Мин ғәҙәттә технологиялар буйынса күҙаллауҙар яһарға яратмайым, әммә быныһына шаҡтай ныҡ ышанам: бер-ике тиҫтә йылдан яҙа белгән кешеләр әҙ ҡаласаҡ.
Әгәр яҙыусы булһағыҙ, һеҙ белгән иң сәйер нәмәләрҙең береһе — бик күп кешенең яҙыу менән ауырлыҡтар кисереүе. Табиптар күпме кешенең үҙен борсоған миңе барлығын белә; компьютерҙарҙы яҡшы көйләй белгәндәр күпме кешенең быны булдыра алмауын белә; ә яҙыусылар күпме кешегә яҙыр өсөн ярҙам кәрәклеген белә.
Күп кешеләрҙең яҙыу менән ауырлыҡтар кисереүенең сәбәбе — был эш үҙ асылында ҡатмарлы. Яҡшы яҙыр өсөн асыҡ фекерләргә кәрәк, ә асыҡ фекерләү — ауыр эш.
Шулай ҙа яҙыу күп кенә һөнәрҙәрҙе солғап алған, һәм эш урыны ни тиклем абруйлыраҡ булһа, ул ғәҙәттә шул тиклем күберәк яҙыу талап итә.
Был ике ҡөҙрәтле ҡапма-ҡаршы көс — бер яҡтан, барыһынан да яҙыу көтөлөүе, ә икенсе яҡтан, быны эшләүҙең кәметкеһеҙ ауырлығы — ҙур баҫым тыуҙыра. Бына ни өсөн күренекле профессорҙарҙың йыш ҡына плагиатҡа мөрәжәғәт иткәне асыҡлана. Был осраҡтарҙа мине иң аптыратҡаны — урлашыуҙың ваҡсыллығы. Улар урлаған нәмә ғәҙәттә иң ябай шаблонлы текст булып сыға — яҙырға әҙ-мәҙ булһа ла һәләте булған теләһә кем бер ниндәй тырышлыҡһыҙ уны үҙе эшләп сығарыр ине. Тимәк, улар хатта уртаса кимәлдә лә яҙа белмәй.
Һуңғы ваҡытҡа тиклем был ҡапма-ҡаршы көстәр тыуҙырған баҫым өсөн уңайлы ҡотолоу юлы юҡ ине. Һеҙ үҙегеҙ өсөн кемгәлер түләп яҙҙыра алғанһығыҙ, JFK кеүек, йәки плагиат менән шөғөлләнә алғанһығыҙ, MLK кеүек, әммә һүҙҙәрҙе һатып алырға йәки урларға мөмкинлек булмаһа, уларҙы үҙегеҙгә яҙырға тура килгән. Һөҙөмтәлә, яҙыуы талап ителгән һәр кем тиерлек быға өйрәнергә мәжбүр булған.
Хәҙер улай түгел. Яһалма интеллект был донъяны шартлатты. Яҙыу кәрәклегенән тыуған баҫым тиерлек юҡҡа сыҡты. Мәктәптә лә, эштә лә быны үҙегеҙ урынына эшләргә AI-ға тапшыра алаһығыҙ.
Һөҙөмтәлә донъя яҙыусыларға һәм яҙмаусыларға бүленәсәк. Яҙа алған ҡайһы бер кешеләр барыбер ҡаласаҡ. Ҡайһыларыбыҙға был оҡшай. Әммә яҡшы яҙғандар менән бөтөнләй яҙа белмәгәндәр араһындағы урталыҡ юҡҡа сығасаҡ. Яҡшы яҙыусылар, уртаса яҙыусылар һәм яҙа белмәгәндәр урынына бары тик яҡшы яҙыусылар һәм яҙа белмәгәндәр генә ҡаласаҡ.
Был шул тиклем насармы ни? Технологиялар иҫкерткән оҫталыҡтарҙың юҡҡа сығыуы ғәҙәти хәл түгелме ни? Әлеге ваҡытта тимерселәр бик аҙ ҡалды, һәм был проблема булып күренмәй.
Эйе, был насар. Сәбәбе — мин алдараҡ телгә алған фекерҙә: яҙыу — ул уйлау. Ысынында иһә, уйлауҙың тик яҙыу аша ғына башҡарыла торған бер төрө бар. Был турала Лесли Лампорттан (Leslie Lamport) да яҡшыраҡ әйтеп булмай:
Әгәр яҙмайынса ғына уйлайһығыҙ икән, һеҙ бары тик фекерләйем тип уйлайһығыҙ ғына.
Шуға күрә яҙыусыларға һәм яҙмаусыларға бүленгән донъя үҙе яңғырағанға ҡарағанда күпкә ҡурҡынысыраҡ. Ул уйлаусылар һәм уйламаусылар донъяһы буласаҡ. Мин ҡайһы яртыһында булырға теләгәнемде беләм, һәм һеҙҙең дә шулай икәненә ышанам.
Был хәл быға тиклем булмаған күренеш түгел. Индустриялаштырыуға тиклем күпселек кешеләрҙең эше уларҙы көслө иткән. Хәҙер инде көслө булырға теләһәгеҙ, күнекмәләр менән шөғөлләнәһегеҙ. Шуға күрә көслө кешеләр әле лә бар, әммә бары тик шундай булырға үҙҙәре һайлағандар ғына.
Яҙыу менән дә шулай буласаҡ. Аҡыллы кешеләр әле лә ҡаласаҡ, әммә бары тик шундай булырға үҙҙәре һайлағандар ғына.
Был яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Джессика Ливингстонға (Jessica Livingston), Бен Миллерға (Ben Miller) һәм Роберт Моррисҡа (Robert Morris) рәхмәт.