1998 йылдың июнендә Yahoo-ның беҙҙе һатып алыуы тураһында иғлан ителеүгә бер нисә сәғәт ҡалғас, мин Viaweb сайтының күсермәһен (скриншотын) эшләп алдым. Ҡасан да булһа уны ҡарап сығыу ҡыҙыҡ булыр тип уйлағайным.
Иң тәүҙә күҙгә ташланған нәмә — биттәрҙең ни тиклем бәләкәй булыуы. 1998 йылда экрандар күпкә бәләкәйерәк ине. Хәтерем яңылышмаһа, беҙҙең төп бит ул ваҡытта кешеләр ғәҙәттә ҡулланған тәҙрә дәүмәленә саҡ һыя ине.
Ул саҡтағы браузерҙарҙа (IE 6 барлыҡҡа килеүгә әле 3 йыл бар ине) шрифттар аҙ ине һәм улар шымартылмаған (antialiased түгел) ине. Әгәр һеҙгә матур күренгән биттәр яһарға кәрәк булһа, текст өлөштәрен рәсемдәр рәүешендә күрһәтергә тура килә ине.
Бәлки, һеҙ Viaweb менән Y Combinator логотиптары араһында билдәле бер оҡшашлыҡты күрерһегеҙ. Беҙ YC-ны башлап ебәргәндә быны эске бер шаяртыу сифатында эшләнек. Ҡыҙыл түңәрәктең ни тиклем ябай фигура булыуын иҫәпкә алғанда, Viaweb-ты башлағанда башҡа бик аҙ компанияларҙың ғына уны үҙ логотибы итеп ҡулланыуы миңә ғәжәп тойолғайны. Саҡ ҡына һуңыраҡ мин бының сәбәбен аңланым.
Компания битендә һеҙ Джон МакАртьем (John McArtyem) исемле серле шәхесте күрерһегеҙ. Роберт Моррис (йәки Rtm) селәүсендән (Worm) һуң асыҡлыҡты шул тиклем өҫтөн күрмәй ине, хатта сайтта үҙенең исемен күрергә теләмәне. Мин уны бер компромиссҡа күнндерә алдым: беҙ уның биографияһын ҡуллана алабыҙ, әммә исемен түгел. Шул ваҡыттан алып ул был мәсьәләгә бер аҙ йомшағыраҡ ҡарай башланы.
Тревор уҡыуын килешеү ябылған ваҡытта тамамланы, шуға күрә 4 көн эсендә ул ярлы аспиранттан миллионер PhD-ға әүерелде. Матбуғат хәбәрҙәре яҙыусыһы булараҡ минең карьерамдың иң юғары нөктәһе булып уның сығарылышын байрам итеүгә арналған бер хәбәр булды, ул йыйылыш ваҡытында мин эшләгән уның һүрәте менән биҙәлгәйне.
(Тревор шулай уҡ сауҙагәрҙәр үҙҙәренә интернет-кибеттәр төҙөтөү өсөн яллай алған веб-дизайнерҙар каталогында Тревино Бэгвелл булып та күренә. Ҡайһы бер көнәркәштәр беҙҙең веб-дизайнерҙарға спам ебәрергә тырышһа тип, беҙ уны «ҡармаҡ» итеп ҡуйҙыҡ. Уның логотибы ысын клиенттарҙы ҡурҡытыр тип уйлағайныҡ, әммә улай булып сыҡманы.)
90-сы йылдарҙа файҙаланыусылар йәлеп итеү өсөн журналдарҙа һәм гәзиттәрҙә телгә алыныу талап ителә ине. Бөгөнгө көндәге кеүек селтәрҙә еңел табылыу юлдары юҡ ине. Шуға күрә матбуғатта үҙебеҙ тураһында яҙҙырыу өсөн беҙ PR-фирмаға айына 16 000 доллар түләй торғайныҡ. Бәхеткә күрә, репортерҙар беҙҙе оҡшатты.
Беҙҙең эҙләү системаларынан трафик алыу буйынса кәңәштәребеҙҙә (ул ваҡытта SEO термины әле уйлап табылмағайны, шикелле), беҙ бары тик 7-һе генә әһәмиәтле тип әйтәбеҙ: Yahoo, AltaVista, Excite, WebCrawler, InfoSeek, Lycos һәм HotBot. Берәй нәмә етмәгәнен һиҙәһегеҙме? Google шул йылдың сентябрендә генә теркәлде.
Беҙ Cybercash исемле компания аша онлайн-транзакцияларҙы хупланыҡ, сөнки был үҙенсәлек булмаһа, продукттарҙы сағыштырғанда беҙ еңелер инек. Ләкин Cybercash шул тиклем насар ине һәм күпселек кибеттәрҙең заказ күләме шул тиклем түбән ине, хатта һатыусылар өсөн заказдарҙы телефон заказдары кеүек эшкәртеү яҡшыраҡ ине. Беҙҙең сайтта һатыусыларҙы реаль ваҡыттағы авторизацияларҙан баш тартырға өгөтләгән бит бар ине.
Бөтә сайт кешеләрҙе тест-драйвҡа йүнәлтеүсе воронка һымаҡ ойошторолғайны. Программа тәьминәтен селтәр аша һынап ҡарау мөмкинлеге ул саҡта яңылыҡ ине. Беҙ программабыҙҙың нисек эшләгәне тураһында көнәркәштәрҙе алдар өсөн динамик URL-дарға cgi-bin ҡуйҙыҡ.
Беҙҙең ҡайһы бер билдәле ҡулланыусыларыбыҙ бар ине. Әйтеп тораһы ла юҡ, Frederick's of Hollywood иң ҙур трафик алды. Беҙ ҙур кибеттәр өсөн айына 300 доллар күләмендә беркетелгән хаҡ ала инек, шуға күрә күп трафик алған ҡулланыусыларҙың булыуы бер аҙ борсой ине. Бер тапҡыр мин Frederick's үткәреү һәләте (трафик) йәһәтенән беҙгә күпмегә төшкәнен иҫәпләп сығарҙым, һәм ул айына яҡынса 300 доллар тәшкил итте.
Беҙ бөтә кибеттәрҙе үҙебеҙҙә урынлаштырғанлыҡтан (ә улар барыһы бергә 1998 йылдың июнендә айына 10 миллиондан ашыу бит ҡарау йыя ине), беҙ ул ваҡыт өсөн бик ҙур трафик тотондоҡ. Беҙҙең офистарға 2 T1 каналы (3 Мб/сек) инә ине. Ул көндәрҙә AWS юҡ ине. Хатта серверҙарҙы ситтәге дата-үҙәктәргә ҡуйыу (колокация) ла үтә хәүефле күренә ине, сөнки уларҙа проблемалар йыш килеп сыға ине. Шуға күрә серверҙарыбыҙ үҙ офисыбыҙҙа булды. Дөрөҫөрәге, Треворҙың бүлмәһендә. Бүлмәне башҡа кешеләр менән бүлешмәү кеүек уникаль өҫтөнлөк өсөн ул уны 6 һөрән һалған башня-сервер менән бүлешергә тейеш булды. Улар бүлеп сығарған йылылыҡ арҡаһында уның бүлмәһенә «Эҫе ванна» (Hot Tub) тип ҡушамат бирҙеләр. Күпселек көндәрҙә уның тәҙрә кондиционерҙары хеҙмәткә ярап ҡалды.
Биттәрҙе тасуирлау өсөн беҙҙә RTML тип аталған шаблон теле бар ине, ул йәнәһе ниндәйҙер һүҙҙәрҙең ҡыҫҡартмаһы ине, әммә ысынында мин уны Rtm хөрмәтенә атағайным. RTML бер нисә макрос һәм китапханалар менән байытылған һәм уны синтаксислы итеп күрһәткән структура мөхәррире аҫтына йәшерелгән Common Lisp ине.
Беҙ өҙлөкһөҙ яңыртыуҙар сығарғанлыҡтан, программабыҙҙың ысынында бер ниндәй ҙә версиялары булманы. Әммә ул көндәрҙә тармаҡ матбуғаты версиялар булыуын көтә ине, шуға күрә беҙ уларҙы үҙебеҙ уйлап сығарҙыҡ. Күп иғтибар йәлеп итәһебеҙ килһә, версия һанын бөтөн һан менән билдәләй инек. Айтҡандай, шул «версия 4.0» значогы үҙебеҙҙең төймә яһау ҡоралы ярҙамында яһалғайны. Бөтә Viaweb сайты үҙ программабыҙ менән эшләнгәйне, гәрсә ул онлайн-кибет булмаһа ла, сөнки беҙ ҡулланыусыларыбыҙ кисергәнде үҙебеҙ кисереп ҡарарға теләнек.
1997 йылдың аҙағында беҙ һатып алыуҙар өсөн дөйөм тәғәйенләнештәге Shopfind исемле эҙләү системаһын сығарҙыҡ. Ул заман өсөн ул шаҡтай алдынғы ине. Унда селтәрҙәге төрлө кибеттәрҙең күбеһен йөрөп сығып, тауарҙарҙы һайлап ала алған программалана торған эҙләү роботы (crawler) бар ине.