(Был эссе 2007 йылдың октябрендә FOWA конференцияһында яһаған сығышыма нигеҙләнгән.)
Хәҙер бик ҡыҙыҡлы бер нәмә бара. Стартаптар технологиялар арзанайғанда кисергән үҙгәреште үтә.
Был технологияларҙа беҙ ҡабат-ҡабат күргән законлылыҡ. Башта ниндәйҙер ҡулайлама бик ҡиммәт була һәм аҙ һанда эшләнә. Һуңынан кемдер уны арзанға эшләү ысулын таба; улар күпкә күберәк етештерелә башлай; һәм һөҙөмтәлә уларҙы яңыса ҡулланырға мөмкин була.
Компьютерҙар — таныш миҫал. Мин бала саҡта компьютерҙар берәмтекләп кенә йыйыла торған ҙур, ҡиммәтле машиналар ине. Хәҙер иһә улар киң ҡулланыу тауарына әйләнде. Хәҙер беҙ компьютерҙарҙы һәр нәмәгә ҡуя алабыҙ.
Был законлылыҡ бик боронғо. Иҡтисад тарихындағы боролошло мәлдәрҙең күбеһе — шуның миҫалы. 1850-се йылдарҙа ҡорос менән, ә 1780-се йылдарҙа энергия менән шулай булды. Ун өсөнсө быуатта туҡыма етештереүҙә лә шул хәл ҡабатланды һәм һуңыраҡ Яңырыу дәүеренә килтергән байлыҡты тыуҙырҙы. Ауыл хужалығы үҙе лә ошо законлылыҡтың бер күренеше ине.
Хәҙер иһә был законлылыҡ стартаптар тарафынан булдырылыу ғына түгел, стартаптарҙың үҙҙәре менән бара. Веб-стартап асыу шул тиклем арзанға төшә, шуға күрә улар күп тапҡырҙарға күберәк төҙөләсәк. Әгәр был законлылыҡ дөрөҫ булһа, ул ҙур үҙгәрештәргә килтерергә тейеш.
1. Бик күп стартаптар
Шуға күрә веб-стартаптарҙың киләсәге тураһындағы тәүге күҙаллауым бик ябай: улар бик күп буласаҡ. Стартап башлар өсөн ҙур аҡса кәрәк булғанда, һеҙгә инвесторҙарҙың рөхсәтен алырға тура килә ине. Хәҙер берҙән-бер тотҡарлыҡ — батырлыҡ.
Хатта был тотҡарлыҡ та кәмей бара, сөнки кешеләр башҡаларҙың баҙнат итеп күреп, уңышҡа өлгәшеүен күрә. Беҙ аҡса биргән стартаптарҙың һуңғы төркөмөндә ғариза бирергә алдан уҡ уйлаған, әммә икеләнеп, ғәҙәти эшкә урынлашҡан бер нисә нигеҙләүсе бар ине. Бары ошо юлды үткән дуҫтарының тәжрибәһен ишеткәс кенә, улар үҙҙәре эшләп ҡарарға булғандар.
Стартап башлау ауыр, әммә иртәнән кискә тиклемге ғәҙәти эштә эшләү ҙә еңел түгел, һәм ниндәйҙер мәғәнәлә тағы ла насарыраҡ. Стартапта мәшәҡәттәр күп, әммә ҙур компанияларҙағы кеүек тормошоңдоң бушҡа үтеп барыуын тоймайһың. Бынан тыш, стартапта күпкә күберәк аҡса эшләргә мөмкин.
Стартаптарҙың эшләгәне тураһында хәбәр таралған һайын, уларҙың һаны хәҙер хатта ғәжәп күренерлек кимәлгә тиклем үҫеүе бар.
Бөгөн беҙ компанияла ябай эшләүҙе ғәҙәти хәл тип уйлайбыҙ, әммә был — тарихтың бик йоҡа ғына ҡатламы. Бары ике-өс быуын элек кенә, хәҙер индустриаль тип аталған илдәрҙә кешеләрҙең күбеһе ер эшкәртеп көн күргән. Шуға күрә күп һанлы кешеләрҙең йәшәү өсөн аҡса эшләү юлын үҙгәртәсәге тураһында фараз ҡыҙыҡ күренһә лә, улар быны эшләмәһә, тағы ла ғәжәберәк булыр ине.
2. Стандартлаштырыу
Технология ниҙелер ныҡ арзанайтһа, һәр ваҡыт стандартлаштырыу килә. Нимәнелер ҙур күләмдә эшләгәндә, үҙгәртеү талап ителмәгән бөтә нәмәне лә стандартлаштырырға ынтылаһың.
Y Combinator-ҙа беҙ әле лә ни бары дүртәү генә, шуға күрә барыһын да стандартлаштырырға тырышабыҙ. Беҙ хеҙмәткәрҙәр яллай алыр инек, әммә инвестициялау күләмен нисек киңәйтергә (scale) өйрәнергә үҙебеҙҙе мәжбүр итергә теләйбеҙ.
Беҙ йыш ҡына стартаптарға башта беренсе минималь версияны тиҙерәк сығарырға, ә һуңынан ҡулланыусыларҙың ихтыяждарына ҡарап ары ни эшләргә кәрәклеген билдәләргә ҡушабыҙ. Асылда, продуктты баҙар үҙе проектлаһын. Беҙ үҙебеҙ ҙә шулай иттек. Күп һанлы стартаптар менән эш итеү өсөн үҫтергән ысулдарыбыҙҙы программа тәьминәте кеүек күрәбеҙ. Ҡайһы ваҡыт был тура мәғәнәлә программа тәьминәте булып тора, мәҫәлән, Hacker News һәм беҙҙең ғаризалар ҡабул итеү системаһы.
Беҙ стандартлаштырырға тырышҡан иң мөһим нәмәләрҙең береһе — инвестиция шарттары. Хәҙергә тиклем инвестиция шарттары буйынса һөйләшеүҙәр һәр осраҡта айырым алып барыла ине. Был нигеҙләүселәр өсөн ҙур проблема, сөнки аҡса йәлеп итеү оҙағыраҡҡа һуҙыла һәм юридик сығымдарҙы арттыра. Шуға күрә үҙебеҙ төҙөгән һәр килешеү өсөн бер үк документтар ҡулланыуҙан тыш, беҙ финанслаған бөтә стартаптар киләсәктәге раундтар өсөн ҡуллана алһын тип, бизнес-фәрештәләр өсөн универсаль ҡағыҙҙар эшләттек.
Ҡайһы бер инвесторҙар барыбер үҙ шарттарын уйлап табырға теләйәсәк. Бер миллион доллар йәки унан да күберәк аҡса йыйған А серияһы раундтары яҡын киләсәктә лә айырым килешеүҙәр буйынса барасаҡ. Ләкин, минеңсә, «фәрештә» раундтары башлыса стандартлаштырылған килешеүҙәр менән башҡарыла башлаясаҡ. Килешеүгә бик күп ҡатмарлы шарттар өҫтәргә теләгән фәрештә менән бәйләнмәүең хәйерлерәктер.
3. Компанияларҙы һатып алыуға (Acquisition) яңыса ҡараш
Стандартлаша башлаған тағы бер нәмә — компанияларҙы һатып алыу процесы. Стартаптар күләме артҡан һайын, эре компаниялар стандартлаштырылған процедуралар уйлап табасаҡ, һәм компанияны һатып алыу ябай хеҙмәткәрҙе эшкә алыуҙан әллә ни ҡатмарлы булмаясаҡ.
Технологияның күп тармаҡтарындағы кеүек, бында ла Google алдынғы урында тора. Улар бик күп стартаптарҙы һатып ала — халыҡ күҙаллағандан күпкә күберәк, сөнки уларҙың бәләкәй генә өлөшөн генә рәсми иғлан итәләр. Һәм Google үҙ стилендә булып, быны нисек һөҙөмтәле итергә икәнен аңлай башлай.
Улар хәл иткән проблемаларҙың береһе — компанияларҙы һатып алыуға ҡарашты үҙгәртеү. Күпселек компаниялар өсөн стартаптарҙы һатып алыу әле лә ниндәйҙер үҙ көсһөҙлөгөңдө таныу һымаҡ ҡабул ителә. Компаниялар быны мәжбүр булғанға эшләй, әммә үҙебеҙҙең программистар кәрәкле бөтә нәмәне эшләргә тейеш ине тигән үкенес ҡала.
Google-дың өлгөһө ҡалған донъяны ошо яңылыш фекерҙән арындырырға тейеш. Google асыҡ технология компаниялары араһында иң шәп программистарға эйә. Әгәр улар стартаптарҙы һатып алыуҙан оялмай икән, башҡалар тағы ла нығыраҡ тартынмаҫҡа тейеш. Google күпме эшләһә лә, Microsoft быны ун тапҡырға күберәк эшләргә тейеш.
Google-дың компаниялар һатып алыу менән проблемаһы булмауының сәбәптәренең береһе — улар был юл аша ниндәй сифатлы кешеләрҙе табып булыуын үҙ тәжрибәһенән белә. Ларри менән Сергей үҙ идеяларын һатырға тырышып, төрлө эҙләү системалары тупһаһын тапап, бер кем дә ҡыҙыҡһынмағас ҡына Google-ды башлап ебәрҙе. Улар ҙур компанияға килгән шул егеттәрҙең үҙҙәре булған, шуға күрә улар һөйләшеүҙәр өҫтәленең теге яғында кем ултырыуы ихтималлығын яҡшы белә.
4. Ҡурҡынысыраҡ стратегиялар ҡулланыу мөмкинлеге
Хәүеф (risk) һәр ваҡыт табышҡа тура килә. Ысынлап та ҙур уңышҡа өлгәшеү өсөн аҡылһыҙ булып күренгән ғәмәлдәр ҡылырға кәрәк, мәҫәлән, 1998 йылда яңы эҙләү системаһы асыу йәки бер миллиард долларлыҡ һатып алыу тәҡдимен кире ҡағыу.
Венчур финанслауҙа был һәр ваҡыт проблема булып торҙо. Нигеҙләүселәрҙең һәм инвесторҙарҙың хәүефкә ҡарашы төрлө. Хәүефтең уртаса алғанда килемгә тап килеүен белеп, инвесторҙар хәүефле стратегияларҙы үҙ итә, ә нигеҙләүселәр өсөн уртаса күрһәткестәр мөһим түгел, сөнки уларҙа ҙур һайланма (sample size) юҡ, шуға күрә улар һаҡсылыраҡ булырға ынтыла.
Әгәр стартаптарҙы башлау еңелләшһә, был ҡаршылыҡ бөтә, сөнки нигеҙләүселәр уларҙы йәшерәк сағында — күберәк тәүәккәллек итеү аҡыллы булған мәлдә башлай ала, һәм үҙ ғүмерендә дөйөм алғанда күберәк стартап аса ала. Нигеҙләүселәр күп стартаптар ойоштора алһа, улар донъяға инвесторҙар кеүек үк инвестиция портфелен оптималләштереү күҙлегенән ҡарай башлай. Һәм был дөйөм булдырылған байлыҡтың күберәк булыуын аңлата, сөнки стратегиялар ҡыйыуыраҡ була ала.
5. Йәшерәк, күберәк «гик» нигеҙләүселәр
Әгәр стартаптар арзан тауарға әйләнһә, микропроцессорҙар арзанайғас күберәк кеше компьютерлы булған кеүек, күберәк кеше үҙ стартапына эйә була аласаҡ. Һәм, атап әйткәндә, элеккегә ҡарағанда йәшерәк һәм техник йәһәттән нығыраҡ әҙерлекле кешеләр стартап аса аласаҡ.
Элек стартап башлау бик ҡыйбат булғанда, һеҙгә инвесторҙарҙы быға рөхсәт бирергә күндергә кәрәк ине. Һәм бының өсөн стартапты ғәмәлдә алып барыуға ҡарағанда бөтөнләй башҡа оҫталыҡтар талап ителде. Әгәр инвесторҙар идеаль судьялар булһа, икеһе өсөн дә бер үк оҫталыҡ талап ителер ине. Ләкин, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, күпселек инвесторҙар бик насар хөкөм итә. Мин быны беләм, сөнки аҡса йыйыуҙың ни тиклем ғәйәт ҙур көс талап иткәнен эстән күрәм; теләһә ҡайһы өлкәлә һатыу өсөн кәрәк булған көс һәр ваҡыт һатып алыусыларҙың аңлау кимәленә кире пропорциональ.
Бәхеткә күрә, стартаптарҙы асыу арзаныраҡҡа төшһә, инвесторҙарҙы ышандырыуҙың икенсе юлы бар. Бизнес-план менән венчур инвесторҙарына барып, уларҙы аҡса бирергә өгөтләү урынына, һеҙ беҙҙән йәки үҙ ағайығыҙҙан алған бер нисә тиҫтә мең долларлыҡ башланғыс аҡсаға продукт сығара алаһығыҙ, һәм уларға ниндәйҙер план менән түгел, ә эшләп торған компания менән килә алаһығыҙ. Ул саҡта үҙегеҙҙе таҫыл һәм ышаныслы итеп күрһәтергә тырышыу урынына, һеҙ бары тик уларға Alexa мәғлүмәттәрен күрһәтә алаһығыҙ.
Инвесторҙарҙы күндерүҙең был юлы хакерҙар өсөн күпкә ҡулайыраҡ, сөнки улар технологияларға башҡа өлкәләрҙәге яһалмалыҡты һәм ялғанлыҡты өҫтөн күрмәгәнгә күрә лә килгән.
6. Стартап-үҙәктәр юғалмаясаҡ
Әгәр стартапты башлау арзанға төшһә, был Кремний үҙәне (Silicon Valley) кеүек стартап-үҙәктәрҙең юҡҡа сығыуына килтерер һымаҡ тойола ала. Әгәр стартап асыу өсөн фатир хаҡы ғына кәрәк икән, һеҙ уны теләһә ҡайҙа булдыра алаһығыҙ.
Был өлөшләтә дөрөҫ, өлөшләтә дөрөҫ түгел. Хәҙер стартапты теләһә ҡайҙа башлап булыуы дөрөҫ. Ләкин стартапты башлау ғына етмәй. Һеҙгә уны уңышҡа алып сығырға кәрәк. Ә был стартап-үҙәктәрҙә күпкә ихтималлығы ҙурыраҡ.
Мин был һорау тураһында күп уйландым, һәм миңә веб-стартаптарҙың арзанайыуы стартап-үҙәктәрҙең әһәмиәтен бары тик арттырасаҡ һымаҡ тойола. Стартап-үҙәктәрҙең, ғөмүмән теләһә ниндәй бизнес үҙәктәренең ҡиммәте бик боронғо нәмәгә бәйле: күҙгә-күҙ осрашыуҙарға. Бер ниндәй технология ла яҡын арала University Ave буйлап барыуҙы һәм һеҙҙе тотош ял көндәре яфалаған хатаны (bug) нисек төҙәтергә кәрәклеген әйткән дуҫыңды осратыуҙы, йәки урам буйындағы дуҫыңдың стартапына инеп сығып, уларҙың инвесторҙарының береһе менән әңгәмә ҡороуҙы алмаштыра алмаясаҡ.
Стартап-үҙәктә булыу-булмау тураһындағы һорау ситтән инвестиция алыу-алмау һорауына оҡшаш. Һорау уның һеҙгә кәрәк булыуында түгел, ә ниндәй ҙә булһа өҫтөнлөк биреүендә. Сөнки теләһә ниндәй өҫтөнлөк бирә торған нәмә, әгәр көнәркәштәрегеҙ уны эшләп, һеҙ эшләмәһәгеҙ, уларға өҫтөнлөк бирәсәк. Шуға күрә кемдеңдер «беҙгә Кремний үҙәнендә булыу кәрәкмәй» тигәнен ишетһәгеҙ, был «кәрәк» һүҙе уларҙың мәсьәлә тураһында хатта дөрөҫ фекер йөрөтмәүен аңлата.
Һәм стартап-үҙәктәр элеккесә ҡеүәтле магнит булып ҡалған мәлдә, стартап башлауҙың арзанайыуы улар тартҡан киҫәксәләрҙең еңеләйеүен аңлата. Хәҙер стартап ни бары ике 22 йәшлек егеттән генә торорға мөмкин. Бындай компания ун кешенән торған һәм уларҙың яртыһы балалы булған ойошмаға ҡарағанда күпкә еңелерәк күсә ала.
Беҙ быны беләбеҙ, сөнки беҙ кешеләрҙе Y Combinator өсөн күсергә мәжбүр итәбеҙ, һәм был бер ниндәй ҙә ауырлыҡ тыуҙырмай һымаҡ. Өс ай дауамында йөҙгә-йөҙ бергә эшләү мөмкинлеге күсеү мәшәҡәттәренән күпкә өҫтөнөрәк. Быны эшләп ҡараған һәр кемдән һорағыҙ.
Башланғыс (seed) стадияһындағы стартаптарҙың хәрәкәтсәнлеге шуны аңлата: башланғыс финанслау — бөтә ил масштабындағы бизнес. Беҙгә килгән иң киң таралған хаттарҙың береһе — беҙҙән Y Combinator-ҙың урындағы клонын төҙөргә ярҙам итеүебеҙҙе һораусыларҙан килә. Ләкин был эшләмәйәсәк. Башланғыс финанслау төбәк кимәлендә генә сикләнмәй, эре тикшеренеү университеттары кеүек үк.
Башланғыс финанслау милли генә түгел, халыҡ-ара булып торамы? Ҡыҙыҡлы һорау. Быға билдәләр бар. Беҙгә АҠШ-тан ситтән нигеҙләүселәр ағымы өҙөлмәй килә, һәм улар ғәҙәттә айырыуса ҙур уңышҡа өлгәшә, сөнки улар уңышҡа шул тиклем ынтылған, хатта бының өсөн икенсе илгә күсергә әҙер булған кешеләр.
Стартаптар күсергә ни тиклем һәләтлерәк булһа, яңы кремний үҙәндәрен төҙөү шул тиклем ҡыйыныраҡ буласаҡ. Әгәр стартаптар хәрәкәтсән булһа, иң яҡшы урындағы таланттар ысын Кремний үҙәненә китәсәк, ә урындағы үҙәктә бары тик күсергә баҙнат итмәгән кешеләр генә ҡаласаҡ.
Айтҡандай, был милләтсел идея түгел. Илдәр түгел, ҡалалар ярыша. Был яҡтан Атланта ла Мюнхен кеүек үк отолошта.
7. Тәрәнерәк аңлау талап ителә
Әгәр стартаптар һаны ҡырҡа артһа, уларҙы баһалау эше булған кешеләр быны күпкә яҡшыраҡ башҡарырға тейеш буласаҡ. Мин бигерәк тә инвесторҙарҙы һәм стартаптарҙы һатып алыусыларҙы күҙ уңында тотам. Хәҙер беҙ йылына 1000 тирәһе ғариза алабыҙ. Әгәр 10 000 алһаҡ, беҙ нимә эшләйәсәкбеҙ?
Был ысынында шомло бер уй. Әммә беҙ ниндәй ҙә булһа яуап табасаҡбыҙ. Табырға тура киләсәк. Был, бәлки, ниндәйҙер программа тәьминәте яҙыуҙы талап итер, ләкин, бәхеткә күрә, беҙ быны эшләй алабыҙ.
Һатып алыусыларға ла еңеүселәрҙе һайлауҙа оҫтарырға тура киләсәк. Улар инвесторҙарға ҡарағанда ғәҙәттә яҡшыраҡ эш итә, сөнки улар компанияларҙы һуңыраҡ, баһаларлыҡ һөҙөмтәләр күберәк булғанда һайлай. Ләкин хатта иң алдынғы һатып алыусыларҙа ла алырлыҡ компанияларҙы табыу бик ҡапыл һәм тәртипһеҙ (ad hoc) бара, ә килешеүҙе тамамлау күп кенә кәрәкмәгән ҡаршылыҡтар менән оҙатыла.
Минеңсә, һатып алыусы компанияларҙа ваҡыт үтеү менән һатып алыуҙар буйынса баш директорҙар (chief acquisition officers) барлыҡҡа килергә мөмкин, улар яҡшы компанияларҙы табып та, килешеүҙәрҙе лә төҙөйәсәк. Әлегә был ике функция айырылған. Өмөтлө яңы стартаптарҙы йыш ҡына программистар таба. Әгәр етәрлек кимәлдә юғары түрә уларҙы һатып алырға теләһә, килешеү корпоратив үҫеш белгестәренә тапшырыла. Уларҙың икеһен дә техник белемгә һәм маҡсаттарҙы асыҡ күреү һәләтенә эйә кеше етәкселегендәге бер төркөмгә берләштереү яҡшыраҡ булыр ине. бәлки, киләсәктә эре компанияларҙа эске технологиялар өсөн яуаплы вице-президент (VP of Engineering) та, ситтән технологиялар йәлеп итеү өсөн яуаплы баш белгес (CAO) тә булыр.
Әлегә эре компанияларҙа 20 миллион долларға һатып ала алған стартапты һуңыраҡ 200 миллионға һатып алғандары өсөн яуапҡа тарттырылған кеше юҡ. Бының өсөн яуап тотасаҡ кешеләр барлыҡҡа килергә тейеш.
8. Колледждар һәм университеттар үҙгәрәсәк
Иң шәп хакерҙар колледждан һуң эшкә ялланыу урынына үҙ компанияларын башлай башлаһа, был колледжда барған процестарҙы ла үҙгәртәсәк. Был үҙгәрештәрҙең күбеһе яҡшы яҡҡа буласаҡ. Минеңсә, университетта уҡыу тәжрибәһе «һине һуңынан буласаҡ эш биреүселәр баһалаясаҡ» тигән уй менән насар мәғәнәлә боҙолған.
Үҙгәрештәрҙең береһе «колледждан һуң» тигән төшөнсәгә ҡағыласаҡ: ул уҡыуҙы тамамлағандан һуң түгел, ә уҡыуҙы ташлап киткәндән һуң булып ҡаласаҡ. Үҙ компанияңды асҡан осраҡта, диплом ниңә кәрәк? Беҙ студенттарға колледжда уҡыған ваҡытта стартап асырға өгөтләмәйбеҙ, әммә иң яҡшы нигеҙләүселәр быға һис шикһеҙ һәләтле. Беҙ финанслаған иң уңышлы компанияларҙың ҡайһы берҙәре нәҡ бакалавриат студенттары тарафынан асылғайны.
Мин университет дипломдары бик мөһим һаналған заманда үҫтем, шуға күрә бындай һүҙҙәрҙе әйтеүемә үҙем дә хайран ҡалам, әммә дипломда бер ниндәй ҙә тылсым юҡ. Һуңғы имтиханды тапшырғас, бер ниндәй ҙә мөғжизәле үҙгәреш булмай. Дипломдарҙың мөһимлеге бары тик ҙур ойошмаларҙың бюрократик ихтыяждарына ғына бәйле. Улар, әлбиттә, һеҙҙең тормошоғоҙға йоғонто яһай ала — бакалавр дипломынан башҡа магистратураға инеүе йәки АҠШ-та эш визаһы алыуы ауыр, — әммә бындай һынауҙарҙың әһәмиәте кәмей барасаҡ.
Студенттарҙың диплом алыу-алмауы ғына түгел, уларҙың ҡайһы колледжда уҡыуы ла мөһим булмаясаҡ. Стартапта һеҙҙе ҡулланыусылар баһалай, ә улар өсөн ҡайҙа уҡыуығыҙ мөһим түгел. Шуға күрә стартаптар донъяһында элиталы университеттарҙың «юл асыусы» булараҡ тотҡан урыны кәмейәсәк. АҠШ-та бай ата-әсәләрҙең балалары колледжда уҡырға инеүҙе еңел генә алдаштыра алыуы — дөйөм милли ғауға. Әммә был проблеманы яйға һалыу юлы, бәлки, университеттарҙы реформалау аша түгел, ә уларҙы урап үтеү аша табылыр. Беҙ, технология өлкәһендәгеләр, бындай сиселешкә күнеккәнбеҙ: һин өҫтөнлөккә эйә булғандар менән көрәшмәйһең; һин проблеманы улар бөтөнләй кәрәкмәҫлек итеп яңынан ҡуяһың.
Университеттарҙың иң ҙур ҡиммәте брендта йәки хатта дәрестәрҙә лә түгел, ә һеҙ осратҡан кешеләрҙә. Әгәр колледждан һуң стартап асыу ғәҙәти хәлгә әйләнһә, студенттар ошо яҡты максималь файҙаланырға тырышасаҡ. Студенттар эшләргә теләгән компанияларында практика үтеүгә өҫтөнлөк биреү урынына, үҙҙәренә уртаҡ ойоштороусы булырҙай башҡа студенттар менән хеҙмәттәшлек итеүгә ынтыла башлаясаҡ.
Студенттарҙың дәрестәрҙә нимә менән шөғөлләнеүе лә үҙгәрәсәк. Буласаҡ эш биреүселәрҙә тәьҫорат ҡалдырыу өсөн яҡшы билдәләр алырға тырышыу урынына, студенттар ысынында берәй нәмәгә өйрәнергә тырышасаҡ. Бында һүҙ бик ҙур үҙгәрештәр тураһында бара.
9. Көнәркәштәр күп буласаҡ
Стартап башлау еңелләшһә, был көнәркәштәр өсөн дә еңелләшә. Ләкин был арзанлыҡтың өҫтөнлөктәрен юҡҡа сығармай. Һеҙ барығыҙ ҙа нуль суммалы уйын уйнамайһығыҙ. Ҡәнәғәтләндерерлек һөҙөмтәгә өлгәшә алған стартаптарҙың ҡәтғи билдәләнгән һаны юҡ, күпме генә башланһа ла.
Ысынында, минеңсә, уңышлы була алған стартаптар һанына бер ниндәй сикләү юҡ. Стартаптар байлыҡ булдырып уңышҡа өлгәшә, ә байлыҡ — ул кешеләрҙең ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереү. Кешеләрҙең ихтыяждары иһә, кәм тигәндә яҡын арала, сикһеҙ күренә.
Стартаптар һанының артыуы бары шул уҡ яҡшы идеяны тотҡарлап тора алмауығыҙҙы аңлата. Һеҙҙең идеяғыҙ башҡаларҙа ла бар, һәм улар уны ғәмәлгә ашырырға күпкә яҡыныраҡ буласаҡ.
10. Ырғылыштар тиҙерәк барасаҡ
Бының яҡшы яғы ла бар, кәм тигәндә технология ҡулланыусылар өсөн. Әгәр кешеләр идеяларын өҫтәлдә ятҡарыу урынына шундуҡ уларҙы тормошҡа ашырыуға тотонһа, технологиялар тиҙерәк үҫешәсәк.
Инновацияларҙың ҡайһы бер төрҙәре, эволюцияның пунктуациялы тигеҙлеге (punctuated equilibrium) моделе кеүек, берәм-һәрәм компаниялар аша барлыҡҡа килә. Хатта эре компаниялар уйлап та ҡарай алмай торған шул тиклем хәүефле идеялар бар. Microsoft-тың веб-ҡушымталарҙы үҙләштереүҙә ни тиклем ныҡ ҡыйынһыныуына ҡарағыҙ. Улар фильмдағы герой кеүек: тамашасылар уның менән насар нәмә булырын алдан күреп тора, ә ул үҙе быны күрмәй. Берәмтек компаниялар тыуҙырған ҙур яңылыҡтар яңы компанияларҙың барлыҡҡа килеү тиҙлеге артҡан һайын, әлбиттә, тиҙерәк барлыҡҡа киләсәк.
Ысынында иһә бында икеләтә тиҙләнеш буласаҡ. Кешеләр яңы идеялар буйынса оҙаҡ көтөп тормаясаҡ, һәм шулай уҡ был идеялар эре компанияларҙа түгел, ә стартаптар эсендә күберәк эшләнәсәк. Был иһә компания кимәлендә лә технологияларҙың тиҙерәк үҫешеүен аңлата.
Ҙур компаниялар эштәрҙе тиҙ башҡарыу өсөн яҡшы урын түгел. Күптән түгел генә стартапын эре компания һатып алған бер нигеҙләүсе менән һөйләштем. Ул аныҡлыҡты яратҡан кеше ине, шуға күрә уларҙың һатып алыуға тиклемге һәм унан һуңғы етештереүсәнлеген үлсәп ҡараған. Ул код юлдарын һанаған; был бәхәсле үлсәү ысулы булыуы мөмкин, әммә был осраҡта программистарҙың бер үк составы булғанға күрә, уның мәғәнәһе бар ине. Ул һатып алыныуҙан һуң уларҙың етештереүсәнлеге ун өс тапҡырға кәмегәнен асыҡлаған.
Уларҙы һатып алған компания бигерәк аҡылһыҙ түгел ине. Минеңсә, ул үлсәгән нәмә — ҙурлыҡтың хаҡы. Мин үҙем дә быны татыным, һәм ул әйткән һан ярайһы уҡ дөрөҫ күренә. Ҙур компанияларҙа һинең энергияңды һурып ала торған ниндәйҙер нәмә бар.
Был тотош энергияны дөрөҫ файҙаланһа ниҙәр эшләп булырын күҙ алдына килтерегеҙ. Донъя хакерҙарында күпселек кеше хатта белмәгән ғәйәт ҙур йәшерен потенциал бар. Y Combinator-ҙы эшләүебеҙҙең төп сәбәбе лә ошо: хакерҙарға үҙ стартаптарын башларға мөмкинлек биреп, ошо бөтә энергияны азат итеү.
Бер-береһенә ялғанған торбалар теҙмәһе
Хәҙерге ваҡытта стартаптар асыу процесы иҫке өйҙәге һыу торбалары кеүек. Торбалар тарайған һәм кәкерәйгән, һәр ялғанған урынынан һыу аға. Киләсәктә был буталсыҡ яйлап бер ҙур, тотош торба менән алмашынасаҡ. Һыуға барыбер А нөктәһенән Б нөктәһенә барып етергә кәрәк буласаҡ, әммә ул унда тиҙерәк һәм ҡайҙалыр осраҡлы ярыҡтан ағып бөтөү ҡурҡынысыһыҙ барып етәсәк.
Был күп нәмәне яҡшы яҡҡа үҙгәртәсәк. Бындай ҙур һәм тура торбала кешенең һөҙөмтәлелеге менән баһаланыуы бөтә система буйлап кирегә лә тәьҫир итәсәк. Һөҙөмтәлелек — һәр ваҡыт иң төп һынау, әммә хәҙер торбаларҙа кәкре-бөкрө урындар шул тиклем күп, күпселек кеше бынан тулыһынса һаҡланған. Шуға күрә мәктәп уҡыусылары элиталы колледждарға инеү өсөн яҡшы билдәләр алырға тейеш тип уйлаған, колледж студенттары эш биреүселәргә ярау өсөн билдә артынан ҡыуған, хеҙмәткәрҙәре ваҡытының күп өлөшөн эске сәйәси көрәштә әрәм иткән, ә ҡулланыусылар һайлау мөмкинлеге аҙ булғанға күрә һатып алырға мәжбүр булған донъя килеп сыға. Был сылбырҙың тотош бер ҙур, тура торбаға әйләнеүен күҙ алдына килтерегеҙ. Ул саҡта эш һөҙөмтәһе менән баһаланыу йоғонтоһо мәктәпкә тиклем барып етер ине һәм кешеләрҙе бөгөн баһалай торған бөтә уйлап сығарылған, яһалма нәмәләрҙе йыуып төшөрөр ине. Бына ошо буласаҡ та инде веб-стартаптарҙың киләсәге.
Сығыш яһарға саҡырғандары өсөн Брайан Оберкирх менән Саймон Уиллисонға, шулай уҡ барыһы ла көйләнгән барыуын тәьмин иткән Carson Systems коллективына рәхмәтемде белдерәм.