11 мартта Y Combinator-ҙың ете йәше тулды. Ғәҙәттәгесә, беҙ шул тиклем мәшғүл инек, хатта быны бер нисә көн үткәс кенә аңғарҙыҡ. Тыуған көнөбөҙҙө нәҡ ошо көндә иҫкә төшөрә алғаныбыҙ бармы икән, белмәйем.
2005 йылдың 11 мартында Джессика менән икәү Гарвард-скверҙа киске аштан һуң өйгә ҡайтып бара инек. Ул ваҡытта Джессика инвестиция банкында эшләй ине, әммә был эш уға бик оҡшаманы, шуға күрә ул Бостондағы бер венчур фондында маркетинг директоры вазифаһына әңгәмә үткәйне. Венчур фонды хәҙер көлкөлө дәрәжәлә таныш булып күренгән ғәҙәти эшен эшләй ине: ҡарар ҡабул итеүҙе бик ныҡ һуҙа ине. Шул арала мин Джессикаға уларҙың венчур бизнесында нимәләрҙе үҙгәртергә тейешлеге тураһында һөйләп барҙым — асылда хәҙер Y Combinator нигеҙендә ятҡан идеялар тураһында: инвесторҙар күберәк, ләкин аҙыраҡ күләмдә инвестициялар яһарға, костюм кейгән менеджерҙар урынына хакерҙарҙы финансларға, йәшерәк нигеҙләүселәргә аҡса бүлергә әҙер булырға тейеш һәм башҡалар.
Ул ваҡытта мин үҙем дә фәрештә-инвестор (angel investor) булыу тураһында уйланып йөрөй инем. Мин яңы ғына Гарвардтағы студенттарҙың компьютер клубында стартапты нисек башларға тигән темаға сығыш яһағайным, һәм шунан һуң аңыма барып етте: мин гел фәрештә-инвестор булырға теләһәм дә, бының өсөн етерлек аҡса эшләгәндән бирле ете йыл үткән, ә мин һаман башланмағанмын. Шулай уҡ мин Роберт Моррис һәм Тревор Блэквелл менән тағы ла бергә эшләү юлдарын эҙләй инем. Бер нисә сәғәт алдараҡ мин уларға бергәләп нимә эшләй алыуыбыҙҙы асыҡларға тырышып хат яҙғайным.
Гарвард-сквер менән минең өйөм араһында идея тулыһынса формалашты. Беҙ үҙебеҙҙең инвестиция фирмаһын башлайбыҙ, һәм Джессика шунда эшләй аласаҡ. Уокер урамына боролғанда беҙ быны эшләргә ҡарар иттек. Мин яңы фондҡа 100 мең доллар һалырға ризалаштым, ә Джессика ошо фондта эшләү өсөн үҙ эшен ташларға булды. Киләһе ике көн эсендә мин Роберт менән Треворҙы үҙебеҙгә ылыҡтырҙым, уларҙың һәр береһе тағы 50-шәр мең доллар һалды. Шулай итеп, YC 200к доллар менән башланды.
Джессика үҙ эшен ҡалдырып, үҙ компанияһын башлай алыуына шул тиклем шат ине, өйгә ҡайтҡас та мин уны фотоға төшөрҙөм.
Компания ул ваҡытта әле Y Combinator тип аталмай ине. Иң башта беҙ уны Cambridge Seed тип атаныҡ. Ләкин был исем көн яҡтыһын күрмәне, сөнки бер нисә көндән һуң башланыуын иғлан иткәндә, беҙ исемде Y Combinator тип үҙгәрткәйнек инде. Беҙ тиҙ арала аңланыҡ: беҙ эшләй башлаған эш бөтә ил кимәлендә булырға мөмкин, һәм беҙ үҙебеҙҙе бер урынға бәйләгән исем теләмәй инек.
Башта беҙҙә идеяның бер өлөшө генә бар ине. Беҙ стандарт шарттар менән башланғыс (seed) финанслау яһарға йыйындыҡ. YC-ға тиклем башланғыс финанслау бик тәртипһеҙ ине. Һеҙ тәүге 10 мең долларҙы үҙ дуҫығыҙҙың бай ағаһынан ала инегеҙ. Килешеү шарттары йыш ҡына ҡот осҡос була торғайны; документтарҙың нисек булырға тейешлеген инвестор ҙа, нигеҙләүселәр ҙә, юрист та белмәй ине. Facebook-тың Флоридала LLC булараҡ башланып киткән иртә тарихы ул ваҡытта эштәрҙең ни тиклем осраҡлы булыуын күрһәтә. Беҙ быға тиклем булмаған бер нәмәгә — стандарт башланғыс финанслау сығанағына әйләнергә йыйындыҡ.
Беҙ YC-ты Viaweb-ты башлағанда үҙебеҙ алған тәүге инвестицияға оҡшатып ойошторҙоҡ. Беҙ Viaweb-ты дуҫыбыҙ Джулиан Веберҙан алған 10 мең доллар менән башланыҡ; ул — Гарвардта аспирант сағымда рәсем сәнғәте курсына йөрөгән Идель Веберҙың ире. Джулиан бизнесты аңлай ине, ләкин уны костюмлы чиновник тип әйтмәҫ инең. Башҡа эштәре араһында ул National Lampoon журналының президенты булғайны. Ул шулай уҡ юрист ине һәм бөтә ҡағыҙҙарыбыҙҙы тейешенсә рәсмиләштерҙе. 10 мең доллар, компаниябыҙҙы аяҡҡа баҫтырыу, беҙгә бизнестың ни икәнен өйрәтеү һәм көрсөк мәлдәрендә тыныс ҡалыу хаҡына Джулиан Viaweb-тың 10%-ын алды. Бер ваҡыт Джулиан ниндәй яҡшы килешеүгә ирешкән тип уйлағанымды хәтерләйем. Әммә бер секунд үткәс, Джулианһыҙ Viaweb бер ҡасан да уңышҡа өлгәшмәҫ ине тигәнде аңланым. Шуға күрә был уның өсөн яҡшы килешеү булһа ла, беҙҙең өсөн дә отошло ине. Бына ни өсөн Y Combinator кеүек нәмәгә урын барлығын белә инем.
Иң башта беҙҙә иң мөһим идея булып сыҡҡан нәмә юҡ ине: стартаптарҙы элекке кеүек асинхрон түгел, ә синхрон рәүештә финанслау. Дөрөҫөрәге, идеяһы бар ине лә, уның әһәмиәтен аңламағайныҡ. Беҙ бик иртә үк тәүге эшебеҙ итеп алдағы йәйҙә бер нисә стартапты бергә финансларға ҡарар иттек. Ләкин башта бөтә инвестицияларыбыҙҙы нәҡ ошолай эшләйәсәгебеҙҙе аңламаныҡ. Бер юлы бер нисә стартапты финанслау менән башлауыбыҙҙың сәбәбе стартаптарҙы финанслауҙың яҡшыраҡ ысулы булыуында түгел, ә бары тик фәрештә-инвестор булырға өйрәнергә теләүебеҙҙә ине, һәм студенттар өсөн йәйге программа бының иң тиҙ юлы булып күренде. Йәйге эштәргә бер кем дә артыҡ етди ҡарамай. Бер төркөм студенттар өсөн йәйҙе стартаптар өҫтөндә эшләп үткәреүҙең альтернатив хаҡы (opportunity cost) етерлек дәрәжәлә түбән ине, шуға күрә уларҙы быға өндәгәндә үҙебеҙҙе ғәйепле тойорлоҡ булманы.
Студенттарҙың йәйгә пландар ҡороп ятҡанын белә инек, шуға күрә стартаптарға һәр ваҡыт ҡушҡан эшебеҙҙе эшләнек: тиҙ генә старт алдыҡ. Бына ул ваҡытта Йәйге Нигеҙләүселәр Программаһы (Summer Founders Program) тип аталған башланғыстың тәүге иғланы һәм тасуирламаһы.
Бәхетебеҙгә, йәйге программаның дауамлығы һәм структураһы беҙ эшләгән эш өсөн бик камил булып сыҡты. YC циклының структураһы әле лә шул тәүге йәйҙәге менән бер тиерлек.
Шулай уҡ тәүге төркөмгә эләккән нигеҙләүселәр йәһәтенән дә уңыш йылмайҙы. Беҙ ул тәүге төркөмдән бер ниндәй ҙә аҡса эшләрбеҙ тип көтмәгәйнек. Һалған аҡсабыҙға мәғариф сығымдары һәм хәйриә иғәнәһе ҡатнашмаһы тип ҡараныҡ. Ләкин тәүге төркөмдәге нигеҙләүселәр ғәжәп кимәлдә яҡшы булып сыҡты. Һәм шәп кешеләр ҙә ине. Беҙ уларҙың күбеһе менән бөгөн дә дуҫбыҙ.
Хәҙерге ваҡытта кешеләргә YC ул саҡта ни тиклем әһәмиәтһеҙ күренгәнен аңлауы ҡыйын. Беҙҙе етдигә алмаған кешеләрҙе ғәйепләй алмайым, сөнки беҙ үҙебеҙ ҙә иң башта ул беренсе йәйге программаны етди ҡабул итмәнек. Ләкин йәй дауам иткән һайын, стартаптарҙың ни тиклем яҡшы эшләгәне беҙҙе нығыраҡ хайран ҡалдырҙы. Башҡа кешеләр ҙә һоҡлана башланы. Джессика менән икәү YC-тың бөтөнләй үк яман түгеллеген кемдер аңлап ҡалған мәлде тасуирлау өсөн «Y Combinator эффекты» тигән термин уйлап таптыҡ. Ул тәүге йәйҙә киске аштарҙа сығыш яһарға YC-ҡа килгән кешеләр үҙҙәрен скауттар төркөмөнә килгән һымаҡ тоталар ине. Әммә бинанан сыҡҡанда, улар барыһы ла: «Ай-һай, был компаниялар ысынлап та уңышҡа өлгәшергә мөмкин бит», — тигән һүҙҙәрҙең төрлө варианттарын ҡабатлай торғайны.
Хәҙер YC етерлек кимәлдә билдәле, һәм беҙ финанслаған компаниялар етди булып сыҡҡанда кешеләр башҡаса ғәжәпләнмәй, ләкин абруйҙың ысынбарлыҡҡа етеүе өсөн ваҡыт кәрәк булды. «Уйынсыҡ» тип кире ҡағылыуы ихтимал булған идеяларҙы финанслауҙы айырыуса яратыуыбыҙҙың бер сәбәбе лә шул — сөнки башта YC үҙе лә уйынсыҡ һымаҡ ҡабул ителгәйне.
Компанияларҙы бергәләп синхрон финанслауҙың ни тиклем яҡшы эшләгәнен күргәс, беҙ быны дауам итергә ҡарар иттек. Беҙ йылына стартаптарҙың ике төркөмөн финансларға булдыҡ.
Икенсе төркөмдө беҙ Силикон үҙәнендә финансланыҡ. Был һуңғы минутта ҡабул ителгән ҡарар ине. Үткәндәргә ҡараһам, мине быға шул көҙҙә Foo Camp-ҡа барыу этәрҙе тип уйлайым. Бэй-Аринала стартап кешеләренең тығыҙлығы Бостонға ҡарағанда күпкә юғарыраҡ ине, һәм һауа торошо бик яҡшы ине. 90-сы йылдарҙа шунда йәшәгәндән алып быны хәтерләй инем. Өҫтәүенә, башҡа берәүҙең беҙҙе күсереп яһауын һәм быны «Силикон үҙәненең Y Combinator-ы» тип атауын теләмәнем. YC үҙе Силикон үҙәненең Y Combinator-ы булыуын теләнем. Шулай итеп, ҡышҡы төркөмдө Калифорнияла үткәреү үҙ теләгеңде ҡәнәғәтләндереү менән оло ынтылыш берләшкән һирәк осраҡтарҙың береһе булып күренде.
Әгәр теләгәнде эшләргә етерлек ваҡытыбыҙ булһа, Y Combinator Берклиҙа булыр ине. Был Бэй-Аринаның беҙ иң яратҡан өлөшө ине. Ләкин беҙҙең Берклиҙа бина табырға ваҡытыбыҙ булманы. Дөйөм алғанда, бер ҡайҙа ла үҙ бүлмәләребеҙҙе табырға өлгөрмәнек. Етерлек урын табыуҙың берҙән-бер юлы — Треворҙы Маунтин-Вьюлағы (ул ваҡытта бик ҙур булып күренгән) бинаһының бер өлөшөн беҙгә бирергә күндереү ине. Тағы бер тапҡыр уңыш йылмайҙы, сөнки Маунтин-Вью YC кеүек ойошма өсөн иң кулай урын булып сыҡты. Ләкин шул саҡта ла саҡ өлгөрҙөк. Калифорниялағы тәүге киске ашта бөтә нигеҙләүселәргә стеналарға ҡағылмаҫҡа иҫкәртергә тура килде, сөнки буяуы әле кипмәгәйне.