Минем әтием — математик. Балачагымның күпчелек өлешендә ул Westinghouse компаниясендә эшләде, атом реакторларын модельләштерде.
Ул нәрсә белән шөгыльләнергә теләгәнен иртә аңлаган бәхетле кешеләрнең берсе иде. Аның белән балачагы турында сөйләшкәндә, якынча 12 яшендә, ул «математика белән кызыксына башлагач», тормышында ачык бер борылыш ноктасы күренә.
Ул Уэльсның диңгез буендагы кечкенә генә Пвллхели шәһәрчегендә үскән. Без Google Street View аша аның мәктәпкә бара торган юлын күзәткәндә, ул авыл җирендә үсүнең бик рәхәт булуын әйтте.
«15 яшьләр тирәсендә эчең поша башламадымы соң?» — дип сорадым мин.
«Юк, — диде ул, — ул вакытта мин инде математика белән кызыксына идем».
Башка бер сөйләшүдә ул миңа иң яраткан нәрсәсе мәсьәләләр чишү булуын сөйләде. Минем өчен математика дәреслегендәге һәр бүлек ахырындагы күнегүләр эшне, яисә иң яхшы очракта шул бүлектә өйрәнгәннәрне ныгыту ысулын аңлата. Ә аның өчен мәсьәләләр бүләк кебек иде. Бүлекнең тексты исә аларны чишү буенча киңәшләр генә булып торды. Ул яңа дәреслек алган саен шунда ук барлык мәсьәләләрне чишеп чыга торган булган — бу укытучысын бераз ачуландырган да, чөнки сыйныф китапны әкренләп, бергәләп үтәргә тиеш иде.
Нәрсә өстендә эшләргә теләгәнен шулкадәр иртә яки шулкадәр төгәл белүчеләр бик аз. Ләкин әтием белән сөйләшү миңа калганнарыбыз да куллана ала торган бер эвристик кагыйдәне искә төшерде. Башка кешеләргә эш булып тоелган нәрсә сезгә эш булып тоелмый икән, димәк, сез бу шөгыльгә бик туры киләсез. Мәсәлән, мин белгән күп кенә программистлар, шул исәптән үзем дә, хаталарны төзәтүне (debugging) чыннан да ярата. Бу кешеләр ихлас күңелдән сайлап ала торган гадәти нәрсә түгел; кеше аны сыткы сытуны яраткан кебек ярата. Ләкин программалаштыруның ни дәрәҗәдә хата төзәтүдән торганын исәпкә алганда, программалаштыруны ярату өчен сезгә debugging-ны яратырга туры килергә дә мөмкин.
Сезнең кызыксынуларыгыз башкаларга никадәр сәеррәк тоелса, нәкъ менә шуның белән шөгыльләнергә тиеш булуыгызга дәлил шулкадәр көчлерәктер, мөгаен. Колледжда укыганда мин дусларыма иншалар язып бирә идем. Үзем йөрмәгән курс өчен мәкалә язу бик кызык иде. Өстәвенә, алар моңа һәрвакыт бик җиңел сулап куя иде.
Бер үк эшнең берәү өчен газап, ә икенчесе өчен ләззәт булуы сәер тоелды, ләкин мин ул вакытта бу аерманың нәрсә аңлатканын уйлап та карамадым, чөнки моны күзәтми дә идем. Нәрсә өстендә эшләргә кирәклеген билгеләүнең никадәр кыен була алуын һәм моны кайвакыт детектив романдагы серне чишүче детектив кебек, сизелер-сизелмәс билгеләрдән чыгып аңларга туры килүен төшенми идем. Шуңа күрә, бик күп кешегә үз-үзенә моның турында турыдан-туры сорау бирү файдалы булыр иде дип уйлыйм. Башка кешеләргә эш булып тоелган, ләкин сезгә һич тә эш булып тоелмаган нәрсә нинди?
Әлеге язманың караламаларын укыганнары өчен Сэм Альтманга, Тревор Блэквеллга, Джессика Ливингстонга, Роберт Морриска һәм әтигә рәхмәт белдерәм.