Ләкин YC-ты емергән батч стартаптарға кәңәш биреү процесының ни тиклем шәхси булырға тейешлеген бик асыҡ күрһәтте.
Шуға бәйле тағы бер көтөлмәгән хәл — нигеҙләүселәрҙең үҙ проблемаларын аңлауҙа ни тиклем насар булыуы. Нигеҙләүселәр ҡайһы ваҡыт ниндәйҙер бер проблема тураһында һөйләшергә килә, ә беҙ әңгәмә барышында унан күпкә ҙурыраҡ икенсеһен табабыҙ. Мәҫәлән (һәм был хәл бик йыш осрай), нигеҙләүселәр аҡса йыйыуҙа ауырлыҡтар кисереүе тураһында һөйләргә килә, ә уларҙың хәлен ентекләп тикшергәс, сәбәптең компанияның эштәре насар барыуында булыуы һәм инвесторҙарҙың быны күреүендә икәнлеге асыҡлана. Йәки нигеҙләүселәр ҡулланыусыларҙы йәлеп итеү проблемаһын һаман да сисә алмауҙарына борсолоп килә, ә сәбәбе уларҙың продукты етерлек кимәлдә яҡшы булмауында булып сыға. Мин: «Үҙегеҙ яһамаған булһағыҙ, быны ҡулланыр инегеҙме?» — тип һораған, һәм нигеҙләүселәр уйланып: «Юҡ», — тип яуап биргән осраҡтар булды. Бына, ҡулланыусылар табыуҙа ауырлыҡ кисереүегеҙҙең сәбәбе шул.
Йыш ҡына нигеҙләүселәр үҙ проблемаларының нимә икәнен белә, әммә уларҙың үҙ-ара мөһимлеген аңламай. [3] Улар үҙҙәрен борсоған өс проблема тураһында һөйләшергә килә. Береһе — уртаса мөһимлектә, икенсеһе — бөтөнләй мөһим түгел, ә өсөнсөһө, шунда уҡ хәл ителмәһә, компанияны харап итәсәк. Был героиняһы егетенең хыянат итеүенә бик ныҡ көйөнгән, ә серле рәүештә ярым асыҡ ҡалған ишеккә бары еңелсә генә ҡыҙыҡһыныу белдергән ҡурҡыныс фильмдарҙың береһен ҡарауға оҡшаған. Һеҙҙең: «Егетеңде онот, теге ишек тураһында уйла!» — тип әйткегеҙ килә. Бәхеткә күрә, осрашыуҙарҙа быны әйтеп була. Шуға күрә стартаптар һаман да билдәле бер даимилыҡ менән үлеп торһа ла, был уларҙың үлтереүсе ултырған бүлмәгә барып инеүе арҡаһында бик һирәк була. YC партнерҙары үлтереүселәрҙең ҡайҙа булыуын киҫәтә ала.
Ләкин нигеҙләүселәр һәр ваҡыт тыңлай тигән һүҙ түгел. Был тағы бер ҙур сюрприз булды: нигеҙләүселәрҙең беҙҙе ни тиклем йыш тыңламауы. Ике аҙна элек мин YC-та ике батч эшләгән һәм был ғәҙәтте күрә башлаған бер партнер менән һөйләштем. «Улар бер йылдан һуң кире киләләр, — тине ул, — һәм: „Һеҙҙе тыңлаған булһаҡсы“, — тиҙәр».
Нигеҙләүселәрҙең ни өсөн тыңламауын төшөнөү өсөн миңә оҙаҡ ваҡыт кәрәк булды. Тәүҙә мин быны ябай үжәтлек тип уйланым. Был сәбәптең бер өлөшө, ләкин икенсе һәм, бәлки, мөһимерәк сәбәп — стартаптарға ҡағылышлы күп нәмәнең интуицияға ҡаршы (интуитив булмаған) булыуында. Ә кешегә интуицияға ҡаршы килгән берәй нәмә әйтһәгеҙ, был уға яңылыш булып яңғырай. Шулай итеп, нигеҙләүселәрҙең беҙҙе тыңламауының сәбәбе — уларҙың беҙгә ышанмауы. Тәжрибә уларҙы киреһенә өйрәткәнгә тиклем генә булһа ла. [4]
Стартаптарҙың шул тиклем интуицияға ҡаршы булыуының сәбәбе — уларҙың күпселек кешеләрҙең башҡа тәжрибәләренән ныҡ айырылыуында. Быны үҙе эшләп ҡарағандарҙан башҡа бер кем дә уның нисек икәнен белмәй. Шуға күрә YC партнерҙары ғәҙәттә үҙҙәре элек нигеҙләүсе булған булырға тейеш. Ләкин, ғәжәп булһа ла, стартаптарҙың интуицияға ҡаршы булыуы ла YC-тың уңышлы эшләүенә ярҙам иткән тағы бер сәбәп булып сыға. Әгәр ул интуицияға ҡаршы булмаһа, уны нисек башҡарырға кәрәклеге тураһында нигеҙләүселәргә беҙҙең кәңәштәр кәрәк булмаҫ ине.
Иғтибарҙы туплау (фокус) иртә осорҙағы стартаптар өсөн икеләтә мөһим, сөнки уларҙың йөҙ төрлө проблемаһы булыуҙан тыш, нигеҙләүселәрҙән башҡа улар өҫтөндә эшләүсе лә юҡ. Әгәр нигеҙләүселәр мөһим булмаған нәмәләргә иғтибарын бүлә икән, мөһим булғандарға иғтибар итеүсе бер кем дә ҡалмай. Шуға күрә YC-та булған хәлдәрҙең асылы — ҡайһы проблемаларҙың иң мөһим булыуын асыҡлау, һуңынан уларҙы хәл итеү өсөн идеялар уйлап табыу — иң яҡшыһы бер аҙна йәки унан да аҙыраҡ ваҡыт эсендә — һәм шунан ул идеяларҙы һынап ҡарап, уларҙың ни тиклем яҡшы эшләүен үлсәү. Төп иғтибар үлсәнә торған, яҡын аралағы һөҙөмтәләре булған ғәмәлгә йүнәлтелә.
Был нигеҙләүселәрҙең эҙемтәләргә ҡарамай алға ынтылырға тейешлеген аңлатмай. Әгәр курсты етерлек юғары йышлыҡта төҙәтһәгеҙ, һеҙ бер үк ваҡытта микро масштабта тәүәккәл, ә макро масштабта һаҡ (һынап ҡараусы) була алаһығыҙ. Һөҙөмтәлә бер аҙ боролмалы, әммә бик тиҙ үтелгән юл килеп сыға, был америка футболында ранинбэктың ялан буйлап йүгереүенә оҡшаған. Һәм ғәмәлдә кире сигенәүҙәр һеҙ көткәндән күпкә аҙыраҡ була. Нигеҙләүселәр ҡайһы йүнәлештә йүгерергә кәрәклеген ғәҙәттә дөрөҫ самалай, айырыуса уларҙың үҙ фараздарын фекерләшеп тикшерерлек YC партнеры кеүек тәжрибәле берәй кешеһе булһа. Ә яңылыш самалағанда, улар быны тиҙ һиҙә, сөнки киләһе аҙнала осрашыуҙа һөҙөмтәләр тураһында һөйләшәсәктәр. [5]
Навигация һәләтендәге бәләкәй генә яҡшырыу ҙа һеҙҙе күпкә шәберәк итә ала, сөнки ул икеләтә эффект бирә: юл ҡыҫҡараҡ була, һәм уның дөрөҫ икәненә күберәк ышанғанда, уның буйлап тиҙерәк бара алаһығыҙ. YC ҡиммәтенең ҙур өлөшө бына шунда: ул нигеҙләүселәргә тиҙерәк хәрәкәт итергә мөмкинлек биргән өҫтәмә иғтибар туплауға ярҙам итә. Ә тиҙ хәрәкәт итеү стартаптың асылы булғанлыҡтан, YC ысынында стартаптарҙы тағы ла нығыраҡ стартапҡа оҡшаш итә.
Тиҙлек стартаптарҙы билдәләй. Фокус тиҙлеккә мөмкинлек бирә. YC фокусты яҡшырта.
Ни өсөн нигеҙләүселәр нимә эшләргә белмәй икеләнә? Бер өлөшө шуға: стартаптар билдәләмә буйынса тиерлек яңы нәмә менән шөғөлләнә, тимәк, уны әлегә нисек башҡарырға кәрәклеген бер кем дә белмәй, ә күпселек осраҡта был «нәмәнең» үҙенең нимә икәнен дә белмәйҙәр. Бер өлөшө шуға: стартаптар ғөмүмән алғанда бик ныҡ интуицияға ҡаршы. Һәм бер өлөшө шуға: күп нигеҙләүселәр, бигерәк тә йәш һәм дәртлеләре, дөрөҫ булмаған юл менән еңергә өйрәтелгән. Быны аңлау өсөн миңә йылдар кәрәк булды. Күпселек илдәрҙә белем биреү системаһы һеҙҙе тест нимәне үлсәргә тейеш булһа, шуны ғәмәлдә эшләү урынына тесты алдап үтеп еңергә өйрәтә. Ләкин стартап башлағанда был эшләүҙән туҡтай. Шуға күрә YC-тың башҡарған эштәренең бер өлөшө — нигеҙләүселәрҙе тесты алдап үтергә маташыуҙы туҡтатырға ҡайтанан өйрәтеү. (Был ғәжәпләнерлек оҙаҡ ваҡытты ала. Бер йыл үткәс тә, уларҙың иҫке ғәҙәттәренә кире ҡайтыуын күрәһегеҙ.)
YC — ул тәжрибәлерәк нигеҙләүселәрҙең үҙ белемдәрен тапшырыуы ғына түгел. Был оҫтаға өйрәнсек булыуға ҡарағанда махсуслашыуға нығыраҡ оҡшаған. YC партнерҙарының һәм нигеҙләүселәрҙең белеме төрлө формала: нигеҙләүсегә YC партнеры эйә булған стартап проблемалары буйынса энциклопедик белемде алыу файҙаһыҙ булыр ине, тап YC партнерына нигеҙләүсе эйә булған өлкә белеменең тәрәнлеген алыу файҙаһыҙ булған кеүек. Бына ни өсөн тәжрибәле нигеҙләүсегә лә YC-та ҡатнашыу ҡиммәтле булыуы мөмкин, тап тәжрибәле спортсы өсөн тренер тотоу әле лә ҡиммәтле булған кеүек.
YC-тың нигеҙләүселәргә биргән икенсе ҙур нәмәһе — хеҙмәттәштәр (коллегалар), һәм был партнерҙарҙың кәңәштәренән дә мөһимерәк булырға мөмкин. Тарихҡа ҡараһағыҙ, бөйөк эштәр билдәле бер урындар һәм учреждениелар тирәләй туплана: 15-се быуат аҙағындағы Флоренция, 19-сы быуат аҙағындағы Гёттинген университеты, Росс осорондағы The New Yorker, Bell Labs, Xerox PARC. Һеҙ ни тиклем яҡшы булһағыҙ ҙа, яҡшы хеҙмәттәштәр һеҙҙе тағы ла яҡшыраҡ итә. Ысынында иһә, бик ҙур маҡсатлы кешеләргә хеҙмәттәштәр башҡаларға ҡарағанда ла күберәк кәрәк, сөнки көндәлек тормошта улар уларға шул тиклем ныҡ ҡытлыҡ кисерә.
YC-тың бер көн ошо билдәле тупланыштар (кластерҙар) менән йәнәш телгә алынырға өлгәшеү-өлгәшмәүе тырышлыҡтың етмәүенән булмаҫ. Беҙ был тарихи күренеште бик яҡшы белә инек һәм YC-ты аңлы рәүештә шуларҙың береһе булырлыҡ итеп проектланыҡ. Хәҙерге ваҡытта уны бөйөк стартап нигеҙләүселәренең иң ҙур төркөмө тип әйтеү маҡтаныу булмаҫ. Хатта YC-ҡа һөжүм итергә тырышыусылар ҙа быны таный.
Хеҙмәттәштәр һәм стартап нигеҙләүселәре — донъялағы иң ҡеүәтле көстәрҙең икәүһе, шуға күрә уларҙы берләштереү ҙур эффект бирер тип көтөлә. YC барлыҡҡа килгәнгә тиклем, кешеләр был һорау тураһында бөтөнләй уйлаған күләмдә, күптәр уларҙы берләштереп булмай — яңғыҙлыҡ бойондороҡһоҙлоҡ хаҡы булып тора — тип уйлай ине. 1990-сы йылдарҙа Бостонда үҙ стартапыбыҙҙы башлағанда беҙ ҙә шуны тойҙоҡ. Кәңәш алыу өсөн мөрәжәғәт итә алырлыҡ бер нисә өлкән йәштәге кешебеҙ бар ине (кәңәштәре төрлө сифатта булды), ләкин тиңдәштәребеҙ юҡ ине. Инвесторҙарҙың яраҡһыҙ ҡыланышына бергә көйөнөрлөк йәки технологияның киләсәге тураһында бергә уйланырлыҡ бер кем дә юҡ ине. Мин йыш ҡына нигеҙләүселәргә үҙҙәре теләгән нәмәне яһарға кәңәш бирәм, һәм YC, һис шикһеҙ, шундай: ул стартап башлаған ваҡытта тап үҙебеҙ теләгән нәмә булырлыҡ итеп эшләнде.
Беҙ теләгән нәмәләрҙең береһе — осраҡлы бай кешеләрҙе йөрөп сыҡмайынса ғына башланғыс (seed) финанслау ала алыу ине. Был хәҙер, кәм тигәндә АҠШ-та, ябай тауарға (commodity) әйләнде. Ләкин шәп хеҙмәттәштәр бер ҡасан да ябай тауар була алмай, сөнки уларҙың ҡайһы бер урындарҙа тупланыуы уларҙың ҡалған урындарҙа пропорциональ рәүештә юҡлығын аңлата.
Ләкин улар тупланған ерҙә ниндәйҙер бер мөғжизәле хәл була. YC киске ашында бүлмәләге энергия мин кисергән башҡа бер нәмәгә лә оҡшамаған. Һөйләшергә тағы бер йәки ике стартап булһа ла беҙ бәхетле булыр инек. Ә бөтә бүлмә тулы булғанда — был бөтөнләй башҡа нәмә.
YC нигеҙләүселәре бер-береһенән илһамланып ҡына ҡалмай. Улар шулай уҡ бер-береһенә ярҙам итә. Был стартап нигеҙләүселәре тураһында мин белгән иң ҡыуаныслы нәмә: уларҙың бер-береһенә ярҙам итеүҙә ни тиклем йомарт була алыуы. Беҙ быны беренсе батчта уҡ күрҙек һәм быны көсәйтеү өсөн YC-ты аңлы рәүештә шулай ойошторҙоҡ. Һөҙөмтәлә, әйтәйек, университетҡа ҡарағанда күпкә көсөргәнешлерәк бер нәмә килеп сыға. Партнерҙар, тамамлаусылар һәм үҙ батчташтары араһында нигеҙләүселәр үҙҙәренә ярҙам итергә теләгән һәм ярҙам итә алған кешеләр менән уратып алынған.
Иҫкәрмәләр
[1] Бына ни өсөн кешеләрҙең YC-ты «буткамп» тип атауын бер ҡасан да оҡшатманым. Ул буткамп кеүек көсөргәнешле, ләкин төҙөлөшө буйынса уның ҡапма-ҡаршыһы. Барыһы ла бер үк нәмәне эшләү урынына, һәр кем үҙенең аныҡ стартапына нимә кәрәклеген асыҡлау өсөн YC партнерҙары менән һөйләшә.
[2] Мин 2012 йылдың йәйге батчы емергән ине тигәндә, был партнерҙарға нимәнеңдер дөрөҫ түгеллеге тойолдо тигәнде аңлата. Эштәр стартаптар насарыраҡ тәжрибә алырлыҡ кимәлдә емерелмәгән ине әле. Ысынында иһә, был батч ғәҙәттән тыш яҡшы эшләне.
[3] Был хәл миңә кешеләрҙең һорауҙарға яуап биреүҙә үҙ яуаптарының ни тиклем дөрөҫ булыуын баһалауға ҡарағанда күпкә яҡшыраҡ булыуын күрһәткән тикшеренеүҙе хәтерләтә. Был ике күренеш бер-береһенә бик оҡшаш тойола.
[4] Airbnbs нигеҙләүселәре бигерәк тә яҡшы тыңлай торған ине — өлөшләтә уларҙың һығылмалы һәм тәртипле булыуы арҡаһында, ләкин шулай уҡ алдағы йылда бик ауыр ваҡыттар кисереүҙәре арҡаһында ла. Улар тыңларға әҙер ине.
[5] Тәүәккәллектең оптималь берәмеге һөҙөмтә алыу өсөн күпме ваҡыт кәрәклегенә бәйле, ә был һеҙ сискән проблеманың төрөнә бәйле. Инвесторҙар менән һөйләшеүҙәр алып барғанда был бер нисә көн булырға мөмкин, ә аппарат ҡулайламалар (hardware) яһағанда — бер нисә ай.
Был яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Тревор Блэквеллға, Джессика Ливингстонға, Хардж Таггарға һәм Гарри Танға рәхмәт.