(Бу эссе безнең ни белән шөгыльләнүебезне үземә аңлату өчен язган язмамнан үсеп чыкты. Y Combinator оешуга 3 ел булса да, без һаман да аның нәтиҗәләрен һәм мәгънәсен аңларга тырышабыз.)
Күптән түгел генә Y Combinator турында «Y Combinator стартаплар өчен башлангыч (seed) финанслау белән шөгыльләнә» дигән тасвирламаны күреп ачуым чыкты. Аеруча ачуны чыгарганы шул: моны мин үзем язган идем. Бу безнең ни белән шөгыльләнүебезне чынлыкта бөтенләй чагылдырмый. Ә моның дөрес булмавының сәбәбе шунда: парадоксаль рәвештә, иң иртә стадиядәге стартапларны финанслау – акча турында гына түгел, хәтта беренче чиратта акча турында да түгел.
YC стартаплар өчен башлангыч финанслау бирә дип әйтү – аны элегрәк булган модельләр күзлегеннән тасвирлау дигән сүз. Бу автомобильгә «атсыз арба» дип дәшүгә тиң.
Хайваннарның зурлыгын үзгәрткәндә, барысын да тигез пропорциядә калдырып булмый. Мәсәлән, күләм сызыкча зурлыкның кубына пропорциональ рәвештә үсә, ә өслек мәйданы – квадратына гына. Шуңа күрә хайваннар зуррак булган саен, аларга җылылыкны тирә-якка тарату кыенрак була. Менә ни өчен тычканнар белән куяннар йонлы, ә филләр белән бегемотлар – юк. Филне кечерәйтеп кенә тычкан ясап булмый.
YC яңа, күпкә кечерәк төрдәге хайванны гәүдәләндерә – ул шулкадәр кечерәк ки, монда барлык кагыйдәләр дә бөтенләй башка.
Бездән алда стартапларны финанслау өлкәсендәге күпчелек компанияләр венчур фондлары (VC) иде. Венчур капиталистлары, гадәттә, безгә караганда соңрак стадиядәге компанияләрне финанслый. Һәм алар шулкадәр күп акча бирә ки, аларның башка эшләре дә бик кыйммәтле булса да, венчур инвесторларын акча чыганагы дип карау артык ялгыш та булмас иде. Яхшы венчур капиталистлары – ул «акыллы акча», ләкин алар барыбер акча булып кала.
Барлык яхшы инвесторлар да акча һәм ярдәмнең берләшмәсен бирә. Әмма бу ике нәрсә, нәкъ менә күләм белән өслек мәйданы кебек, төрлечә масштаблана. Соңгы стадияләр инвесторлары бик күп акча һәм чагыштырмача аз ярдәм тәкъдим итә: ачык базарга (IPO) чыгарга җыенган компания 50 миллион долларлык мезонин раунд алганда, килешү тулысынча диярлек акча турында гына була. Венчур финанслау процессының иртәрәк этапларына таба күчкән саен, ярдәмнең акчага чагыштырмасы арта бара, чөнки иртә стадиядәге компанияләрнең ихтыяҗлары бөтенләй башка. Иртә стадиядәге компанияләргә акча азрак кирәк, чөнки алар кечерәк һәм аларны тоту арзанрак, ләкин аларга күбрәк ярдәм кирәк, чөнки аларның язмышы кыл өстендә тора. Шуңа күрә венчур капиталистлары, әйтик, 2 миллион долларлык А сериясе раундын уздырганда, акча белән бергә шактый күләмдә ярдәм күрсәтергә ниятлиләр.
Y Combinator бу спектрның иң башында тора. Без гадәттә VC финанславына караганда ким дигәндә бер, ә еш кына ике адым алдан киләбез. (Гәрчә кайбер стартаплар YC-тан туп-туры VC-га күчсә дә, иң таралган юл – башта фәрештә инвесторлар (angel round) раундын уздыру.) Һәм Y Combinator-да барган нәрсәләр А сериясе раундыннан шулкадәр аерыла – А сериясе үзе мезонин финанслаудан никадәр аерылса, монда да нәкъ шулай.
Безнең дәрәҗәдә акча – барысын да хәл итми торган диярлек фактор. Стартап гадәттә нигезләүчеләрдән генә тора. Аларның яшәү чыгымнары – компаниянең төп чыгымы, ә нигезләүчеләрнең күбесенә 30 яшь тулмаганлыктан, яшәү чыгымнары бик түбән. Ләкин бу иртә стадиядә компанияләргә бик күп ярдәм кирәк. Дөресен әйткәндә, һәр сорау диярлек җавапсыз кала бирә. Без акча биргән кайбер компанияләр үз программа тәэминаты өстендә инде бер ел яки күбрәк эшләгән булса, башкалары хәтта нәрсә өстендә эшләргә кирәклеген дә, яисә кемнәрнең нигезләүче булырга тиешлеген дә хәл итмәгән була.
PR белгечләре һәм журналистлар стартаплар зур булып үскәч аларның тарихын сөйләгәндә, башта барысының да никадәр билгесез булуын һәрвакыт тиешенчә бәяләп бетерми. Алар моны юри алдау нияте белән эшләми. Google кебек компаниягә караганда, аларның кайчандыр кечкенә һәм ярдәмсез булуын күз алдына китерүе кыен. Әлбәттә, бервакыт алар гараждагы ике егет кенә иде – ләкин хәтта ул вакытта да аларның бөеклеге шиксез иде кебек, һәм аларга бары тик язмыш рельслары буйлап алга тәгәрәргә генә кирәк иде сыман.
Бөтенләй алай түгел. Нәкъ шундый ук өметле башлангычы булган күп кенә стартаплар уңышсызлыкка очрый. Хәзер Google шундый куәтле хәрәкәт алды ки, аларны кемнең дә булса туктатуы кыен булыр иде. Ләкин башында Google-ның ике хезмәткәре алты ай дәвамында ялгыш нәрсәләргә игътибар юнәлтсә дә җитә иде – һәм компания һәлак булырга мөмкин иде.
Без үзебез моны башыбыз аша үткәргәнгә күрә, стартапларның иң башлангыч этапларда никадәр зәгыйфь булуын бик яхшы беләбез. Кызык, ләкин нәкъ шуңа күрә нигезләүчеләр алар ярдәмендә шулкадәр баеп китәләр. Бүләк һәрвакыт куркынычлыкка (рискка) туры килә, ә иң иртә стадиядәге стартаплар – акылдан язарлык дәрәҗәдә куркыныч.
Y Combinator-да без чынлыкта стартапларны дөрес юнәлештә очарга җибәрәбез. YC өчен кулланып була торган күп метафораларның берсе – авиаташучыдагы пар катапультасы. Без стартапларны һавага күтәрәбез. Ча Sal гына күтәрәбез, ләкин алар тиз тизләнеш ала алырлык дәрәҗәдә.
Очкычларны һавага җибәргәндә, алар дөрес көйләнгән булырга тиеш, югыйсә сез снарядлар гына атып җибәрәсез. Алар палуба буйлап туп-туры юнәлтелгән булырга тиеш; канатлары дөрес көйләнергә; двигательләре тулы егәрлектә эшләргә; очучы әзер булырга тиеш. Менә без нәкъ шундый мәсьәләләрне чишәбез. Стартапларны финанслаганнан соң, без алар белән өч ай дәвамында тыгыз эшлибез – хәтта шулкадәр тыгыз ки, аларның без булган җиргә күчүләрен таләп итәбез. Һәм без шул өч айда очышка бар нәрсәнең дә әзер булуын тәэмин итәбез. Бергә нигезләүчеләр арасында низаглар булса, без аларны чишәргә булышабыз. Киләчәктә күңелсез аңлашылмаучанлыклар килеп чыкмасын өчен, бөтен кәгазь эшләрен дөрес итеп көйлибез. Әгәр нигезләүчеләр башта нәрсәгә игътибар итәргә кирәклеген белмәсәләр, без моны ачыкларга ярдәм итәбез. Әгәр аларның алдында ниндидер киртә торса, без я аны алып ташларга, яки стартапны читкәрәк борырга тырышабыз. Максат – нигезләүчеләр бу вакытны тәэсирле берәр нәрсә төзүгә (яки төзеп бетерүгә) сарыф итә алсын өчен, һәр комачаулаган нәрсәне юк итү. Аннары, шул өч айның азагына таба, без Demo Day формасындагы пар катапультасының төймәсенә басабыз – анда стартапларның әлеге төркеме Кремний үзәнендәге барлык инвесторларга диярлек үз эшләрен тәкъдим итә.
Компанияләрне очышка җибәрү продуктларны чыгару белән бер үк нәрсә түгел. Без продуктларны чыгару стратегиясе өстендә күп вакыт уздырсак та, кайбер нәрсәләрне төзү шулкадәр күп вакыт таләп итә ки, стартап чираттагы финанслау раундын алганчы аларны чыгарып өлгерә алмый. Без финанслаган иң өметле стартапларның берничәсе үз продуктларын әле чыгармый калды, ләкин компания буларак алар тулысынча очышка җибәрелгән иде инде.
Иң иртә стадиядә стартапларның җавап таләп иткән сораулары күбрәк кенә түгел, ә алар бөтенләй башка төрдәге сораулар була. Соңрак стадиядәге стартапларда сораулар килешүләр, хезмәткәрләр алу яки оештыру турында бара. Иң башлангыч этапларда исә сораулар технология һәм дизайн турында була. Сез нәрсә ясыйсыз? Бу – чишелергә тиешле беренче мәсьәлә. Менә ни өчен безнең шигаребез – «Кешеләргә кирәк булган нәрсәне ясагыз». Компанияләр өчен моны эшләү һәрвакыт яхшы, ләкин башлангыч этапта бу тагын да мөһимрәк, чөнки ул башка һәрбер сорауның чикләрен билгели. Кемне эшкә алуыгыз, күпме акча җыюыгыз, үзегезне ничек танытуыгыз – барысы да нәрсә ясавыгызга бәйле.
Башлангыч мәсьәләләр күбесенчә технология һәм дизайнга кагылганлыктан, без эшләгәнне эшләү өчен, мөгаен, сезгә хакер булырга кирәк. Кайбер венчур инвесторларының техник белеме булса да, мин әле һаман код язучы берсен дә белмим. Аларның тәҗрибәсе күбесенчә бизнеста – һәм бу шулай булырга тиеш тә, чөнки А сериясе белән (бәхетегез булса) IPO арасындагы этапта нәкъ менә шундый тәҗрибә кирәк.
Без венчур капиталистларыннан шулкадәр аерылабыз ки, без чыннан да бөтенләй башка төрдәге хайван. Бу яңа төр венчур ширкәте нәтиҗәсендә нигезләүчеләр отты дип әйтә алабызмы? Җавап «әйе» булуына мин тулысынча ышанам, чөнки YC – безнең стартап белән булган хәлнең яхшыртылган версиясен тәшкил итә, ә безнең очрак гадәттән тыш түгел иде. Без Viaweb-ны дустыбыз Джулиан биргән 10,000 доллар башлангыч акча белән башлап җибәрдек. Ул юрист иде һәм бөтен кәгазь эшләрен җайлады, шуңа күрә без тыныч кына код яза алдык. Без 1-нче версияне төзүгә өч ай сарыф иттек, аннары күбрәк акча җыю өчен аны инвесторларга күрсәттек. Таныш яңгырый, шулай бит? Ләкин YC моны шактый камилләштерә. Джулиан хокук һәм бизнес турында күп белә иде, ләкин аның киңәшләре шуның белән тәмамланды; ул стартап кешесе түгел иде. Шуңа күрә без башта кайбер гади хаталар ясадык. Һәм инвесторларга тәкъдим иткәндә, без нибары 2 инвесторга гына күрсәттек, чөнки башкаларны белми идек. Әгәр безне дәртләндереп һәм киңәш биреп торыр өчен безнең хәзерге тәҗрибәбез һәм тәкъдим итәр өчен Demo Day булса, без күпкә яхшырак халәттә булыр идек. Без акчаны үзебез алган бәяләүдән 3–5 тапкыр югарырак бәягә җыя алыр идек, мөгаен.
Әгәр без үзебез финанслаган компаниянең 7% өлешен алсак, нигезләүчеләргә табышта калу өчен чираттагы финанслау раундында нибары 7,5%-ка яхшырак нәтиҗә күрсәтү дә җитә. Без моңа һичшиксез ирешәбез.
Алайса безнең 7% кем исәбеннән килә? Әгәр нигезләүчеләр ахыр чиктә оталар икән, димәк, бу алардан алынмый. Алайса бу соңрак стадия инвесторлары исәбеннәнме? Әйе, алар ахыр чиктә күбрәк түли. Ләкин, минемчә, алар компаниянең чынлыкта кыйммәтрәк булуы аркасында күбрәк түли. Һәм соңрак стадия инвесторлары моңа бөтенләй каршы түгел. Венчур фондының кереме алар инвестицияләгән компанияләрнең сыйфатына бәйле, ә аларның акцияләрен никадәр арзан сатып алуларына түгел.
Әгәр безнең эш шулкадәр файдалы икән, нигә аны элек беркем дә эшләмәде соң? Моңа ике җавап бар. Берсе шул: моны элегрәк тә эшләделәр, бары тик тәртипсез рәвештә һәм кечерәк масштабта. Бездән алда башлангыч финанслау беренче чиратта аерым фәрештә инвесторлардан (business angels) килә иде. Мәсәлән, Ларри белән Сергей башлангыч акчаларын Sun компаниясенә нигез салучыларның берсе Энди Бехтольшаймнан алдылар. Һәм ул үзе стартап кешесе булганга күрә, аларга файдалы киңәшләр биргәндер. Ләкин фәрештә инвесторлардан акча җыю – бәхет эше. Аларның күбесе өчен бу төп эш түгел, шуңа күрә алар елына бармак белән генә санарлык килешүләр төзи һәм үзләре акча салган стартапларга күп вакыт бүлми. Һәм аларга чыгу кыен, чөнки алар очраклы стартапларның бизнес-планнар белән үзләрен борчуларын теләми. Google егетләренең бәхете булды, чөнки алар Бехтольшаймны белүче бер кешене белә иде. Фәрештә инвесторлар белән элемтәгә керү өчен гадәттә шәхси таныштыру кирәк.
Беркемнең дә нәкъ без эшләгәнне эшләмәвенең икенче сәбәбе – күптән түгел генә стартап башлау күпкә кыйммәтрәк иде. Сез безнең биотехнология стартапларын бер дә финансламаганыбызны күрерсез. Бу әле дә кыйммәт. Ләкин үсә барган технологияләр веб-стартапларны шулкадәр арзанайтты ки, хәзер чыннан да компанияне 15,000 долларга очышка җибәрергә була. Әгәр сез пар катапультасын ничек кулланырга кирәклеген аңласагыз, әлбәттә.
Шулай итеп, чынлыкта яңа экологик ниша ачылды, һәм Y Combinator – шунда урнашкан яңа төрдәге хайван. Без венчур фондларын алыштыручы түгел. Без яңа, янәшәдәге нишаны биләп торабыз. Һәм безнең нишадагы шартлар чыннан да бөтенләй башка. Без очраткан проблемаларның башка булуы гына түгел; бизнесның бөтен структурасы башка. Венчур инвесторлары нуль суммалы уен уйный. Аларның барысы да чикләнгән күләмдәге «килешүләр агымы» (deal flow) өлеше өчен көч сынаша, һәм бу аларның үз-үзләрен тотышын бик яхшы аңлата. Ә безнең эш рәвешебез (m.o.) исә – гадәти эшкә керергә мөмкин булган хакерларны үз стартапларын башларга өндәп, яңа килешүләр агымын булдыру. Без венчур инвесторлары белән түгел, ә эш бирүчеләр белән күбрәк көндәшлек итәбез.
Мондый нәрсәнең килеп чыгуы гаҗәп түгел. Күпчелек өлкәләр үсә барган саен ныграк махсуслаша – төгәлрәк бүленә бара, һәм стартаплар – һичшиксез, соңгы ике дистә елда зур үсеш кичергән өлкә. Хәзерге формасындагы венчур бизнесына нибары кырык еллап кына. Аның үсеш кичерүе табигый.
Һәм яңа нишаны башта, хәтта аның үз яшәүчеләре тарафыннан да, иске төшенчәләр ярдәмендә тасвирлаулары – табигый хәл. Ләкин чынлыкта Y Combinator стартапларны финанслау бизнесында түгел. Чынлыкта без – күбрәк кечкенә, йонлы пар катапультасы.
Әлеге язманың караламаларын укып чыкканнары өчен Тревор Блэквеллга, Джессика Ливингстонга һәм Роберт Морриска рәхмәт белдерәм.
Бу эссегә үз фикерегезне комментарийларда языгыз.