1998 елның июнендә Yahoo тарафыннан сатып алынуыбыз турында игълан ителгәнче берничә сәгать кала, мин Viaweb сайтының күчермәсен (снэпшотын) саклап калдым. Кайчан да булса бер карап чыгу кызык булыр дип уйладым.
Иң элек күзгә ташланган нәрсә — битләрнең никадәр кечкенә булуы. 1998 елда экраннар күпкә кечерәк иде. Дөрес хәтерләсәм, безнең төп бит ул вакытта кешеләр гадәттә кулланган тәрәзә зурлыгына чак сыя иде.
Ул вакыттагы браузерларда (IE 6 барлыкка килүгә әле 3 ел бар иде) шрифтлар бик аз иде һәм алар йомшартылмый (антиалиасингсыз) иде. Әгәр сез матур күренгән битләр ясарга теләсәгез, төп текстларны рәсем итеп күрсәтергә (рендерларга) туры килә иде.
Сез Viaweb һәм Y Combinator логотиплары арасында билгеле бер охшашлыкны сизә аласыз. YC-ны башлаганда, без моны эчке шаяру буларак эшләдек. Кызыл түгәрәкнең никадәр гади нәрсә булуын исәпкә алганда, Viaweb-ны башлаган вакытта бик аз башка компанияләрнең аны логотип итеп куллануы миңа гаҗәп тоелган иде. Бераз соңрак мин моның сәбәбен аңладым.
Компания битендә сез Джон МакАртием дигән серле кешене күрерсез. Роберт Моррис (ул ук Rtm) Моррис суалчаныннан соң җәмәгатьчелеккә чыгуны шулкадәр өнәмәде ки, хәтта сайтта үз исеменең булуын теләмәде. Мин аны компромисска күндем: без аның биографиясен куллана ала идек, әмма исемен түгел. Шул вакыттан бирле ул бу мәсьәләгә бераз җиңелрәк карый башлады.
Тревор сатып алу килешүе төгәлләнгән вакытта диярлек укуын тәмамлады, шуңа күрә 4 көн эчендә ул акчасыз аспиранттан миллионер фән докторына (PhD) әверелде. Пресс-релизлар язучы карьерамның иң югары ноктасы — аның чыгарылышын билгеләп үткән бер релиз булды, ул бер җыелыш вакытында мин ясаган аның рәсеме белән бизәлгән иде.
(Тревор шулай ук үзенә кибет төзү өчен сатучылар яллый ала торган веб-дизайнерлар белешмәлегендә Тревино Багвелл буларак та күренә. Ниндидер көндәш безнең веб-дизайнерларга спам җибәрмәсен дип, без аны «җим» итеп урнаштырган идек. Без аның логотибы реаль клиентларны куркытыр дип уйладык, әмма алай булмады.)
90-нчы елларда кулланучылар җәлеп итү өчен журналларда һәм газеталарда телгә алынырга кирәк иде. Бүген онлайн табылу өчен булган мөмкинлекләр ул вакытта юк иде. Шуңа күрә без үзебез турында матбугатта язсыннар өчен PR-фирмага аена $16,000 түли идек. Бәхеткә, репортерлар безне ошатты.
Эзләү системаларыннан трафик алу буенча киңәшләребездә (ул вакытта SEO термины әле уйлап табылмаган иде, дип уйлыйм), без бары тик 7 система гына мөһим дип әйтәбез: Yahoo, AltaVista, Excite, WebCrawler, InfoSeek, Lycos һәм HotBot. Нәрсәдер җитми торган кебек түгелме? Google шул ук елның сентябрендә генә теркәлде.
Без онлайн-транзакцияләрне Cybercash дигән компания аша хупладык, чөнки бу функция булмаса, продуктларны чагыштырганда без оттырыр идек. Әмма Cybercash шулкадәр начар иде, һәм күпчелек кибетләрнең заказ күләме шулкадәр түбән иде ки, сатучыларга заказларны телефон аша килгән заказлар кебек эшкәртү яхшырак булды. Сайтта хәтта сатучыларны реал вакытлы авторизацияләр эшләмәскә күндерүче битебез бар иде.
Бөтен сайт кешеләрне тест-драйвка юнәлтүче бүрәнкә кебек оештырылган иде. Программа тәэминатын онлайн сынап карау мөмкинлеге ул чакта яңалык иде. Программабызның ничек эшләве турында көндәшләрнең башын бутау өчен динамик URL-ларыбызга cgi-bin өстәдек.
Безнең кайбер билгеле кулланучыларыбыз бар иде. Әйтмичә дә аңлашыла ки, иң күп трафик Frederick's of Hollywood кибетенә килә иде. Без эре кибетләр өчен аена $300 күләмендә тотрыклы түләү ала идек, шуңа күрә күп трафик алучы кулланучыларның булуы бераз куркыныч иде. Бервакыт мин Frederick's челтәр киңлеге (bandwidth) буенча безгә күпмегә төшкәнен санап карадым, һәм бу якынча аена $300 тәшкил итте.
Без барлык кибетләрне үзебездә хостинг иткәнгә һәм алар 1998 елның июнендә бергәләп аена 10 миллионнан артык бит карау җыйганга күрә, без ул вакыт өчен бик зур булып тоелган челтәр трафигы тоттык. Безнең офисларга 2 данә T1 линиясе (3 Мб/сек) керә иде. Ул көннәрдә AWS дигән нәрсә юк иде. Серверлар белән проблемалар никадәр еш чыгып торуын исәпкә алганда, хәтта аларны колокейшнга кую да артык куркыныч булып күренә иде. Шуңа күрә серверлар үзебезнең офиста торды. Дөресрәге, Треворның кабинетында. Үз кабинетын башка кешеләр белән бүлешмәүнең уникаль өстенлеге өчен түләү буларак, аңа аны 6 җикерүче манара-сервер белән бүлешергә туры килде. Алар бүлеп чыгарган җылылык аркасында аның кабинетын Hot Tub («кайнар ванна») дип йөртәләр иде. Күпчелек көннәрдә тәрәзәгә куелган берничә кондиционеры моны көч-хәл белән көйләп торды.
Битләрне тасвирлау өчен бездә RTML дип аталган шаблон теле бар иде. Ул нәрсәнеңдер кыскартмасы булырга тиеш иде, ләкин чынлыкта мин аны Rtm хөрмәтенә атадым. RTML — кайбер макрослар һәм китапханәләр белән киңәйтелгән һәм үзендә синтаксис бар кебек күрсәтүче структура редакторы астында яшерелгән Common Lisp иде.
Без яңартуларны өзлексез чыгарып торганга күрә, программабызның чынлыкта версияләре юк иде. Әмма ул вакытта тармак матбугаты версияләр таләп итә иде, шуңа күрә без аларны үзебез уйлап чыгардык. Әгәр дә зур игътибар җәлеп итәсебез килсә, без версия номерын бөтен сан итеп ясый идек. Әйткәндәй, шул «версия 4.0» иконкасы безнең үзебезнең төймә генераторы белән ясалган иде. Бөтен Viaweb сайты безнең үз программабыз ярдәмендә ясалган иде (ул онлайн-кибет булмаса да), чөнки без кулланучыларыбыз кичергән хисләрне үзебез дә татырга теләдек.
1997 елның ахырында без кибетләр өчен гомуми максатлы Shopfind дигән эзләү системасын чыгардык. Ул чор өчен бу бик алдынгы нәрсә иде. Аның программалаштырыла торган краулеры бар иде, ул онлайн булган төрле кибетләрнең күбесен урап чыга һәм продуктларны аерып ала белә иде.