11 мартта Y Combinator-ның 7 яше тулды. Гадәттәгечә, без шулкадәр мәшгуль идек ки, моны берничә көннән соң гына абайлап алдык. Без туган көнебезне үз көнендә искә төшерә алдык микән, белмим.
2005 елның 11 мартында Джессика белән мин Harvard Square-дан кичке аштан өйгә кайтып бара идек. Джессика ул вакытта инвестиция банкында эшли иде, ләкин аңа бу эш артык ошамый иде, шуңа күрә ул Бостондагы бер венчур фондында маркетинг буенча директор вазыйфасына әңгәмә узган иде. Венчур фонды хәзер венчур фондлары өчен көлке дәрәҗәдә таныш тоелган бер эшне башкара иде: карар кабул итүне бик озакка суза иде. Шул арада мин Джессикага аларның венчур бизнесында нәрсәне үзгәртергә тиешлеге турында сөйләп бардым — асылда хәзер Y Combinator нигезендә яткан фикерләрне: инвесторлар күбрәк сандагы, ләкин кечерәк күләмдәге инвестицияләр ясарга, костюм кигән кешеләр урынына хакерларны финансларга, яшьрәк нигезләүчеләргә акча бирергә әзер булырга тиеш һ.б.
Ул вакытта мин бизнес-фәрештә (angel investing) буларак акча салырга уйлап йөри идем. Мин нәкъ шул көннәрдә Гарвардта бакалавриат студентларының компьютер клубына стартапны ничек башларга турында лекция укыган идем, һәм аннан соң минем башыма бер фикер килде: мин гел фәрештә инвестор булырга теләсәм дә, моның өчен җитәрлек акчам пәйда булганнан бирле инде 7 ел узган, ә мин һаман башламаганмын. Мин шулай ук Роберт Моррис һәм Тревор Блэквелл белән кабат бергә эшләү юлларын да уйлап йөри идем. Берничә сәгать элек кенә мин аларга бергәләп нәрсә эшли алуыбызны ачыкларга теләп электрон хат җибәргән идем.
Harvard Square белән минем өй арасында бу фикер формалашты. Без үзебезнең шәхси инвестиция фирмабызны ачар идек һәм Джессика аның урынына шунда эшли алыр иде. Без Walker Street урамына борылганда, моны эшләргә карар кылдык. Мин яңа фондка 100 мең доллар салырга ризалаштым, ә Джессика анда эшләү өчен эшеннән китәргә риза булды. Киләсе ике көн эчендә мин Роберт белән Треворны җәлеп иттем, аларның һәрберсе тагын 50шәр мең доллар салды. Шулай итеп, YC 200 мең доллар белән башланды.
Джессика эшен калдырып үз компаниясен башлый алуына шулкадәр шат иде ки, өйгә кайтып җиткәч, мин аны фотога төшердем.
Компания ул вакытта әле Y Combinator дип аталмый иде. Башта без аны Cambridge Seed дип атадык. Ләкин бу исем дөнья күрмәде, чөнки берничә көннән соң без аны халыкка игълан иткән вакытка исемне Y Combinator дип үзгәрткән идек инде. Без эшли торган нәрсәбезнең бөтен ил күләмендә булырга мөмкин икәнен иртә аңладык һәм үзебезне бер генә урынга бәйләгән исемне теләмәдек.
Башта бездә фикернең бер өлеше генә бар иде. Без стандартлаштырылган шартлар белән башлангыч (seed) финанслау ясарга җыена идек. YC-га кадәр башлангыч финанслау бик тәртипсез иде. Син тәүге 10 мең долларны дустыңның бай абыйсыннан ала идең. Килешү шартлары еш кына һәлакәтле була иде; еш кына документларның нинди булырга тиешлеген инвестор да, нигезләүчеләр дә, юрист та белми иде. Facebook-ның Флорида ҖЧҖ (LLC) буларак башлангыч тарихы ул заманда эшләрнең никадәр очраклы булуын күрсәтә. Без моңа кадәр булмаган бер нәрсә булырга җыендык: башлангыч финанслауның стандарт чыганагы.
Без YC-ны үзебез Viaweb-ны башлаганда алган башлангыч финанслау үрнәгендә кордык. Без Viaweb-ны дустыбыз Джулиан Вебердан алган 10 мең доллар белән башлап җибәрдек, ул Гарвард аспиранты булганда миңа рәсем дәресләре биргән Идел Веберның ире иде. Джулиан бизнесны белә иде, ләкин аны костюмлы чиновник дип әйтеп булмый иде. Башка казанышлары арасында ул National Lampoon журналының президенты да булган иде. Ул шулай ук юрист иде һәм безнең бөтен кәгазьләрне дөрес итеп рәсмиләштерде. 10 мең доллар, безне компания буларак оештыру, безгә бизнесның нәрсә икәнен өйрәтү һәм кризис вакытында тыныч калуы өчен Джулиан Viaweb-ның 10%-ын алды. Бервакыт Джулианның бик отышлы килешү төзегәне турында уйлаганым истә. Ә аннары, бер секунд узгач, мин Джулианнан башка Viaweb беркайчан да уңышка ирешә алмас иде дип аңладым. Шуңа күрә бу аның өчен яхшы килешү булса да, безнең өчен дә яхшы килешү иде. Менә ни өчен мин Y Combinator кебек бер нәрсәгә урын барлыгын белә идем.
Башта бездә иң мөһим булып чыккан фикер юк иде: стартапларны, элеккечә асинхрон рәвештә түгел, ә бер үк вакытта (синхрон) финанслау. Дөресрәге, бездә бу фикер бар иде, ләкин без аның әһәмиятен аңламадык. Без иң элек киләсе җәйдә берничә стартапны бергә финансларга бик иртә карар иттек. Ләкин без башта үзебезнең барлык инвестицияләребезне нәкъ шулай эшләячәгебезне күз алдына да китермәдек. Берьюлы бер төркем стартапны финанслаудан башлавыбызның сәбәбе — моны стартапларны финанслауның яхшырак юлы дип уйлавыбызда түгел, ә бары тик фәрештә инвесторлар булырга өйрәнүебезне теләгәнгә күрә иде, ә өлкән курс студентлары өчен җәйге программа моның иң тиз юлы булып күренде. Җәйге эшләргә беркем дә артык җитди карамый. Бер төркем бакалавриат студентының җәйне стартаплар өстендә эшләп уздыруының альтернатив бәясе (opportunity cost) җитәрлек дәрәҗәдә түбән иде, шуңа күрә аларны моңа өндәгәндә без үзебезне гаепле хис итмәс идек.
Студентларның инде җәйгә планнар корачагын белгәнгә күрә, без һәрвакыт стартапларга кушкан нәрсәне эшләдек: тиз арада старт алдык. Менә ул вакытта Summer Founders Program дип аталган программаның башлангыч белдерүе һәм тасвирламасы.
Бәхетебезгә, җәйге программаның озынлыгы һәм структурасы без башкарган эш өчен камил булып чыкты. YC циклының төзелеше бүген дә шул беренче җәйдәге белән диярлек бертигез.
Беренче җыелманың (batch) нигезләүчеләре ягыннан да безнең бәхетебез булды. Без ул беренче төркемнән бернинди акча эшләрбез дип көтмәгән идек. Без инвестицияләгән акчабызны белем алу чыгымнары белән хәйрия ярдәменең кушылмасы буларак кабул иттек. Ләкин беренче җыелмадагы нигезләүчеләр искиткеч яхшы булып чыкты. Һәм бик шәп кешеләр дә иде. Без бүген дә аларның күбесе белән дус.
Ул вакытта YC-ның никадәр әһәмиятсез булып күренүен хәзер кешеләргә күз алдына китерүе кыен. Безне җитди кабул итмәгән кешеләрне гаепли алмыйм, чөнки без үзебез дә иң башында ул беренче җәйге программага артык җитди карамадык. Ләкин җәй үткән саен, стартапларның никадәр яхшы эшләве безне ныграк сокландыра барды. Башка кешеләр дә соклана башлады. Джессика белән мин кемгәдер YC-ның бөтенләй дә начар түгеллеген аңлау килгән мизгелне сурәтләү өчен бер термин уйлап таптык: «Y Combinator эффекты». Шул беренче җәйдә YC кичке ашларында чыгыш ясарга килгән кешеләр үзләрен бойскаутлар отряды каршына килгән кеше кебек тоталар иде. Ә бинадан чыгып киткәндә, алар барысы да: «Вәт кызык, бу компанияләр чыннан да уңышка ирешергә мөмкин бит», — дигәнрәк сүзләр әйтә иде.
Хәзер YC җитәрлек дәрәҗәдә танылган, шуңа күрә без финанслаган компанияләрнең җитди булуына кешеләр бүтән гаҗәпләнми, ләкин абруйның чынбарлыкка җитешүе өчен күпмедер вакыт кирәк булды. «Уенчык» дип кире кагылырга мөмкин булган фикерләрне финансларга аеруча яратуыбызның бер сәбәбе дә шунда — чөнки YC-ның үзен дә башта уенчык дип санга сукмадылар.
Компанияләрне бер үк вакытта финанслауның никадәр яхшы эшләгәнен күргәч, без моны дәвам итәргә булдык. Без елына стартапларның ике җыелмасын финансларга карар кылдык.
Икенче җыелманы без Кремний үзәнендә (Silicon Valley) финансладык. Бу соңгы минутта кабул ителгән карар иде. Үткәннәргә күз салсак, мине моңа этәргән нәрсә шул көздә Foo Camp-ка бару булды дип уйлыйм. Бэй-Эриада стартап кешеләренең тыгызлыгы Бостонга караганда күпкә зуррак иде, һәм һава торышы да бик рәхәт иде. Мин моны 90-нчы елларда анда яшәгән чактан хәтерли идем. Өстәвенә, мин бүтән берәүнең безне кабатлап, үзен «Кремний үзәненең Y Combinator-ы» дип атавын теләмәдем. Мин YC-ның үзе Кремний үзәненең Y Combinator-ы булуын теләдем. Шуңа күрә Калифорниядә кышкы җыелма ясау үз-үзеңне иркәләүче сайлау белән зур амбицияле сайлауның бер үк нәрсәгә әверелгән сирәк очракларының берсе булды.
Әгәр без теләгәнне эшләргә җитәрлек вакытыбыз булса, Y Combinator Берклида булыр иде. Бу безнең Бэй-Эриадагы иң яраткан урыныбыз иде. Ләкин безнең Берклида бина табарга вакытыбыз булмады. Гомумән, беркайда да үз бинабызны табарга вакытыбыз юк иде. Вакытында җитәрлек урын табуның бердәнбер юлы — Треворны аның Маунтин-Вьюдагы (ул чакта күренгәнчә) гаять зур бинасының бер өлешен безгә бирергә күндерү иде. Тагын бер кат безнең бәхет булды, чөнки Маунтин-Вью YC кебек нәрсә өчен иң кулай урын булып чыкты. Ләкин хәтта шунда да без көч-хәл белән өлгердек. Калифорниядәге беренче кичке ашта без барлык нигезләүчеләргә стеналарга кагылмаска куштык, чөнки буяу әле кипмәгән иде.