Мен әдетте технология туралы болжам жасауға құлықсызбын, бірақ мына нәрсеге өте сенімдімін: екі-үш онжылдықтан кейін жаза алатын адамдар аз болады.
Егер сіз жазушы болсаңыз, ұғынатын ең таңқаларлық жайттардың бірі — қаншама адамның жазудан қиналатыны. Дәрігерлер өз меңіне алаңдайтын адамдардың қанша екенін біледі; компьютерді жақсы баптайтындар мұны істей алмайтындардың қаншама екенін біледі; ал жазушылар жазу үшін көмекке мұқтаж адамдардың қаншалықты көп екенін біледі.
Көптеген адамдардың жазудан қиналуының себебі — бұл істің түбегейлі қиындығында. Жақсы жазу үшін анық ойлау керек, ал анық ойлау — қиын нәрсе.
Десе де жазу көптеген кәсіптердің ажырамас бөлігі болып табылады, және жұмыс неғұрлым беделді болған сайын, соғұрлым көп жазуды талап етеді.
Осы екі күшті қарама-қарсы күш — жазуға деген жаппай талап пен оны орындаудың азаймайтын қиындығы — орасан зор қысым тудырады. Міне, сондықтан да көрнекті профессорлардың плагиатқа жүгінгені жиі белгілі болып жатады. Бұл оқиғаларда мені ең қатты таңғалдыратыны — ұрлықтың ұсақ-түйектігі. Олардың ұрлайтыны әдетте ең қарапайым трафареттік мәтіндер — тіпті жазуға шамалы ғана қабілеті бар кез келген адам еш қиындықсыз жаза салатын нәрселер. Бұл олардың тіпті орташа деңгейде де жаза алмайтынын білдіреді.
Жақында ғана осы қарама-қарсы күштер тудырған қысымнан құтылудың ыңғайлы жолы болған жоқ. Сіз JFK сияқты біреуге өзіңіз үшін жазып беруге ақша төлей алатынсыз, немесе MLK сияқты плагиат жасай алатынсыз, бірақ егер сөздерді сатып ала алмасаңыз немесе ұрлай алмасаңыз, оларды өзіңіз жазуға мәжбүр болдыңыз. Нәтижесінде жазуы күтілгендердің барлығы дерлік мұны үйренуге тиіс болды.
Енді олай емес. AI бұл әлемнің астаң-кестеңін шығарды. Жазуға деген бүкіл қысым сейілді десе де болады. Сіз мектепте де, жұмыста да мұны AI-ға жасатып қоя аласыз.
Нәтижесінде әлем жаза алатындар мен жаза алмайтындар болып екіге бөлінеді. Әлі де жаза алатын кейбір адамдар болады. Кейбіреулерімізге бұл ұнайды. Бірақ жақсы жазатындар мен мүлде жаза алмайтындардың арасындағы орта буын жоғалады. Жақсы жазатындар, орташа жазатындар және жаза алмайтындардың орнына тек жақсы жазатындар мен жаза алмайтындар ғана қалады.
Бұл соншалықты жаман ба? Технология қажетсіз еткенде дағдылардың жоғалып кетуі үйреншікті жағдай емес пе? Қазір темір ұсталары көп қалған жоқ, бірақ бұл проблема болып көрінбейді.
Иә, бұл жаман. Себебі — мен жоғарыда айтып өткен нәрсе: жазу дегеніміз — ойлау. Шын мәнінде, тек жазу арқылы ғана жүзеге асатын ойлау түрі бар. Мұны Leslie Lamport-тан артық жеткізу мүмкін емес:
Егер сіз жазбай ойланып жатсаңыз, сіз тек ойланып жатырмын деп ойлайсыз.
Сондықтан жаза алатындар мен жаза алмайтындар болып бөлінген әлем естілгенінен де қауіптірек. Бұл ойлайтындар мен ойламайтындар әлемі болады. Мен қай жартысында болғым келетінін білемін, және сіз де солай деп бәс тігуге бармын.
Бұл жағдай бұрын-соңды болмаған нәрсе емес. Индустрияландыруға дейінгі дәуірде адамдардың көпшілігінің жұмысы оларды мықты қылатын. Қазір мықты болғыңыз келсе, жаттығу жасайсыз. Сондықтан әлі де мықты адамдар бар, бірақ олар тек соны таңдағандар ғана.
Жазумен де солай болады. Әлі де ақылды адамдар болады, бірақ олар тек соны таңдағандар ғана болып қалады.
Осының нобайын оқып шыққандары үшін Jessica Livingston, Ben Miller және Robert Morris-ке алғыс айтамын.