«Web 2.0» нәрсәне булса да аңлатамы? Күптән түгел генә мин аны бернәрсәне дә аңлатмый дип уйлый идем, ләкин хакыйкать катлаулырак булып чыкты. Башта, әйе, аның бернинди дә мәгънәсе юк иде. Хәзер исә ул мәгънәгә ия булган сыман. Шулай да, бу терминны ошатмаучылар, мөгаен, хаклыдыр, чөнки ул мин уйлаган нәрсәне аңлата икән, безгә ул бөтенләй кирәк түгел.
Мин «Web 2.0» гыйбарәсен беренче тапкыр 2004 елда Web 2.0 конференциясе исемендә ишеттем. Ул чакта бу «вебны платформа буларак» куллану дигәнне аңлатырга тиеш иде, һәм мин моны веб-кушымталар дип кабул иттем. [1]
Шуңа күрә бу җәйдәге бер конференциядә Тим О'Райли «Web 2.0» билгеләмәсен ачыклауга багышланган сессия уздыргач, мин гаҗәпләндем. Аның мәгънәсе вебны платформа буларак куллану түгел идемени инде? Әгәр ул инде берәр нәрсәне аңлатмый торган булса, нигә соң безгә бу гыйбарә бөтенләй кирәк булды?
Башлангычы
Тим сүзләренчә, «Web 2.0» гыйбарәсе беренче тапкыр «O'Reilly һәм Medialive International арасындагы мий штурмы сессиясендә» пәйда булган. Medialive International нәрсә ул? Аларның сайты буенча — «технология күргәзмәләре һәм конференцияләре оештыручылар». Димәк, бу мий штурмы сессиясе, мөгаен, шуның турында булгандыр. O'Reilly веб турында конференция оештырырга теләгән, һәм алар аны ничек атарга дип баш ватканнар.
Вебның яңа версиясе чыкты дигән фикер тудыру буенча ниндидер махсус план булгандыр дип уйламыйм. Алар бары тик вебның кабат мөһим булуын күрсәтергә теләгәннәр. Бу семантик дефицитлы чыгымнарның бер төре иде: алар яңа нәрсәләр киләсен белгәннәр, ә «2.0» шуларның нәрсә булып чыгуына карамастан барысына да кагылган.
Һәм алар хаклы иде. Яңа нәрсәләр килә башлады. Ләкин яңа версия номеры кыска вакыт эчендә ниндидер уңайсызлыкка китерде. Беренче конференциянең презентациясен әзерләү барышында кемдер бу «2.0»нең нәрсәгә кагылганын аңлатып карарга кирәк дип карар чыгарган булырга тиеш. Ул нәрсәне аңлатса да, «веб платформа буларак» дигән сүз, һәрхәлдә, артык кысаларга кертми иде.
«Web 2.0»нең вебны платформа буларак аңлатуы турындагы сүз беренче конференциядән соң озак яшәмәде. Икенче конференциягә кадәр «Web 2.0» инде демократиягә кагылышлы нәрсә булып күренә башлады. Һәрхәлдә, кешеләр бу хакта интернетта язганда шулай иде. Конференция үзе бик үк гади халыкныкы сыман тоелмады. Ул 2800 доллар тора иде, шуңа күрә анда бару мөмкинлеге тик венчур инвесторларында һәм эре компания кешеләрендә генә бар иде.
Шулай да, кызык, Wired News басмасында Райан Сингелның конференция турындагы мәкаләсендә «гиклар төркеме» турында язылган иде. Минем бер дустым бу хакта Райаннан сорагач, бу аның өчен дә яңалык булып чыкты. Ул башта «венчур инвесторлары һәм бизнесны үстерүче егетләр төркеме» дип язган булган, ләкин соңрак аны бары тик «төркем» дип кыскарткан, ә мөхәррирләр моны үз чиратында «гиклар төркеме» дип киңәйткән булырга тиеш. Ни дисәң дә, Web 2.0 конференциясе гиклар белән тулы булырга тиеш кебек бит, шулай түгелме?
Юк, алай түгел. Анда нибары 7ләп гик бар иде. Хәтта Тим О'Райли да костюм кигән иде — бу шулкадәр ят күренеш иде ки, мин башта аны бөтенләй танымадым. Мин аның үтеп киткәнен күрдем һәм O'Reilly хезмәткәрләренең берсенә: «Теге кеше нәкъ Тимга охшаган», — дидем.
«И, бу Тим бит. Ул костюм сатып алды». Мин аның артыннан йөгердем, һәм чыннан да, ул иде. Ул аны Таиландта гына сатып алуын аңлатты.
2005 елгы Web 2.0 конференциясе миңа «куык» (Bubble) чорындагы интернет-күргәзмәләрне хәтерләтте: анда чираттагы кызу стартапны эзләп йөрүче венчур инвесторлары мыжгып тора иде. Нәрсәнедер ычкындырмаска нык ниятләгән бик күп кеше тудырган шул ук сәер атмосфера хөкем сөрде. Нәрсәне ычкындырмаска? Алар белми иде. Нәрсә генә булса да — Web 2.0 нәрсәгә генә әйләнсә дә.
Венчур инвесторлары янә акча салырга ашкына дип кенә мин моны бөтенләй үк «Bubble 2.0» дип атамас идем. Интернет — чыннан да зур нәрсә. Төшү күтәрелү кебек үк артык кискен реакция иде. Төшүдән чыга башлагач, Депрессиягә кадәр иң кискен үсеш күрсәткән тармаклардагы кебек үк, бу өлкәдә зур үсеш булуы көтелгән нәрсә иде.
Моның икенче «куыкка» әйләнмәячәгенең сәбәбе — IPO базарының юкка чыгуында. Венчур инвесторларын чыгу стратегияләре йөртә. 90-нчы еллар ахырында аларның барлык көлке стартапларны финанслау сәбәбе — аларны беркатлы ваклап сату инвесторларына сатып җибәрү өмете иде; алар банкка кадәр шатланып көлеп барырга өметләнделәр. Хәзер бу юл ябык. Хәзер чыгуның төп моделе — сатылу, ә сатып алучылар IPO инвесторларына караганда акылсыз дәрткә азрак бирелә. «Куык» чоры бәяләренә иң якын мисал — Руперт Мёрдокның Myspace өчен 580 миллион доллар түләве. Бу якынча 10 тапкырга гына арттырылган.
1. Ajax
«Web 2.0» конференция исеменнән тыш тагын берәр нәрсәне аңлатамы соң инде? Моны тану кыен, ләкин ул аңлата башлады. Хәзер кешеләр «Web 2.0» дигәндә, мин аларның нәрсә күздә тотканын бераз аңлыйм. Һәм мин бу гыйбарәне нәфрәт итүем белән бергә аны аңлавым — аның чыннан да нәрсәдер аңлата башлавының иң ышанычлы дәлиле.
Аның мәгънәсенең бер өлеше, һичшиксез, Ajax булып тора, аны мин әлегә тырнаксыз кулланырга көчкә түзәм. Асылда, «Ajax» «Javascript хәзер эшли» дигәнне аңлата. Ә бу, үз чиратында, веб-кушымталарны хәзер өстәл (desktop) кушымталарына охшатып эшләтеп булуын белдерә.
Сез моны укыган вакытта ук, Ajax өстенлекләреннән файдалану өчен программа тәэминатының бөтенләй яңа буыны языла. Микрокомпьютерлар беренче тапкыр пәйда булганнан бирле яңа кушымталарның мондый дулкыны булганы юк иде. Хәтта Microsoft та моны күрә, ләкин алар өчен бу яңа трендның башында торулары турында тәэсир калдыру өчен төзелгән «эчке» документларны чыгарып салудан башка нәрсәдер эшләү соң инде.
Чсынында исә, программа тәэминатының яңа буыны шулкадәр тиз языла ки, Microsoft аны хәтта юнәлтеп тә өлгерә алмый, үзләрендә язу турында әйтмисе дә юк. Аларның хәзерге бердәнбер өмете — иң яхшы Ajax-стартапларны Google алдыннан сатып алу. Һәм моны эшләү дә кыен булачак, чөнки берничә ел элек эзләү өлкәсендәге кебек үк, микростартаплар сатып алуда да Google зур өстенлеккә ия. Ни дисәң дә, каноник Ajax-кушымтасы булган Google Maps алар сатып алган стартапның нәтиҗәсе иде.
Шулай итеп, кызык, Web 2.0 конференциясенең башлангыч тасвирламасы өлешчә хак булып чыкты: веб-кушымталар — Web 2.0-ның зур компоненты. Ләкин мин алар моны очраклы рәвештә генә дөрес тапкан дип саныйм. Ajax бумы 2005 ел башына кадәр, ягъни Google Maps пәйда булганчы һәм «Ajax» термины уйлап табылганчы башланмаган иде.
2. Демократия
Web 2.0-ның икенче зур элементы — демократия. Тырышлыкларын юнәлтү өчен дөрес система булганда, һәвәскәрләрнең профессионаллардан өстен була алуын исбатлаучы берничә мисалыбыз бар инде. Иң мәшһүре, бәлки, Wikipediaдыр. Белгечләр Wikipediaга уртача бәя бирделәр, ләкин алар иң мөһим нәрсәне күз уңыннан ычкындыра: ул җитәрлек дәрәҗәдә яхшы. Һәм ул бушлай, димәк, кешеләр аны чыннан да укый. Вебта акча түләргә кирәк булган мәкаләләр бөтенләй юк кебек. Хәтта аларны уку өчен үзегез түләргә әзер булсагыз да, аларга сылтама бирә алмыйсыз. Алар сөйләшүнең бер өлеше түгел.
Демократия җиңгән сыман тоелган тагын бер урын — нәрсәнең яңалык булып саналырга тиешлеген хәл итү. Хәзер мин Redditтан башка бернинди дә яңалыклар сайтын карамыйм. [2] Мөһим берәр нәрсә булса яки кемдер аеруча кызыклы мәкалә язса, ул шунда пәйда булачагын беләм. Ниндидер билгеле бер газета яки журналның төп битен карап йөрү нигә кирәк? Reddit сыйфат буенча фильтры булган бөтен веб өчен RSS тасмасы кебек. Охшаш сайтлар рәтенә популярлык ягыннан тиз арада Slashdot-ка якынлашып килүче технология яңалыклары сайты Digg һәм «теглау» хәрәкәтен башлап җибәргән уртак кыстыргычлар челтәре del.icio.us керә. Һәм Wikipediaның төп кыйммәте аның яхшы һәм бушлай булуында булса, бу сайтлар тавыш бирүчеләрнең тере мөхәррирләргә караганда шактый яхшырак эшләвен күрсәтә.
Web 2.0 демократиясенең иң ачык мисалы идеяләр сайлауда түгел, ә аларны тудыруда. Мин аерым кешеләрнең сайтларында укыган нәрсәләрнең газета һәм журналларда укыганнарымнан яхшырак яки ким булмавын күптән түгел генә күрә башладым. Хәзер исә моңа бәйсез дәлилем бар: Reddit-тагы иң яхшы сылтамалар, гадәттә, журнал мәкаләләренә яки яңалыкларга түгел, ә аерым кешеләрнең сайтларына сылтамалар булып тора.
Журналлар өчен язу тәҗрибәм моңа аңлатма бирә. Мөхәррирләр. Алар сез яза алырлык темаларны контрольдә тота һәм, гадәттә, сез язган теләсә нәрсәне үзгәртеп яза ала. Нәтиҗәдә кырыйлыклар йомшартыла. Мөхәррирләү 95 процентлы язу бирә — мәкаләләрнең 95%ы аның белән яхшыра, ләкин 5%ы начарая. 5% очракта сезгә «гиклар төркеме» эләгә.
Вебта кешеләр үзләре теләгән нәрсәне бастыра ала. Аларның барысы диярлек басма басмалардагы мөхәррирләнгән язудан калыша. Ләкин язучылар тупланмасы бик, бик зур. Әгәр ул җитәрлек дәрәҗәдә зур булса, йомшартуның булмавы интернеттагы иң яхшы язуның басмадагы иң яхшы язудан өстен булачагын аңлата. [3] Һәм хәзер веб яхшы нәрсәне сайлап алу механизмнарын үстергәнлектән, веб гомуми алганда җиңә. Сайлап алу йомшартуны җиңә, нәкъ менә базар икътисады үзәкләштерелгән планлы икътисадны җиңгән сәбәп аркасында.
Хәтта стартаплар да бу юлы башкача. Алар «куык» чоры стартаплары өчен блогерлар басма матбугат өчен булган кебек. «Куык» чорында стартап MBA дипломы булган кеше җитәкчелегендәге, иң туры мәгънәсендә «тиз зураю» өчен венчур капиталының берничә миллион долларын җилгә очырган компанияне аңлата иде. Хәзер ул шәп берәр нәрсә ясарга булган кечерәк, яшьрәк, техник яктан көчлерәк төркемне аңлата. Алар венчур масштабындагы финанслау алырга телиләрме-юкмы икәнен соңрак хәл итәчәкләр, һәм алсалар, аны үз шартларында алачаклар.
3. Кулланучыларны рәнҗетмәү
Минемчә, демократия һәм Ajax-ның «Web 2.0» элементлары булуы белән һәркем килешер. Мин шулай ук өченчесен дә күрәм: кулланучыларны рәнҗетмәү. «Куык» чорында күп кенә популяр сайтлар кулланучыларга карата шактый тәкәббер булды. Һәм бу аларны теркәлергә мәҗбүр итү яки ялыктыргыч реклама күрсәтү кебек ачык юллар белән генә түгел иде. 90-нчы еллар ахырындагы уртача сайтның дизайны үзе үк мыскыллау иде. Иң популяр сайтларның күбесе йөкләүне акрынайта торган һәм кулланучыга «бу безнең сайт, сезнеке түгел» дигән хәбәр юллый торган ябышып торучы брендинг белән тулы иде. (Моның физик аналогы кайбер ноутбукларда булган Intel һәм Microsoft наклейкаларында бар.)
Минемчә, проблеманың тамыры шунда иде: сайтлар бушлай нәрсәдер бирәбез дип саный иде, ә күптән түгел генә берәр нәрсәне бушлай бирүче компания үзен шактый тәкәббер тота ала иде. Кайвакыт бу икътисади садизм дәрәҗәсенә җитә иде: сайт хуҗалары кулланучыга күбрәк газап китергән саен, үзләренә шулкадәр зуррак файда киләчәк дип саный иде. Бу модельнең иң ачык калдыгы salon.com сайтындадыр, анда сез язманың башын укый аласыз, ә калганын уку өчен фильм карап утырырга тиешсез.
Y Combinator-да без үзебез финанслаган барлык стартапларга кулланучылар өстеннән беркайчан да хакимлек итмәскә киңәш итәбез. Алар өчен нәрсәнедер саклау зарур булмаса, кулланучыларны беркайчан да теркәлергә мәҗбүр итмәгез. Әгәр кулланучыларны теркәлергә мәҗбүр итсәгез, электрон почтадагы раслау сылтамасын беркайчан да көттермәгез; чынлыкта, ниндидер сәбәп белән кирәк булмаса, алардан электрон почта адресын да сорамагыз. Аларга бернинди кирәксез сорау бирмәгез. Үзләре ачыктан-ачык сорамаса, аларга беркайчан да электрон хат җибәрмәгез. Сылтама ясаган битләрегезне беркайчан да фреймга куймагыз яки яңа тәрәзәләрдә ачмагыз. Бушлай һәм түләүле версиягез булса, бушлай версиясен артык чикләмәгез. Һәм әгәр сез «кулланучыларга х эшләргә рөхсәт итәргәме?» дип сорыйсыз икән, шикләнгән саен бары тик «әйе» дип җавап бирегез. Юмартлык ягына авышыгыз.
Стартапны ничек башларга дигән язмамда мин стартапларга беркемгә дә алардан түбәннән очарга ирек бирмәскә, ягъни бернинди башка компаниягә арзанрак, җиңелрәк чишелеш тәкъдим итәргә юл куймаска киңәш иткән идем. Түбәннән очуның тагын бер юлы — кулланучыларга күбрәк мөмкинлек бирү. Кулланучыларга нәрсә теләсәләр, шуны эшләргә рөхсәт итегез. Әгәр сез моны эшләмәсәгез, ә көндәшегез эшләсә, сез авыр хәлдә калачаксыз.
Бу мәгънәдә iTunes — шактый Web 2.0 стилендә. Ниһаять, бөтен альбомнарны сатып алырга мәҗбүр булмыйча, аерым җырларны сатып алып була. Тавыш яздыру индустриясе бу идеяне нәфрәт итте һәм мөмкин кадәр озак каршы торды. Ләкин кулланучыларның нәрсә теләгәне ачык иде, шуңа күрә Apple лейбллардан түбәннән очты. [4] Гәрчә, чынлыкта, iTunes-ны Web 1.5 дип атау яхшырак булыр иде. Музыкага карата кулланылган Web 2.0, мөгаен, аерым төркемнәрнең DRM-сыз җырларны бушлай таратуын аңлатыр иде.
Кулланучыларга карата яхшы булуның төп юлы — көндәшләр акча ала торган нәрсәне аларга бушлай бирү. 90-нчы елларда күп кеше, мөгаен, хәзерге вакытка микротүләүләр өчен эшләүче система булыр дип уйлагандыр. Чынлыкта исә эшләр бөтенләй башка якка китте. Иң уңышлы сайтлар — әйберләрне бушлай таратуның яңа юлларын тапкан сайтлар. Craigslist 90-нчы еллардагы игъланнар сайтларын шактый җимерде, ә OkCupid танышу сайтларының алдагы буыны белән шул ук нәрсәне эшләр кебек.
Веб-битләрне күрсәтү бик, бик арзан. Бер бит караудан бер центның өлешен генә эшли алсагыз да, табыш ала аласыз. Ә рекламаны максатчан итү технологиясе яхшыруын дәвам итә. Ун елдан соң eBay реклама ярдәмендә эшләүче freeBay (яки, ихтимал, gBay) тарафыннан кысрыклап чыгарылса, мин гаҗәпләнмәс идем.
Күпме генә сәер яңгырамасын, без стартапларга мөмкин кадәр азрак акча эшләргә тырышырга кирәк дип әйтәбез. Әгәр сез миллиард долларлык тармакны илле миллион долларлык тармакка әйләндерү юлын таба аласыз икән, һәм барлык илле миллион сезгә килә икән, тагын да яхшырак. Гәрчә чыннан да, әйберләрне арзанрак итү ахыр чиктә еш кына күбрәк акча китерә, нәкъ менә эшләрне автоматлаштыру еш кына күбрәк эш урыны булдырган кебек.
Төп максат — Microsoft. Берәрсе MS Office-ка бушлай веб-альтернатива тәкъдим итеп, ул шарны яргач, нинди шартлау булыр! [5] Моны кем эшләр? Google? Алар ашыкмый кебек. Мин бу энәне бу идеядән куркыр өчен артык беркатлы булган ике 20 яшьлек хакер тотып торыр дип шикләнәм. (Нәрсәсе кыен булырга мөмкин?)
Уртак җеп
Ajax, демократия һәм кулланучыларны рәнҗетмәү. Аларның барысын нәрсә берләштерә? Күптән түгел генә мин алар арасында ниндидер уртаклык барлыгын аңламый идем, бу минем «Web 2.0» терминын шулкадәр яратмавымның бер сәбәбе иде. Ул очраклы рәвештә яңа булган теләсә нәрсәгә ябыштырылган тамга кебек тоелды — ул бернәрсәне дә алдан әйтми иде.
Ләкин уртак бер җеп бар. Web 2.0 вебны ничек кулланырга тиеш булган булса, шулай куллануны аңлата. Хәзер без күрә торган «трендлар» — ул бары тик вебның асыл табигате, ул «куык» чорында аңа тагылган ватык модельләр астыннан өскә калкып чыга.
Мин моны Excite компаниясенә нигез салучыларның берсе Джо Краус белән интервьюны укыгач аңладым. [6]
Excite бизнес-модельне беркайчан да бөтенләй дөрес аңламады. Без классик проблемага эләктек: яңа мохит пәйда булгач, ул иске мохитнең гамәлләрен, эчтәлеген, бизнес-модельләрен үзләштерә — бу уңышсызлыкка очрый, аннары исә кулайрак модельләр табыла.
«Куык» шартлаганнан соңгы елларда бернәрсә дә булмаган кебек тоелырга мөмкин иде. Ләкин үткәнгә күз салсак, нәрсәдер бара иде: веб үзенең табигый тотрыклылык почмагын таба иде. Мәсәлән, демократия компоненты — ул кемдер барлыкка китергән мәгънәдәге яңалык түгел. Бу вебның табигый рәвештә тудырырга омтылган нәрсәсе.
Веб аша өстәл кушымталары кебек эшләүче кушымталарны җиткерү идеясе турында да шуны ук әйтеп була. Бу идея вебның үзе кебек үк диярлек иске. Ләкин беренче тапкыр аны Sun үзләштерде, һәм без Java-апплетлар алдык. Шул вакыттан бирле Java C++ өчен универсаль алмашка әйләнде, ләкин 1996 елда Java программа тәэминатының яңа моделен гәүдәләндерә дигән сүз йөрде. Өстәл кушымталары урынына сез сервердан китерелә торган Java «апплетларын» эшләтер идегез.
Бу план үз авырлыгы астында җимерелде. Microsoft аны үтерергә булышты, ләкин ул барыбер үләр иде. Хакерлар арасында аңа кызыксыну булмады. PR-фирмаларның берәр нәрсәне киләсе үсеш платформасы дип танытканын күрсәгез, аның алай түгеллегенә шикләнмәскә була. Әгәр ул шулай булса, сезгә моны әйтү өчен PR-фирмалар кирәк булмас иде, чөнки Busmonster кебек сайтлар Google Maps-ны Google үзе аны шулай ниятләгәнче үк платформа буларак кулланган кебек, хакерлар инде аның өстендә нәрсәләрдер язар иде.
Ajax-ның киләсе кайнар платформа булуының дәлиле — меңләгән хакерның үзлегеннән аның өстендә нәрсәләрдер төзи башлавында. Майкига ошый.
Web 2.0-ның барлык өч компонентында тагын бер уртак нәрсә бар. Менә сезгә бер ишарә. Күз алдыгызга китерегез: сез инвесторларга Web 2.0 стартапы өчен түбәндәге идея белән мөрәҗәгать иттегез:
del.icio.us һәм flickr кебек сайтлар кулланучыларга эчтәлекне тасвирлаучы билгеләр белән «тегларга» мөмкинлек бирә. Ләкин алар игътибар итми торган зур яшерен теглар чыганагы бар: веб-сылтамалар эчендәге текст. Моннан тыш, бу сылтамалар битләрне ясаган аерым шәхесләрне һәм оешмаларны тоташтыручы социаль челтәрне тәшкил итә, һәм графлар теориясен кулланып, без бу челтәрдән һәр әгъзаның абруен чамалый алабыз. Без вебтан бу яшерен тегларны чыгарырга һәм аларны веб-эзләүне яхшырту өчен алар гәүдәләндергән абруй иерархиясе белән бергә кулланырга ниятлибез.
Аларга моның Google тасвирламасы булуын аңлау өчен уртача күпме вакыт кирәк булыр дип уйлыйсыз?
Google Web 2.0-ның барлык өч компонентында да пионер булды: аларның төп бизнесы Web 2.0 терминнары белән тасвирланганда искиткеч заманча яңгырый, «Кулланучыларны рәнҗетмәү» — «Явыз булмагыз»ның бер өлеше, һәм, әлбәттә, Google үзенең Google Maps ярдәмендә бөтен Ajax бумын башлап җибәрде.
Web 2.0 вебны ничек кулланырга тиеш булсалар, шулай куллануны аңлата, һәм Google шулай итә. Аларның сере менә шунда. Алар, басма матбугат кебек, җил көтеп, бизнес-модель өчен дога кылып утыру яисә Microsoft һәм тавыш яздыру лейбллары кебек, үз клиентларын судка биреп җилгә каршы барырга тырышу урынына, җил уңаена йөзәләр. [7]
Google эшләрнең үзләре теләгәнчә булуына көчләргә тырышмый. Алар нәрсә булачагын аңларга һәм ул булганда шунда басып торырга тырышалар. Технологиягә карата дөрес караш менә шундый — һәм бизнеска технологик компонент көннән-көн зуррак кергән саен, бу бизнес алып баруның да дөрес юлы.
Google-ның «Web 2.0» компаниясе булуы факты бу терминның мәгънәле булса да, шактый ялган да булуын күрсәтә. Бу «аллопатик» сүзе кебек. Ул бары тик эшләрне дөрес эшләүне аңлата, һәм моның өчен махсус сүз булуы начар билге.
Искәрмәләр
[1] Конференция сайтыннан, 2004 елның июне: «Вебның беренче дулкыны браузер белән тыгыз бәйләнгән булса, икенче дулкын кушымталарны бөтен веб буенча тарата һәм яңа буын хезмәтләрен һәм бизнес мөмкинлекләрен булдыра». Моның берәр мәгънәсе бар икән, ул веб-кушымталар турында кебек.
[2] Ачыктан-ачык әйтү: Reddit Y Combinator тарафыннан финансланды. Ләкин мин аны үз командабызга тугрылыктан куллана башласам да, хәзер чын бәйлелеккә эләктем. Сүз уңаеннан, мин шулай ук !MSFT инвесторы, чөнки бу ел башында барлык акцияләремне сатып бетердем.
[3] Мин мөхәррирләүгә каршы түгел. Мин язуга караганда мөхәррирләүгә күбрәк вакыт сарыф итәм, һәм миндә мин язган һәрнәрсәне диярлек тикшереп чыга торган таләпчән дуслар төркеме бар. Миңа ошамаган нәрсә — башка берәү тарафыннан факттан соң ясалган төзәтүләр.
[4] «Ачык» дип әйтү — бик йомшак әйтү. Apple ниһаять ишекне күчергәнче, кулланучылар еллар буе тәрәзәдән үрмәләп керә иде.
[5] Киңәш: Office-ка веб-альтернатива ясауның юлы — һәр компонентны үзең язу түгел, бәлки берничә серверга таралган виртуаль өй каталогын уртаклашу өчен веб-кушымталар протоколын булдыру булырга мөмкин. Яки барысын да үзең язу булырга мөмкин.
[6] Джессика Ливингстонның Founders at Work китабында.
[7] Microsoft үз клиентларын турыдан-туры судка бирмәде, ләкин алар SCO-га аларны судка бирергә булышу өчен кулларыннан килгәннең барысын да эшләделәр кебек.
Бу мәкаләнең караламаларын укыганнары өчен Тревор Блэквеллга, Сара Харлинга, Джессика Ливингстонга, Питер Норвигка, Аарон Сварцка һәм Джефф Вайнерга, шулай ук сорауларыма җавап биргәннәре өчен O'Reilly һәм Adaptive Path егетләренә рәхмәт белдерәм.