Минең атайым — математик. Бала сағымдың күпселек өлөшөндә ул Westinghouse компанияһында эшләне, ядро реакторҙарын моделләштерҙе.
Ул үҙенең нимә менән шөғөлләнергә теләгәнен иртә аңлаған бәхетле кешеләрҙең береһе ине. Уның менән бала сағы тураһында һөйләшкәндә, яҡынса 12 йәшендә, «математика менән ҡыҙыҡһына башлаған» мәлдә асыҡ бер һынылыш күренә.
Ул Уэльстың диңгеҙ буйындағы бәләкәй генә Пулхели (Pwllheli) ҡалаһында үҫкән. Беҙ Google Street View аша уның мәктәпкә йөрөгән юлын ҡарап сыҡҡас, ул ауыл ерендә үҫеүҙең бик яҡшы булыуы тураһында әйтте.
«Һиңә 15 йәштәр тирәһендә күңелһеҙ булып китмәнеме ни?» — тип һораным мин.
«Юҡ, — тине ул, — ул ваҡытта инде мин математика менән ҡыҙыҡһына инем».
Икенсе бер һөйләшеүҙә ул үҙенә иң оҡшағаны мәсьәләләр сисеү булыуын әйтте. Минең өсөн математика дәреслегендәге һәр бүлек аҙағындағы күнегеүҙәр эш булып тора, йәки иң яҡшы осраҡта — ошо бүлектә өйрәнгәнде нығытыу ысулы. Уның өсөн иһә мәсьәләләр үҙҙәре бүләк булған. Бүлектәге текст уларҙы сисеү буйынса ни бары кәңәштәр генә булған. Ул яңы дәреслек алыу менән шунда уҡ барлыҡ мәсьәләләрҙе сисеп сыға ине, тине — уҡытыусыһы быға бер аҙ асыулана торғайны, сөнки класс китап буйынса яйлап барырға тейеш ине.
Бик аҙ кеше нимә өҫтөндә эшләргә теләгәнен шул тиклем иртә йәки шул тиклем аныҡ белә. Әммә атайым менән һөйләшеү ҡалғандарыбыҙ ҡуллана алған бер эвристик ҡағиҙәне иҫемә төшөрҙө. Әгәр башҡалар өсөн эш булып күренгән берәй нәмә һеҙгә эш булып тойолмаһа, тимәк, һеҙ ошо эшкә бик яраҡлыһығыҙ. Мәҫәлән, мин белгән күп кенә программалаусылар, шул иҫәптән үҙем дә, программа хаталарын төҙәтеүҙе (debugging) ысынында оҡшата. Был хаҡта кешеләр әллә ни маҡтанып йөрөмәй; был тап һытҡы һығыу кеүек үҙенсәлекле бер кинәнес бирә. Ләкин программалауҙы яратыу өсөн, бәлки, debugging-ты яратырға тура киләлер, сөнки программалау башлыса ошонан тора.
Һеҙҙең зауыҡтарығыҙ башҡа кешеләргә ни тиклем сәйер күренһә, улар һеҙҙең нимә менән шөғөлләнергә тейешлегегеҙҙең шул тиклем нығыраҡ дәлиле булыуы ихтимал. Колледжда уҡыған сағымда мин дуҫтарым өсөн курсовой эштәр яҙа торғайным. Үҙем йөрөмәгән курс буйынса эште яҙыу бик ҡыҙыҡ ине. Өҫтәүенә, улар һәр ваҡыт шундай еңел һулап ҡуя торғайны.
Бер үк эш бер кешегә ғазап, ә икенсеһенә рәхәтлек килтерә алыуы сәйер күренә ине, әммә мин ул ваҡытта был айырманың нимәне аңлатҡанын төшөнмәнем, сөнки уны эҙләмәй ҙә инем. Нимә өҫтөндә эшләргә тейешлегеңде хәл итеү ни тиклем ауыр була алғанын һәм ҡайһы саҡта быны детектив романындағы серле эште асҡан шымсы кеүек, нәҙек төҫмөрләүҙәр аша аңларға тура килеүен белмәй инем. Шуға күрә күп кешеләргә был турала үҙҙәренән туранан-тура һорау файҙалы булыр ине, тип уйлайым. Башҡалар өсөн эш булып күренгән, әммә һеҙгә эш булып тойолмаған ниндәй нәмә бар?
Ошо текстың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Сэм Альтманға (Sam Altman), Тревор Блэквеллға (Trevor Blackwell), Джессика Ливингстонға (Jessica Livingston), Роберт Моррисҡа (Robert Morris) һәм атайыма рәхмәт белдерәм.