Гадәттә мин технологияләр турында фаразлар ясарга яратмыйм, ләкин монысына бик нык ышанам: берничә дистә елдан соң яза белгән кешеләр күп калмаячак.
Әгәр син үзең язучы булсаң, белгән иң сәер нәрсәләреңнең берсе — никадәр күп кешенең язу белән кыенлыклар кичерүе. Табиблар күпме кешенең ниндидер миңе өчен борчылуын белә; компьютерларны яхшы көйли белгән кешеләр күпме кешенең моны булдыра алмавын белә; ә язучылар күпме кешегә язуда ярдәм кирәк булуын белә.
Күп кенә кешеләрнең язуда кыенлык кичерүенең сәбәбе — моның төптән үк авыр булуында. Яхшы язу өчен ачык фикерләргә кирәк, ә ачык фикерләү — катлаулы нәрсә.
Шуңа карамастан, язу эше бик күп һөнәрләргә үтеп кергән, һәм эш никадәр дәрәҗәлерәк булса, гадәттә ул шулкадәр күбрәк язуны таләп итә.
Бу ике көчле каршылыклы фактор — һәр җирдә язу таләп ителү һәм аны башкаруның киметелмәслек авырлыгы — гаять зур басым тудыра. Менә ни өчен күренекле профессорларның да еш кына плагиатка мөрәҗәгать итүе ачыклана. Мондый очракларда мине иң нык гаҗәпләндергәне — урлауның вак-төяк кенә булуы. Алар урлаган нәрсәләр, гадәттә, иң гади, стандарт сүзләр генә — яза белүе уртача булган һәркем бернинди тырышлыксыз гына чыгара алырлык нәрсәләр. Димәк, алар хәтта уртача да яза белми.
Күптән түгел генә бу каршылыклы көчләр тудырган басымнан котылу өчен җайлы саклагыч клапан юк иде. JFK кебек, кемгәдер акча түләп яздырырга, яисә MLK кебек плагиат ясарга мөмкин иде, ләкин әгәр сүзләрне сатып ала яки урлый алмасаң, аларны үзеңә язарга туры килә иде. Нәтиҗәдә, язу таләп ителгән һәркем диярлек моңа өйрәнергә мәҗбүр булды.
Хәзер алай түгел. ЯИ бу дөньяны шартлатты. Язуга булган бөтен басым диярлек юкка чыкты. Сез моны мәктәптә дә, эштә дә ЯИга эшләтә аласыз.
Нәтиҗәдә, дөнья язучыларга һәм язмаучыларга бүленәчәк. Әлбәттә, һаман да яза белгән кешеләр булачак. Безнең кайберәүләргә бу ошый. Ләкин яхшы язучылар белән бөтенләй яза белмәүчеләр арасындагы алтын урталык юкка чыгачак. Яхшы язучылар, ярыйсы язучылар һәм бөтенләй яза белмәүчеләр урынына — бары тик яхшы язучылар һәм бөтенләй яза белмәүчеләр генә калачак.
Бу бик начармы? Технологияләр ниндидер күнекмәләрне искерткәч, аларның юкка чыгуы гадәти хәл түгелмени? Хәзер тимерчеләр күп түгел, һәм бу проблема кебек күренми.
Әйе, бу начар. Сәбәбе мин алдарак әйткән нәрсәдә: язу — ул фикерләү. Чынлыкта, фикерләүнең тик язу аша гына башкарып була торган төре бар. Моны Лесли Лампорттан да яхшырак әйтеп булмый:
Әгәр сез язмыйча гына фикерлисез икән, сез бары тик фикерлим дип уйлыйсыз гына.
Шуңа күрә язучыларга һәм язмаучыларга бүленгән дөнья күренгәнгә караганда күпкә куркынычрак. Бу уйлаучылар һәм уйламаучылар дөньясы булачак. Мин үземнең кайсы яртыда буласы килүемне беләм, һәм сезнең дә шулай икәнлегенә шикләнмим.
Бу хәл элек бөтенләй булмаган нәрсә түгел. Индустриягә кадәрге чорда күпчелек кешенең эше аларны көчле иткән. Хәзер исә көчле буласың килсә, тренировка ясыйсың. Шуңа күрә көчле кешеләр һаман да бар, ләкин моны үзе сайлаганнар гына.
Язу белән дә шулай булачак. Акыллы кешеләр һаман да булачак, ләкин моны үзе сайлаганнар гына.
Моның караламаларын укыганнары өчен Джессика Ливингстонга, Бен Миллерга һәм Роберт Морриска рәхмәт.