Байлыҡҡа һалым менән килемгә һалымды бер-береһенә нисек әйләндерергә? Әгәр хөкүмәт байлыҡҡа 1% һалым индерһә, был килем һалымында күпмегә тиң була?
Күпселек сәйәсмәндәрҙең был тема тураһында һөйләүенән күренеүенсә, улар яуапты ғына белмәй түгел, ә хатта бындай һорау булыуын да аңламай.
Ысынында иһә улар араһындағы ҡабатлаусы яҡынса 20 тәшкил итә. Байлыҡҡа 1% һалым — килемгә 20% һалымға тиң.
Байлыҡ һәм килем һалымы ставкалары араһында әйләндерер өсөн, уны капиталдың килемлелек ставкаһына бүлергә кәрәк. 20 тигән ҡабатлаусы хәүефһеҙ (хәүефһеҙ килемлелек) ставка 5% тәшкил итә тигән фаразға таяна. Тарихи яҡтан ҡарағанда, был бик оптимистик фараз. 4% күпкә дөрөҫөрәк булыр ине. Ләкин 5% та ярай. [1]
Был нисек эшләгәнен аңлау өсөн бер миҫал ҡарайыҡ. Һеҙҙең $100 аҡсағыҙ бар, һеҙ был капиталдан 5% килем алаһығыҙ, һәм 20% күләмендә килем һалымы бар, тигәндәй. 5%-лы килемлелек ставкаһы бер йыл аҙағында һеҙҙең $100 тағы ла $5 килтергәнен аңлата. Ләкин һеҙ уның 20%-ын, йәғни $1-ҙы, килем һалымы итеп түләргә тейешһегеҙ, шуға күрә һалымдан һуңғы килемегеҙ $4 була. Йыл аҙағында, һалымдарҙы түләгәс, һеҙҙә $100 + $4 = $104 ҡала.
Хәҙер 20% килем һалымы урынына 1% байлыҡ һалымы бар, тигәндәй. Йыл аҙағында һеҙҙең $100 элеккесә өҫтәмә $5 килтерҙе. Ләкин шул йылда һеҙ $100-ҙың 1%-ын, йәғни $1-ҙы, байлыҡҡа һалым итеп түләргә тейеш инегеҙ. Шулай итеп, йыл аҙағында һеҙҙә $99 + $5 = $104 ҡала.
Байлыҡҡа һалымдың һәр 1%-ы килем һалымының 20%-ына тиң.
Сәйәсмәндәрҙең «бары тик 1%» байлыҡ һалымы тураһында һөйләүенән быны аңламауҙары асыҡ күренә. Математик яҡтан был бер үк нәмә булыуына ҡарамаҫтан, уларҙың береһе лә килем һалымы ставкаһына «бары тик 20%» өҫтәү тураһында әйтмәҫ ине. [2]
Сәйәсмәндәр өҫтәмә 20% килем һалымының бик күп буласағын аңлай. Ысынында ла, үҙенең иң юғары килем һалымы ставкаһына 20% өҫтәгән АҠШ штаты сиктән тыш юғары һалымдарға эйә булыр ине.
Әлеге ваҡытта иң юғары сикке (маржиналь) килем һалымы ставкалары булған ил — Дания, унда ул 60.5%. АҠШ-тың иң юғары федераль һалым ставкаһы — 37%, ә штаттарҙың медиана килем һалымы ставкаһы Оклахоманыҡы кеүек 4.75% тәшкил итә. Шулай итеп, медиана осрағында килем һалымына өҫтәмә 20% ҡушҡан штаттың дөйөм маржиналь һалым ставкаһы 37% + 4.75% + 20%, йәғни 61.75% булыр ине. [3]
Медиана осрағында, «бары тик 1%» байлыҡ һалымы өҫтәү тураһында һөйләгән АҠШ штаты сәйәсмәндәре ысынында үҙ штатында йәшәүселәрҙе донъялағы иң юғары һалымдарға дусар итеү тураһында һөйләй. Был — еңел-йел генә ҡабул ителә торған ҡарар түгел.
Шуға күрә лә әлегә бик аҙ һанлы сәйәсмәндәр байлыҡ һәм килем һалымдары араһында нисек иҫәпләргә кәрәклеген аңлай, тип уйлайым. Уларҙың был темаға һөйләүенән үк ниндәй етди нәмә тәҡдим итеүҙәрен аңламағандары күренә. Ләкин мин уларҙы өйрәтә алыуыбыҙға өмөт менән ҡарайым. Һорауҙың барлығын аңлағас, яуапты аңлауы ҡыйын түгел.
Иҫкәрмәләр
[1] Капиталығыҙҙы юғалтыу хәүефен алырға әҙер булһағыҙ, юғарыраҡ килемлелек алырға мөмкин. Ләкин һалым ставкалары араһында әйләндереү өсөн хәүефһеҙ килемлелек ставкаһын ҡулланырға кәрәк, сөнки кире инвестиция (anti-investment) тип ҡарағанда, байлыҡҡа һалым — ул бөтөнләй хәүефһеҙ нәмә: һеҙ хөкүмәткә ул аҡсаны мотлаҡ бурыслы буласаҡһығыҙ. Килемдәр тураһында һөйләгәндә «хәүефһеҙ» һүҙен ҡуштырнаҡ эсенә алырға кәрәк булһа ла, хәҙер һеҙ күҙ уңында тотҡан хәүефтәр — һалым ставкаларын мәғәнәһеҙ итерлек апокалиптик кимәлдәге хәүефтәр.
[2] Ошо уҡ әйләндереү нисбәте капитал артымына ла (capital gains) ҡағыла. Был ҡабатлаусының сәбәбе — аҡсаға һалымдың һәр йыл һалыныуындамы, әллә бер тапҡыр ғына түләнеүендәме икәнлегендә. Ысынында иһә был теләһә ниндәй килем килтереүсе активтың ҡиммәтен иҫәпләү өсөн ҡулланылған математика менән бер үк.
[3] Һеҙ федераль килем һалымынан штат һалымының бер өлөшөн кәметә алаһығыҙ, әммә күпме кәметә алыуығыҙҙың сиге бар, был иһә маржиналь осраҡта беҙҙең ике ставканы ябай ғына бергә ҡушыуыбыҙҙы аңлата.
Был яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Тревор Блэквеллға, Джессика Ливингстонға, Кэролин Левиға, Джон Левиға, Алекс Табаррокҡа һәм Хардж Таггарға рәхмәт белдерәм.