(Был эссе үҙебеҙҙең нимә менән шөғөлләнгәнебеҙҙе аңлар өсөн яҙған яҙмамдан үҫеп сыҡты. Y Combinator-ға хәҙер 3 йыл булһа ла, беҙ уның эҙемтәләрен әле лә аңларға тырышабыҙ.)
Күптән түгел Y Combinator тураһында: «Y Combinator стартаптар өсөн сәсеү (seed) финанслауы бирә», — тигән тасуирламаны уҡып асыуым килде. Иң ныҡ асыуҙы килтергәне — уны үҙемдең яҙған булыуым ине. Был беҙҙең ни менән шөғөлләнгәнебеҙҙе бөтөнләй дөрөҫ сағылдырмай. Һәм уның дөрөҫ булмауының сәбәбе шунда: парадоксаль рәүештә, бик иртә стадиялағы стартаптарҙы финанслау — асылда аҡса тураһында түгел.
YC стартаптар өсөн сәсеү финанслауы бирә тип әйтеү — был элекке моделдәр төшөнсәләре менән тасуирлау. Был автомобилде «атһыҙ арба» тип атауға оҡшаған.
Хайуандарҙың күләмен үҫтергәндә йә бәләкәсәйткәндә барыһын да бер тигеҙ нисбәттә ҡалдырып булмай. Мәҫәлән, күләм һыҙыҡлы үлсәмдең кубы булып үҫә, ә өҫкө йөҙө майҙаны — бары тик квадраты булып ҡына. Шуға күрә хайуандар ҙурая барған һайын, уларға йылылыҡ таратыу ҡыйынлаша. Бына ни өсөн сысҡандар менән ҡуяндар йөнлө, ә филдәр менән бегемоттар — юҡ. Филде кесерәйтеп сысҡан яһап булмай.
YC яңы, бәләкәйерәк төрҙәге йәнлекте кәүҙәләндерә — ул шул тиклем бәләкәйерәк, хатта барлыҡ ҡағиҙәләр ҙә бөтөнләй башҡа.
Беҙгә тиклем стартаптарҙы финанслау өлкәһендәге компанияларҙың күбеһе венчур капитал фондтары (VC) ине. VC-лар ғәҙәттә беҙгә ҡарағанда һуңыраҡ стадиялағы компанияларҙы финанслай. Һәм улар шул тиклем күп аҡса бирә, хатта башҡа эшләгән эштәре бик ҡиммәтле булһа ла, VC-ларҙы аҡса сығанағы тип күреү артыҡ хата булмаҫ. Яҡшы VC-лар — ул «аҡыллы аҡса», әммә барыбер аҡса.
Барлыҡ яҡшы инвесторҙар аҡса менән ярҙамдың берләшмәһен тәҡдим итә. Ләкин уларҙың масштабы, тап күләм һәм өҫкө йөҙ майҙаны кеүек, төрлөсә үҙгәрә. Һуңғы стадияларҙағы инвесторҙар ғәйәт ҙур күләмдә аҡса һәм сағыштырмаса аҙ ярҙам бирә: компания биржаға сығырға (IPO) торғанда 50 миллион долларлыҡ мезонин раундын алһа, килешеү тулыһынса тиерлек аҡса тураһында ғына була. Венчур финанслау процесында алдараҡ осорға күскән һайын, ярҙамдың аҡсаға нисбәте арта бара, сөнки иртәрәк стадиялағы компанияларҙың ихтыяждары башҡаса. Иртә стадиялағы компанияларға аҡса аҙыраҡ кәрәк, сөнки улар бәләкәйерәк һәм уларҙы тотоу арзаныраҡ, ләкин ярҙам уларға күберәк кәрәк, сөнки уларҙың хәле бик хәүефле. Шуға күрә VC-лар, әйтәйек, 2 миллион долларлыҡ А серияһы раундын ойошторғанда, улар ғәҙәттә аҡса менән бергә байтаҡ ярҙам да тәҡдим итергә ниәтләй.
Y Combinator был спектрҙың иң тәүге осорон биләй. Беҙ VC финанслауынан кәмендә бер, ә ғәҙәттә ике аҙымға алда торабыҙ. (Ҡайһы бер стартаптар YC-нан тура VC-ға китһә лә, иң таралған юл — башта фәрештә (angel) раундын үтеү.) Һәм Y Combinator-ҙа барған хәлдәр А серияһы раундындағынан шул тиклем айырыла, тап А серияһы мезонин финанслауҙан айырылған кеүек.
Беҙҙең кимәлдә аҡса — иҫәпкә лә алынмаҫлыҡ фактор тиерлек. Стартап ғәҙәттә тик нигеҙләүселәрҙән генә тора. Уларҙың йәшәү сығымдары — компанияның төп сығымы, ә нигеҙләүселәрҙең күбеһе 30 йәштән кесе булғанлыҡтан, уларҙың йәшәү сығымдары түбән. Ләкин был иртә стадияла компанияларға бик күп ярҙам кәрәк. Ғәмәлдә һәр һорау әле яуапһыҙ. Беҙ финанслаған ҡайһы бер компаниялар үҙ программа тәьминәте өҫтөндә бер йыл йәки унан да күберәк эшләгән булһа, икенселәре нимә өҫтөндә эшләргә, хатта кемдәр нигеҙләүсе булырға тейешлеген дә әле хәл итмәгән була.
PR белгестәре һәм журналистар стартаптар ҙурайғас уларҙың тарихын һөйләгәндә, тәүҙә барыһы ла ни тиклем билдәһеҙ булғанын һәр ваҡыт баһалап бөтмәй. Улар быны аңлы рәүештә алдар өсөн эшләмәй. Google кеүек компанияға ҡарағанда, уларҙың ҡасандыр бәләкәй һәм ярҙамһыҙ булғанын күҙ алдына килтереүе ҡыйын. Эйе, ҡасандыр улар гараждағы ике егет кенә ине — ләкин шул саҡта ла уларҙың бөйөклөгө шикһеҙ күренә кеүек, һәм уларға бары тик яҙмыш рельстары буйлап алға тәгәрәргә генә кәрәк булғандай.
Бөтөнләй улай түгел. Тап шундай уҡ өмөтлө башланғысы булған күп кенә стартаптар һәләкәт менән тамамлана. Google-дың хәҙер тупланған көсө шул тиклем ҙур, уларҙы туҡтатыуы кемгә лә ҡыйын булыр ине. Әммә иң башында Google-дың ике хеҙмәткәре ярты йыл буйы яңылыш нәмәләргә иғтибар бүлһә, компания бөтөргә лә мөмкин ине.
Беҙ беләбеҙ, сөнки үҙебеҙ шуны үттек: стартаптар иң тәүге баҫҡыстарҙа ни тиклем ҡурсалауһыҙ була. Ҡыҙығы шунда, нигеҙләүселәрҙең улар арҡаһында шул тиклем байып китеүенең сәбәбе лә тап шунда. Бүләк һәр ваҡыт хәүефкә бәп-бәрәбәр була, ә бик иртә стадиялағы стартаптар — аҡылға һыймаҫлыҡ ҡурҡыныс.
Y Combinator-ҙа беҙҙең ысынында эшләгән эшебеҙ — стартаптарҙың дөрөҫ осоп китеүен тәьмин итеү. YC өсөн ҡулланырға мөмкин булған күп метафораларҙың береһе — авианосецтағы быу катапультаһы. Беҙ стартаптарҙы һауаға күтәрәбеҙ. Саҡ ҡына күтәрәбеҙ, әммә тиҙ арала тиҙлек алыу өсөн был етә.
Осорғос ебәргәндә, барыһы ла теүәл көйләнгән булырға тейеш, юғиһә һеҙ осорғос урынына буш сәп кенә атаһығыҙ. Улар палуба буйлап тап тура йүнәлтелергә тейеш; ҡанаттары теүәл көйләнергә тейеш; двигателдәр тулы ҡеүәтенә эшләргә тейеш; пилот әҙер булырға тейеш. Бына беҙ шөғөлләнгән проблемалар нәҡ шулар. Стартаптарҙы финанслағандан һуң, беҙ өс ай дауамында улар менән тығыҙ эшләйбеҙ — шул тиклем тығыҙ, хатта уларҙың беҙ торған урынға күсеп килеүен талап итәбеҙ. Һәм ошо өс айҙа беҙ осороу өсөн барыһының да көйләнеүен тәьмин итәбеҙ. Нигеҙләүселәр араһында аңлашылмаусанлыҡтар булһа, уларҙы сисергә ярҙам итәбеҙ. Һуңынан күңелһеҙ көтөлмәгән хәлдәр килеп сыҡмаһын өсөн бөтә ҡағыҙ эштәрен дөрөҫ көйләйбеҙ. Әгәр нигеҙләүселәр тәүҙә нимәгә иғтибар итергә белмәһә, беҙ быны асыҡларға тырышабыҙ. Әгәр уларҙың алдында ниндәйҙер тотҡарлыҡ торһа, беҙ йә уны алып ташларға, йә стартаптың йүнәлешен бер аҙ ситкә борорға тырышабыҙ. Маҡсат — нигеҙләүселәрҙең иғтибарын ситкә йүнәлткән һәр тотҡарлыҡты бөтөрөү, шулай итеп улар был ваҡытты таң ҡалырлыҡ берәй нәмә эшләүгә (йәки эшләп бөтөрөүгә) бағышлай алһын. Һуңынан, өс айҙың аҙағына яҡынлашҡас, беҙ быу катапультаһының төймәһенә баҫабыҙ — был Demo Day форматында үтә, унда ағымдағы стартаптар төркөмө Кремний үҙәнендәге барлыҡ инвесторҙар алдында сығыш яһай тиерлек.
Компанияларҙы юлға сығарыу продукттарҙы юлға сығарыу менән бер үк түгел. Беҙ продукттарҙы сығарыу стратегияларына күп ваҡыт бүлһәк тә, стартап киләһе финанслау раундына тиклем өлгөрөп еткерә алмаҫлыҡ ҡайһы бер ҡатмарлы нәмәләр бар. Беҙ финанслаған иң өмөтлө стартаптарҙың бер нисәһе үҙ продукттарын әле сығармаған булһа ла, компания булараҡ улар һис шикһеҙ уңышлы юлға сыҡҡан.
Иң иртә стадияла стартаптарҙың яуап бирергә тейешле һорауҙары күберәк кенә түгел, был һорауҙар ғәҙәттә башҡа төрлө була. Һуңғы осорҙағы стартаптарҙа һорауҙар килешеүҙәр, эшкә алыу йәки ойоштороу тураһында була. Иң иртә осорҙа иһә улар күберәк технологиялар һәм дизайнға ҡағыла. Һеҙ нимә эшләйһегеҙ? Сиселергә тейешле тәүге мәсьәлә — шул. Бына ни өсөн беҙҙең девиз: «Кешеләргә кәрәкле нәмә эшләгеҙ». Был компаниялар өсөн һәр саҡ яҡшы нәмә, әммә иң башында ул тағы ла мөһимерәк, сөнки ул башҡа барлыҡ һорауҙарҙың сиктәрен билдәләй. Кемде эшкә алаһығыҙ, күпме аҡса йыяһығыҙ, үҙегеҙҙе нисек танытаһығыҙ — быларҙың барыһы ла нимә эшләгәнегеҙгә бәйле.
Башланғыс осорҙағы мәсьәләләр күбеһенсә технология һәм дизайн менән бәйле булғанға күрә, беҙҙең эште эшләү өсөн, моғайын, хакер булыу кәрәктер. Ҡайһы бер VC-ларҙың техник белеме булһа ла, әле лә код яҙған берәүһен дә белмәйем. Уларҙың тәжрибәһе башлыса бизнеста — һәм был дөрөҫ тә, сөнки А серияһы менән (әгәр бәхетегеҙ булһа) IPO араһында тап ошондай тәжрибә талап ителә.
Беҙ VC-ларҙан шул тиклем ныҡ айырылабыҙ, беҙ ысынында бөтөнләй башҡа төр йәнлек. Нигеҙләүселәр ошондай яңы төрҙәге венчур фирмаһы ярҙамында яҡшыраҡ отош алды тип раҫлай алабыҙмы? Яуаптың ыңғай булыуына шигем юҡ, сөнки YC — беҙҙең стартап менән булған хәлдең яҡшыртылған өлгөһө, ә беҙҙең осраҡ ғәҙәти булмаған хәл түгел ине. Беҙ Viaweb-ты дуҫыбыҙ Джулиан биргән 10 000 долларлыҡ сәсеү аҡсаһы менән башланыҡ. Ул юрист ине һәм бөтә ҡағыҙ эштәрен көйләне, шуға күрә беҙ бары тик код ҡына яҙа алдыҡ. Беҙ 1-се версияны төҙөүгә өс ай сарыф иттек, һуңынан күберәк аҡса йыйыу өсөн уны инвесторҙарға күрһәттек. Таныш яңғырай, шулай бит? Ләкин YC быны һиҙелерлек яҡшырта. Джулиан хоҡуҡ һәм бизнес тураһында күп белә ине, әммә уның кәңәштәре шуның менән бөттө; ул стартап кешеһе түгел ине. Шуға күрә беҙ башта ҡайһы бер төп хаталар ебәрҙек. Һәм инвесторҙарға тәҡдим иткәндә, беҙ ни бары 2 инвесторға ғына күрһәттек, сөнки белгәнебеҙ шул ғына ине. Әгәр беҙгә дәрт өҫтәр һәм кәңәш бирер өсөн һуңғы үҙебеҙ булһа һәм сығыш яһарға Demo Day булһа, беҙҙең хәлебеҙ күпкә яҡшыраҡ булыр ине. Беҙ, моғайын, үҙебеҙ эшләгәндән 3-5 тапҡырға юғарыраҡ баһалау буйынса аҡса йыя алыр инек.
Әгәр беҙ финанслаған компанияның 7%-ын алһаҡ, нигеҙләүселәргә саф отошта ҡалыу өсөн киләһе финанслау раундында бары тик 7,5%-ҡа яҡшыраҡ эшләү ҙә етә. Беҙ быға һис шикһеҙ өлгәшәбеҙ.
Улайһа, беҙҙең 7% кемдең иҫәбенән килә? Әгәр нигеҙләүселәр саф отошта ҡалһа, был уларҙың иҫәбенән түгел. Димәк, был һуңғы осор инвесторҙары иҫәбенәнме? Эйе, улар ахырҙа күберәк түләй. Ләкин, минеңсә, улар компанияның ысынында ҡиммәтерәк булғаны өсөн күберәк түләй. Һәм һуңғы осор инвесторҙары өсөн был бер ниндәй ҙә проблема түгел. VC фондының килеме уларҙың компанияларҙағы өлөштө ни тиклем арзан һатып ала алыуына түгел, ә инвестиция һалған компанияларының сифатына бәйле.
Әгәр беҙ эшләгән эш файҙалы булһа, ни өсөн уны быға тиклем бер кем дә эшләмәне? Быға ике яуап бар. Беренсеһе — кешеләр быны элек тә эшләгән, бары тик тәртипһеҙ рәүештә һәм бәләкәйерәк масштабта. Беҙгә тиклем сәсеү финанслауы башлыса айырым фәрештә-инвесторҙарҙан килә ине. Мәҫәлән, Ларри менән Сергей үҙҙәренең сәсеү финанслауын Sun компанияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе Энди Бехтольшаймдан алған. Һәм ул үҙе стартап кешеһе булғанға, уларға файҙалы кәңәштәр биргәндер. Ләкин фәрештә-инвесторҙарҙан аҡса йыйыу — осраҡлы ғына бер нәмә. Күптәр өсөн был төп эш түгел, шуға күрә улар йылына бары бер нисә генә килешеү яһай һәм үҙҙәре аҡса һалған стартаптарға күп ваҡыт бүлмәй. Һәм улар менән бәйләнеү ҡыйын, сөнки улар осраҡлы стартаптарҙың бизнес-пландар менән борсоуын теләмәй. Google егеттәренең бәхете булды, сөнки улар Бехтольшаймды белгән кешене белә ине. Фәрештәләр менән бәйләнеш өсөн ғәҙәттә шәхси таныштырыу кәрәк.
Бер кемдең дә нәҡ беҙҙең кеүек эшләмәүенең икенсе сәбәбе — яҡын араларға тиклем стартап башҡарыу күпкә ҡиммәтерәк ине. Һеҙ беҙҙең бер ниндәй ҙә биотехнологик стартаптарҙы финансламағаныбыҙҙы күрерһегеҙ. Был әле лә ҡиммәт. Ләкин үҫешкән технологиялар веб-стартаптарҙы шул тиклем арзанайтты, хатта компанияны ысынында 15 000 долларға һауаға күтәрергә була. Әгәр быу катапультаһын нисек идара итергә белһәгеҙ, әлбиттә.
Шулай итеп, ысынында яңы экологик уйым (ниша) асылды, һәм Y Combinator — унда килеп урынлашҡан яңы төрҙәге йәнлек. Беҙ венчур капитал фондтарын алмаштырыусы түгелбеҙ. Беҙ яңы, күрше уйымды биләйбеҙ. Һәм беҙҙең уйымда шарттар ысынында бөтөнләй башҡа. Беҙ осратҡан мәсьәләләр генә башҡаса түгел; бизнестың бөтә төҙөлөшө башҡаса. VC-лар нулле суммалы уйын уйнай. Улар барыһы ла «килешеүҙәр ағымының» (deal flow) билдәләнгән өлөшө өсөн ярыша, һәм был уларҙың ҡылыҡтарының күп яғын аңлата. Ә беҙҙең эш итеү ысулыбыҙ — ябай эшкә ялланырға мөмкин булған хакерҙарҙы үҙ стартаптарын асырға өндәп, яңы килешеүҙәр ағымы булдырыу. Беҙ VC-лар менән түгел, ә күберәк эш биреүселәр менән ярышабыҙ.
Бындай хәлдең булыуы ғәжәп түгел. Күпселек өлкәләр үҫешкән һайын нығыраҡ махсуслаша — анығыраҡ бүленә бара, ә стартаптар һуңғы ике тиҫтә йыл эсендә бик күп үҫеш күргән өлкә булып тора. Хәҙерге формаһындағы венчур бизнесына ни бары ҡырҡ йыл самаһы ғына. Уның эволюция кисереүе бик тәбиғи.
Һәм яңы уйымдың башта, хатта уның үҙ кешеләре тарафынан да, иҫкеһенең төшөнсәләре менән тасуирланыуы ғәҙәти күренеш. Ләкин ысынында Y Combinator стартаптарҙы финанслау бизнесында түгел. Ысынында беҙ күберәк бәләкәй, йөнлө быу катапультаһына оҡшағанбыҙ.
Был яҙманың ҡараламаларын уҡып сыҡҡандары өсөн Тревор Блэквеллға, Джессика Ливингстонға һәм Роберт Моррисҡа рәхмәт.
Был эссе буйынса фекер алышыу.