«Web 2.0» ниҙелер аңлатамы? Күптән түгел генә мин уны бер нимәне лә аңлатмай тип уйлай инем, әммә ысынында барыһы ла ҡатмарлыраҡ булып сыҡты. Башта, эйе, уның бер ниндәй ҙә мәғәнәһе юҡ ине. Хәҙер инде ул ниндәйҙер мәғәнә алған һымаҡ. Шулай ҙа был терминды оҡшатмаусылар, моғайын, хаҡлылыр, сөнки әгәр ул мин уйлаған нәмәне аңлатһа, ул беҙгә кәрәк тә түгел.
Мин «Web 2.0» һүҙбәйләнешен тәүге тапҡыр 2004 йылда Web 2.0 конференцияһы атамаһында ишеттем. Ул саҡта был «вебты платформа сифатында» ҡулланыуҙы аңлата тиелгәйне, быны мин вебҡа нигеҙләнгән ҡушымталар тип ҡабул иттем. [1]
Шуға күрә ошо йәйҙә үткән конференцияла Тим О'Райлли (Tim O'Reilly) «Web 2.0» билдәләмәһен табырға йүнәлтелгән секция үткәргәс, мин ғәжәпләндем. Ул элек үк вебты платформа сифатында ҡулланыуҙы аңлатмай инеме ни? Әгәр ул әле булһа бер нәмәне лә аңлатмаһа, ниңә был фраза беҙгә бөтөнләй кәрәк булды икән?
Сығанаҡтары
Тим әйтеүенсә, «Web 2.0» һүҙбәйләнеше тәү башлап «O'Reilly менән Medialive International араһындағы фекер алышыу (мозговой штурм) сессияһында» барлыҡҡа килгән. Medialive International нимә ул? Уларҙың сайтында яҙылыуынса, «технологик күргәҙмәләр һәм конференциялар ойоштороусылар». Тимәк, был фекер алышыу ҙа шул турала булған. O'Reilly веб тураһында конференция ойошторорға теләгән, һәм улар уны нимә тип атарға икән тип баш ватҡан.
Уларҙың вебтың яңы версияһы барлыҡҡа килде тип әйтергә ниндәйҙер махсус маҡсаты булғандыр тип уйламайым. Улар бары тик вебтың яңынан мөһим булып китеүен күрһәтергә теләгән. Был семантик дефицит сығымдарының бер төрө ине: улар яңы нәмәләр килеүен белә ине, һәм «2.0» шул яңылыҡтарҙың нимә булып сығыуына ҡарамаҫтан уларҙы аңлата ине.
Һәм улар хаҡлы булып сыҡты. Яңы нәмәләр ысынлап та килде. Әммә яңы версия һаны ҡыҫҡа ваҡытлы уңайһыҙлыҡтарға килтерҙе. Беренсе конференцияның тасуирламаһын яҙыу барышында кемдер ошо «2.0» нимәне аңлатыуын аңлатып ҡарарға кәрәк тип ҡарар иткәндер. Ул нимәне генә аңлатмаһын, «веб платформа сифатында» тигән төшөнсә кәм тигәндә бик ҡыҫыҡ сиктәр ҡуймай ине.
«Web 2.0» төшөнсәһенең вебты платформа сифатында аңлатыуы хаҡындағы тарих беренсе конференциянан һуң оҙаҡ йәшәмәне. Икенсе конференцияға ҡарай, «Web 2.0» күберәк демократияға бәйле ниҙелер аңлата башлаған кеүек тойолдо. Кәм тигәндә, кешеләр был турала селтәрҙә яҙғанда шулай тине. Конференция үҙе иһә бик халыҡсан (grassroots) күренмәне. Ул $2800 тора ине, шуға күрә унда барырға венчур инвесторҙары һәм ҙур компанияларҙан вәкилдәр генә хәленән килә ине.
Шулай ҙа, ғәжәп, Райан Сингелдың (Ryan Singel) Wired News баҫмаһында конференция тураһындағы мәҡәләһендә «гиктар төркөмдәре» (throngs of geeks) тураһында һүҙ бара ине. Минең бер дуҫым Райандан был турала һорағас, был уның үҙе өсөн яңылыҡ булды. Ул башта «венчур инвесторҙары һәм бизнес-үҫеш вәкилдәре төркөмдәре» һымағыраҡ яҙғанын, ләкин һуңынан бары тик «төркөмдәр» тип ҡыҫҡартҡанын, ә быны мөхәррирҙәр «гиктар төркөмдәре» тип үҙгәртеп киңәйткәнен әйтте. Ни тиһәң дә, Web 2.0 конференцияһы гиктар менән тулы булырға тейеш кеүек бит, шулай түгелме?
Юҡ, улай түгел ине. Унда бары 7 самаһы ғына гик бар ине. Хатта Тим О'Райлли ла костюм кейгәйне — был күренеш шул тиклем ят ине, мин башта уны таный ҙа алманым. Мин уның янымдан үтеп барғанын күрҙем һәм O'Reilly хеҙмәткәрҙәренең береһенә: «Был кеше тап Тим һымаҡ күренә», — тинем.
«Эйе, был Тим. Ул костюм һатып алды». Мин уның артынан йүгерҙем, һәм ысынлап та, был ул ине. Ул уны яңы ғына Таиланда һатып алғанын аңлатты.
2005 йылғы Web 2.0 конференцияһы миңә Доткомдар күбеге (Bubble) осорондағы Интернет-күргәҙмәләрҙе хәтерләтте — унда ла киләһе уңышлы стартапты эҙләп йөрөгән венчур инвесторҙары күп ине. Бер нимәнән дә тороп ҡалмаҫҡа тырышҡан күп һанлы кешеләр тыуҙырған шул уҡ сәйер мөхит хөкөм һөрә ине. Нимәнән тороп ҡалмаҫҡа? Улар белмәй ине. Ни генә булһа ла — Web 2.0 нимә булып сығыуынса.
Мин быны бары тик венчур инвесторҙары йәнә инвестициялар һалырға теләгән өсөн генә «Күбек 2.0» тип атамаҫ инем. Интернет — ысынлап та ҙур күренеш. Тарҡалыш та, үҫеш һымаҡ уҡ, артыҡ көслө реакция ине. Тарҡалыштан сыға башлағас, был өлкәлә ҙур үҫеш булыуы көтөлә лә ине инде — Бөйөк депрессияға тиклем иң ныҡ күтәрелгән тармаҡтарҙа булған кеүек үк.
Бының икенсе Күбеккә әйләнмәүенең сәбәбе шунда: IPO баҙары юҡҡа сыҡты. Венчур инвесторҙарын сығыу стратегиялары (exit strategies) йүнәлтә. 90-сы йылдар аҙағында уларҙың шул көлкөлө стартаптарҙы финанслауының сәбәбе — уларҙы иҫәр ваҡ инвесторҙарға һатырға өмөт итеүҙәре ине; улар ҙур табышҡа ҡыуанырға өмөтләнде. Хәҙер был юл ябыҡ. Хәҙер сығыуҙың төп юлы — башҡалар тарафынан һатып алыныу, ә һатып алыусылар IPO инвесторҙарына ҡарағанда рациональ булмаған дәртләнеүгә аҙыраҡ бирелә. Күбек осорондағы хаҡтарға иң яҡын миҫал — Руперт Мёрдоктың (Rupert Murdoch) Myspace өсөн $580 миллион түләүе. Был хаҡ бары яҡынса 10 тапҡырға ғына арттырып баһаланған.
1. Ajax
«Web 2.0» конференция атамаһынан башҡа тағы берәй нәмәне аңлатамы әлегә? Быны таныуы күңелле түгел, әммә ул аңлата башлай. Хәҙер кешеләр «Web 2.0» тигәндә, мин уларҙың нимәне күҙ уңында тотҡанын самалайым. Һәм был фразаны күрә алмауым, шул уҡ ваҡытта уны аңлауым — уның ысынлап та ниҙер аңлата башлауының иң ышаныслы дәлиле.
Уның мәғәнәһенең бер өлөшө, һис шикһеҙ, Ajax, уны мин әле булһа тырнаҡтарһыҙ саҡ ҡулланам.сығыуы.сығышы.сы. Төп мәғәнәлә, «Ajax» тигәнде «Javascript хәҙер эшләй» тип аңларға кәрәк. Ә был, үҙ сиратында, веб-ҡушымталарҙың хәҙер десктоп программалары кеүек эшләүен тәьмин итеп булыуын аңлата.
Һеҙ быны уҡыған ваҡытта, Ajax өҫтөнлөктәрен ҡулланыу өсөн программа тәьминәтенең тотош яңы быуыны яҙыла. Микрокомпьютерҙар тәүләп барлыҡҡа килгәндән бирле яңы ҡушымталарҙың бындай тулҡыны булғаны юҡ ине. Хатта Microsoft та быны күрә, ләкин улар өсөн ошо яңы трендтың башында торабыҙ тигән тәьҫорат ҡалдырыу өсөн «эсктәге» документтарҙы селтәргә сығарыуҙан башҡа бер нимә эшләү ҙә һуң инде.
Ысынында иһә, яңы быуын программа тәьминәте шул тиклем тиҙ яҙыла, хатта Microsoft уны дөрөҫ юлға йүнәлтә лә, үҙендә яҙа ла алмай. Хәҙер уларҙың берҙән-бер өмөтө — иң яҡшы Ajax-стартаптарын Google һатып алғанға тиклем үҙҙәренә тартып алыу. Хатта быныһы ла ҡыйын буласаҡ, сөнки бер нисә йыл элек эҙләү өлкәһендә булған кеүек, микростартаптарҙы һатып алыуҙа ла Google-дың ҙур өҫтөнлөгө бар. Ни тиһәң дә, типик Ajax-ҡушымтаһы булған Google Maps улар һатып алған стартаптың һөҙөмтәһе ине.
Шулай итеп, парадоксаль рәүештә, Web 2.0 конференцияһының баштағы тасуирламаһы өлөшләтә дөрөҫ булып сыҡты: веб-ҡушымталар — Web 2.0-нең ҙур өлөшө. Әммә улар быны осраҡлы рәүештә генә дөрөҫ тапҡан тип ышанам. Ajax үҫеше 2005 йылдың башына тиклем — Google Maps барлыҡҡа килеп, «Ajax» термины уйлап табылмаҫтан элек башланмағайны.
2. Демократия
Web 2.0-нең икенсе ҙур өлөшө — демократия. Ҡайһы ваҡытта тырышлыҡтарын дөрөҫ юҫыҡҡа йүнәлтерлек система булғанда, һәүәҫкәрҙәрҙең профессионалдарҙы уҙып китә алыуын иҫбатлаған бер нисә миҫал бар хәҙер. Wikipedia иң билдәлеһе булырға мөмкин. Белгестәр Wikipedia-ға уртаса баһа бирә, ләкин улар иң мөһим мәлде күрмәй: ул етерлек дәрәжәлә яҡшы. Һәм ул бушлай, тимәк, кешеләр уны ысынлап та уҡый. Вебта уҡыу өсөн түләргә кәрәк булған мәҡәләләр бөтөнләй булмаған кеүек. Үҙегеҙ уҡыу өсөн түләргә әҙер булһағыҙ ҙа, уларға һылтанма ҡуя алмайһығыҙ. Улар уртаҡ әңгәмәнең бер өлөшө түгел.
Демократия еңгән тағы бер өлкә — нимә яңылыҡ булып һанала икәнен билдәләү. Хәҙер мин Reddit-тан башҡа бер ниндәй ҙә яңылыҡтар сайтын ҡарамайым. [2] Әгәр берәй мөһим ваҡиға булһа йәки кемдер үҙенсәлекле яҡшы мәҡәлә яҙһа, ул шунда күренәсәген беләм. Берәй махсус гәзит йәки журналдың төп битен тикшереп ниңә аҙапланырға? Reddit — сифат фильтры булған бөтә веб өсөн RSS таҫмаһы кеүек. Оҡшаш сайттарға тиҙ арала популярлыҡ буйынса Slashdot-ҡа яҡынлашҡан Digg технологик яңылыҡтар сайтын һәм «тегләү» хәрәкәтен башлап ебәргән del.icio.us уртаҡ ҡыҫҡыстар (закладкалар) селтәрен индерергә була. Һәм Wikipedia-ның төп ылыҡтырғыс яғы уның етерлек дәрәжәлә яҡшы һәм бушлай булыуында булһа, был сайттар тауыш биреүселәрҙең профессиональ мөхәррирҙәргә ҡарағанда эште һиҙелерлек яҡшыраҡ башҡарыуын күрһәтә.
Web 2.0 демократияһының иң көслө миҫалы идеяларҙы һайлап алыуҙа түгел, ә уларҙы етештереүҙә сағыла. Мин айырым кешеләрҙең сайттарында уҡыған нәмәләрҙең гәзит-журналдарҙағыға ҡарағанда яҡшыраҡ йәки кәм түгел икәнен күптән түгел генә күҙәтә башланым. Хәҙер минең бойондороҡһоҙ дәлилем бар: Reddit-тағы иң популяр һылтанмалар — журнал мәҡәләләренә йәки яңылыҡтарға түгел, ә ғәҙәттә айырым кешеләрҙең сайттарына һылтанмалар.
Журналдар өсөн яҙыу тәжрибәм быға аңлатма бирә. Мөхәррирҙәр. Улар һеҙ яҙа ала торған темаларҙы контролдә тота һәм һеҙ яҙған һәр нәмәне үҙгәртеп яҙа ала. Һөҙөмтәлә сиктәр баҫыла. Мөхәррирләү 95-се процентиль яҙма бирә — мәҡәләләрҙең 95%-ы уның менән яҡшыра, ләкин 5%-ы түбән төшә. 5% осраҡта һеҙ «гиктар төркөмдәрен» аласыз.
Вебта кешеләр нимә теләй, шуны баҫтыра ала. Уларҙың барыһы ла тиерлек баҫма баҫмаларҙағы мөхәррирләнгән текстарҙан ҡалыша. Ләкин яҙыусылар даирәһе бик, бик киң. Әгәр ул етерлек киң булһа, сиктәрҙең баҫылмауы арҡаһында селтәрҙәге иң яҡшы яҙма баҫмалағы иң яҡшыһынан өҫтөнөрәк буласаҡ. [3] Һәм хәҙер, веб яҡшы нәмәләрҙе һайлап алыу механизмдарын үҫтергәс, веб тотошлайы менән еңә. Баҙар иҡтисады үҙәкләштерелгән планлы иҡтисадты нисек еңһә, шул уҡ сәбәп менән һайлап алыу баҫыуҙы еңә.
Был юлы хатта стартаптар ҙа башҡаса. Улар Күбек осоро стартаптары өсөн блог яҙыусылар баҫма матбуғат өсөн булған кеүек. Күбек осоронда стартап тигәндә MBA дипломы булған кеше етәкселегендәге, һүҙҙең тура мәғәнәһендә «тиҙ ҙураябыҙ» тип венчур фондтарының бер нисә миллион долларын елгә осорған компанияны аңлайҙар ине. Хәҙер иһә был — ябай ғына шәп нәмә эшләргә булған бәләкәйерәк, йәшерәк, техник яҡтан көслөрәк төркөм. Улар венчур кимәлендәге финанслау алырғамы-юҡмы икәнен һуңыраҡ хәл итәсәк, һәм алһалар, үҙ шарттарында аласаҡтар.
3. Ҡулланыусыларҙы рәнйетмәгеҙ
Демократия менән Ajax «Web 2.0» өлөштәре булыуы менән бөтәһе лә ризалашыр тип уйлайым. Мин шулай уҡ өсөнсө өлөштө лә күрәм: ҡулланыусыларҙы рәнйетмәү. Күбек осоронда күп кенә популяр сайттар ҡулланыусыларға юғарынан ҡарай ине. Һәм был теркәлеү талап итеү йәки асыуҙы килтергән рекламалар күрһәтеү кеүек ябай ғына юлдар менән генә сикләнмәне. 90-сы йылдар аҙағындағы уртаса сайттың дизайны үҙе үк ҡулланыусыны мыҫҡыллау ине. Иң популяр сайттарҙың күбеһе ҡамасаулаусы бренд билдәләре менән тулы булды, был сайттарҙың яй йөкләнеүенә килтерҙе һәм ҡулланыусыға «был беҙҙең сайт, һеҙҙеке түгел» тигән хәбәр бирҙе. (Ҡайһы бер ноутбуктарҙа Intel һәм Microsoft наклейкалары булыуы быға матди оҡшашлыҡ булып тора.)
Проблеманың төбө шунда тип уйлайым: сайттар нимәнелер бушлай бирәбеҙ тип һананы, ә күптән түгел генә берәй нәмәне бушлай биргән компания уға ҡарата үҙен бик кәпәренеп тота ала ине. Ҡайһы ваҡытта был иҡтисади садизм кимәленә етә ине: сайт хужалары ҡулланыусыға ни тиклем күберәк ғазап килтерһәләр, үҙҙәренә шул тиклем күберәк файҙа булыр тип уйлай ине. Был моделдең иң сағыу ҡалдығы salon.com сайтындалыр, унда һеҙ яҙманың башын уҡый алаһығыҙ, әммә дауамын алыу өсөн видеояҙма ҡарарға мәжбүрһегеҙ.
Y Combinator-ҙа беҙ финанслаған барлыҡ стартаптарға ла бер ҡасан да ҡулланыусыларға өҫтөнлөк күрһәтмәҫкә кәңәш итәбеҙ. Улар өсөн нимәнелер һаҡлау кәрәк булмаһа, ҡулланыусыларҙы бер ҡасан да теркәлергә мәжбүр итмәгеҙ. Әгәр ҙә теркәлергә мәжбүр итәһегеҙ икән, электрон почтала раҫлау һылтанмаһын көтөргә мәжбүр итмәгеҙ; ысынында иһә, берәй сәбәп менән мотлаҡ кәрәк булмаһа, уларҙың электрон почтаһын да һорамағыҙ. Бер ниндәй ҙә артыҡ һорауҙар бирмәгеҙ. Ҡулланыусылар үҙҙәре һорамаһа, уларға бер ҡасан да хат ебәрмәгеҙ. Һылтанған биттәрегеҙгә фрейм ҡуймағыҙ йәки уларҙы яңы тәҙрәләрҙә асмағыҙ. Әгәр һеҙҙең бушлай һәм түләүле версияғыҙ булһа, бушлай версияны артыҡ сикләмәгеҙ. Һәм үҙегеҙгә «ҡулланыусыларға x эшләргә рөхсәт итергәме?» тигән һорау биргәндә, шикләнгән осраҡта ябай ғына «эйе» тип яуап бирегеҙ. Йәмғиәт файҙаһына йомарт булығыҙ.
Стартапты нисек башларға тигән мәҡәләмдә мин бер кемгә лә үҙегеҙҙән түбәнерәк осорға юл ҡуймаҫҡа кәңәш иткәйнем, был бер ниндәй компанияға ла арзаныраҡ, ябайыраҡ сиселеш тәҡдим итергә юл ҡуймауҙы аңлата. Түбәнерәк осоуҙың тағы бер юлы — ҡулланыусыларға күберәк хоҡуҡ биреү. Ҡулланыусыларға нимә теләйҙәр, шуны эшләргә рөхсәт итегеҙ. Әгәр һеҙ рөхсәт итмәһәгеҙ, ә көнәркәшегеҙ рөхсәт итһә, һеҙ ауыр хәлдә ҡаласаҡһығыҙ.
Ошо мәғәнәлә iTunes — Web 2.0 һымаҡ. Ниһайәт, тотош альбомдар һатып алырға мәжбүр булмайынса, айырым йырҙарҙы һатып алып була. Тауыш яҙҙырыу индустрияһы был идеяны күрә алманы һәм уға мөмкин тиклем оҙағыраҡ ҡаршы торҙо. Ләкин ҡулланыусыларҙың нимә теләгәне асыҡ ине, шуға күрә Apple лейблдарҙан түбәнерәк осто. [4] Ысынында иһә iTunes-ты Web 1.5 тип атау дөрөҫөрәк булыр ине. Музыкаға ҡарата Web 2.0 айырым төркөмдәрҙең DRM-һыҙ йырҙарҙы бушлай таратыуын аңлатыр ине.
Ҡулланыусыларға яҡшы мөнәсәбәттә булыуҙың иң юғары нөктәһе — көнәркәштәр аҡса алған нәмәне бушлай биреү. 90-сы йылдарҙа күптәр хәҙергә микротүләүҙәрҙең эшләп килгән системаһы булыр тип уйлағандыр. Ысынында иһә барыһы ла кире йүнәлештә китте. Иң уңышлы сайттар — нәмәләрҙе бушлай биреүҙең яңы юлдарын тапҡан сайттар. Craigslist 90-сы йылдарҙағы белдереү сайттарын тулыһынса тарҡатты, ә OkCupid танышыу сайттарының элгәрге быуыны менән шуны уҡ эшләр һымаҡ.
Веб-биттәрҙе күрһәтеү бик, бик арзан. Әгәр битте бер ҡарауҙан бер центтың өлөшөн генә эшләй алһағыҙ ҙа, табыш ала алаһығыҙ. Ә рекламаны маҡсатлы күрһәтеү (таргетинг) технологиялары яҡшырыуын дауам итә. Ун йылдан һуң eBay урынын реклама иҫәбенә йәшәгән бушлай freeBay (йәки, ихтимал, gBay) баҫып алһа, мин ғәжәпләнмәҫ инем.
Сәйер яңғыраһа ла, беҙ стартаптарға мөмкин тиклем аҙыраҡ аҡса эшләргә тырышырға кәрәк тип әйтәбеҙ. Әгәр миллиард долларлыҡ индустрияны илле миллион долларлыҡ индустрияға әйләндереү юлын тапһағыҙ, һәм ошо илле миллиондың барыһы ла һеҙгә күсһә, бик яҡшы. Ысынында иһә, нәмәләрҙе арзаныраҡ итеү аҙаҡта күберәк аҡса килтерә, эш процестарын автоматлаштырыу аҙаҡта күберәк эш урындары булдырған һымаҡ.
Төп сәп — Microsoft. Кемдер MS Office-ҡа бушлай веб-альтернатива тәҡдим итеп ошо шарҙы ярып ебәргәндә ниндәй шартлау буласаҡ! [5] Быны кем эшләр? Google? Улар ашыҡмай кеүек. Был энәне ошо идеянан ҡурҡмаҫлыҡ дәрәжәлә ябай күңелле булған 20 йәшлек ике хакер тотоп торор тип уйлайым. (Был ни тиклем ҡыйын булыуы мөмкин һуң?)
Уртаҡ еп
Ajax, демократия һәм ҡулланыусыларҙы кәмһетмәү. Уларҙың барыһын нимә берләштерә? Күптән түгел генә мин уларҙың араһында ниндәйҙер уртаҡлыҡ барлығын аңламай инем, был минең «Web 2.0» терминын ныҡ оҡшатмауымдың сәбәптәренең береһе ине. Ул яңы булған һәр нәмәгә ябыштырыла торған ярлыҡ кеүек тойолдо — бер ниндәй ҙә алдан күреү һәләтенә эйә түгел ине.
Ләкин уртаҡ бер еп бар. Web 2.0 — вебты нисек ҡулланырға тейеш булһа, шулай ҡулланыу тигәнде аңлата. Хәҙер беҙ күргән «трендтар» — бары тик Күбек осоронда уға көсләп тағылған ватыҡ моделдәр аҫтынан сығып килеүсе вебтың үҙенә хас тәбиғәте генә.
Мин быны Excite компанияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе Джо Краус (Joe Kraus) менән интервьюны уҡығас аңланым. [6]
Excite ысынында бер ҡасан да бизнес-моделде дөрөҫ ҡора алманы. Беҙ классик проблемаға юлыҡтыҡ: яңы мөхит барлыҡҡа килгәс, ул элекке мөхиттең практикаларын, йөкмәткеһен, бизнес-моделдәрен үҙләштерә — был уңышһыҙлыҡҡа осрай, һәм һуңынан ғына ҡулайлыраҡ моделдәр табыла.
Күбек шартлағандан һуңғы йылдарҙа бер ни ҙә булмаған һымаҡ тойолғандыр. Ләкин үткәндәргә ҡарағанда, ниҙер бара ине: веб үҙенең табиғи тыныслыҡ торошон таба ине. Мәҫәлән, демократия өлөшө — был кемдер барлыҡҡа килтергән инновация түгел. Был — вебтың үҙенән-үҙе етештерергә ынтылған нәмәһе.
Веб аша десктоп кеүек ҡушымталарҙы еткереү идеяһы ла шулай уҡ. Был идея вебтың үҙе кеүек үк тиерлек боронғо. Ләкин беренсе тапҡыр уны Sun үҙ файҙаһына борҙо, һәм беҙ Java-апплеттар алдыҡ. Шул ваҡыттан бирле Java C++ өсөн дөйөм алмашҡа әйләнде, әммә 1996 йылда Java программа тәьминәтенең яңы моделен күрһәтә тигән хәбәр таралғайны. Десктоп ҡушымталары урынына һеҙ серверҙан килтерелгән Java «апплеттарын» ебәрәсәкһегеҙ тиелде.
Был план үҙенең ауырлығы аҫтында емерелде. Microsoft уны юҡ итергә ярҙам итте, ләкин ул барыбер үлер ине. Хакерҙар араһында уға ҡыҙыҡһыныу булманы. Әгәр һеҙ PR-фирмаларҙың ниҙелер киләһе үҫеш платформаһы тип танытыуын күрәһегеҙ икән, уның улай булмауына шикләнмәгеҙ ҙә. Әгәр ул ысынлап та шулай булһа, һеҙгә быны әйтер өсөн PR-фирмалар кәрәк булмаҫ ине, сөнки хакерҙар уның нигеҙендә күптән әйберҙәр яҙа башлар ине, Busmonster кеүек сайттар Google уны платформа итергә уйламаҫтан элек үк Google Maps-ты платформа сифатында ҡулланған кеүек.
Ajax-тың киләһе өмөтлө платформа булыуының дәлиле — меңдәрсә хакерҙың уның нигеҙендә үҙенән-үҙе төрлө проекттар төҙөй башлауы. Майкиға был оҡшай.
Web 2.0-нең өс компонентын берләштергән тағы бер нәмә бар. Бына һеҙгә бер ишара. Әйтәйек, һеҙ Web 2.0 стартапы өсөн түбәндәге идея менән инвесторҙарға мөрәжәғәт иттегеҙ:
del.icio.us һәм flickr кеүек сайттар ҡулланыусыларға йөкмәткене тасуирлаусы билдәләр (тегтар) менән тамғаларға мөмкинлек бирә. Ләкин улар иғтибар итмәгән ситләтелгән тегтарҙың ғәйәт ҙур сығанағы ла бар: веб-һылтанмалар эсендәге текст. Бынан тыш, был һылтанмалар биттәрҙе асҡан айырым кешеләрҙе һәм ойошмаларҙы тоташтырыусы социаль селтәрҙе барлыҡҡа килтерә, һәм графтар теорияһын ҡулланып, беҙ был селтәрҙән һәр ағзаның абруйын баһалай алабыҙ. Беҙ был ситләтелгән тегтарҙы табыу өсөн вебты тикшерергә һәм уларҙы үҙҙәре сағылдырған абруй иерархияһы менән бергә веб-эҙләүҙе яҡшыртыу өсөн ҡулланырға ниәтләйбеҙ.
Уларға бының Google тасуирламаһы икәнен аңлау өсөн уртаса күпме ваҡыт кәрәк булыр тип уйлайһығыҙ?
Google Web 2.0-нең өс компонентында ла пионер булды: уларҙың төп бизнесы Web 2.0 терминдары менән тасуирлағанда ғәжәп заманса яңғырай, «Ҡулланыусыларҙы рәнйетмәгеҙ» — «Яуыз булмағыҙ» ҡағиҙәһенең бер өлөшө, һәм, әлбиттә, Google үҙенең Google Maps сервисы менән тотош Ajax үҫешен башлап ебәрҙе.
Web 2.0 вебты тәғәйенләнеше буйынса ҡулланыуҙы аңлата, һәм Google шулай итә. Был — уларҙың сере. Улар ел ыңғайына йөҙә, баҫма матбуғат кеүек елһеҙ көндә бизнес-модель һорап доға ҡылмай, йәки Microsoft һәм тауыш яҙҙырыу лейблдары кеүек үҙ клиенттарын судҡа биреп елгә ҡаршы барырға тырышмай. [7]
Google хәлдәрҙе үҙенсә барырға мәжбүр итергә тырышмай. Улар нимә буласағын аңларға һәм шул хәл килеп сыҡҡанда шунда әҙер торорға тырыша. Технологияға ҡарата мөнәсәбәт шундай булырға тейеш — һәм бизнес үҙ эсенә ҙурыраҡ технологик өлөш алған һайын, был эш итеүҙең дөрөҫ юлы ла булып тора.
Google-дың «Web 2.0» компанияһы булыуы был терминдың мәғәнәле булыуы менән бер рәттән ялған да булыуын күрһәтә. Был «аллопатик» һүҙе кеүек. Ул бары тик эштәрҙе дөрөҫ эшләүҙе аңлата, ә бындай нәмә өсөн махсус һүҙегеҙ булыуы — насар билдә.
Иҫкәрмәләр
[1] Конференция сайтынан, июнь 2004: «Вебтың беренсе тулҡыны браузер менән тығыҙ бәйле булһа, икенсе тулҡын ҡушымталарҙы веб буйлап тарата һәм яңы быуын хеҙмәттәренә һәм бизнес-мөмкинлектәренә юл аса». Әгәр был ниҙер аңлатһа, күрәһең, ул веб-ҡушымталар тураһындалыр.
[2] Мәғлүмәт өсөн: Reddit-ты Y Combinator финансланы. Ләкин мин уны үҙ командабыҙға тоғролоҡтан ҡуллана башлаһам да, хәҙер уға ысынлап та бәйле булып киттем. Һүҙ ыңғайында, мин ошо йыл башында бөтә акцияларымды һатып, !MSFT инвесторы ла булдым.
[3] Мин мөхәррирләүгә ҡаршы түгелмен. Мин яҙыуға ҡарағанда төҙәтеүгә күберәк ваҡыт бүләм, һәм минең яҙған һәр нәмәне ентекләп тикшереүсе талапсан дуҫтарым бар. Миңә оҡшамағаны — яҙылып бөткәндән һуң башҡа берәү башҡарған төҙәтеүҙәр.
[4] «Асыҡ» тиеү хатта аҙ булыр ине. Apple ниһайәт ишекте күсергәнсе, ҡулланыусылар йылдар буйы тәҙрәнән үрмәләп индек инде.
[5] Кәңәш: Office-ҡа веб-альтернатива булдырыу юлы һәр компонентты үҙең яҙыуҙан түгел, бәлки бер нисә серверға таралған виртуаль төп каталогты уртаҡлашҡан веб-ҡушымталар өсөн протокол төҙөүҙән ғибәрәт булырға мөмкин. Йәки барыһын да үҙең яҙыуҙалыр.
[6] Джессика Ливингстондың Founders at Work китабында.
[7] Microsoft үҙ клиенттарын туранан-тура судҡа бирмәне, ләкин SCO-ға уларҙы судҡа бирергә ярҙам итеү өсөн ҡулынан килгәндең барыһын да эшләгән кеүек.
Ошо яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Тревор Блэквеллға, Сара Харлинға, Джессика Ливингстонға, Питер Норвигҡа, Аарон Шварцҡа һәм Джефф Вейнерға рәхмәт белдерәм, шулай уҡ һорауҙарыма яуап биргән өсөн O'Reilly һәм Adaptive Path егеттәренә ҙур рәхмәт.