Y Combinator-да жұмыс істеп жүріп байқаған ең таңқаларлық жайттардың бірі — ең өршіл стартап идеяларының қаншалықты қорқынышты көрінетіні. Бұл эсседе мен олардың бірнешеуін сипаттау арқылы осы құбылысты көрсетпекпін. Олардың кез келгені сізді миллиардер ете алады. Бұл тартымды көрінуі мүмкін, бірақ мен бұл идеяларды сипаттаған кезде, өзіңіздің олардан бой тартқыңыз келіп тұрғанын байқауыңыз ықтимал.
Уайымдамаңыз, бұл әлсіздіктің белгісі емес. Бұл, бәлкім, ақыл-естің дұрыстығының белгісі болар. Ең үлкен стартап идеялары үрей тудырады. Және бұл тек олардың көп еңбекті талап ететіндігінен ғана емес. Ең үлкен идеялар сіздің тұлғаңызға қауіп төндіретіндей көрінеді: оларды соңына дейін жеткізуге амбицияңыз жете ме, жоқ па деп күмәнданасыз.
Being John Malkovich фильмінде ынжық басты кейіпкердің өте тартымды, талғампаз әйелді кездестіретін сахнасы бар. Әйел оған былай дейді:
Мәселе мынада: мені өзіңе қаратқан күннің өзінде де, менімен не істеу керегін білмес едің.
Бұл идеялар да бізге дәл осыны айтады.
Бұл құбылыс — стартаптар туралы түсінуге болатын ең маңызды жайттардың бірі. [1] Үлкен стартап идеялары тартымды болады деп күтесіз, бірақ шын мәнінде олар сізді кері итереді. Ал бұның бірқатар салдары бар. Бұл дегеніміз, стартап идеяларын ойлап табуға тырысатын адамдардың көпшілігі үшін мұндай идеялар көрінбейді, өйткені олардың сана түйсігі оларды сүзгіден өткізіп, елемей тастайды. Тіпті ең өршіл адамдардың өзіне бұл идеяларға жанамалап жақындаған абзал шығар.
1. Жаңа іздеу жүйесі
Ең жақсы идеялар мүмкін еместіктің дәл бергі жағында тұрады. Бұл идеяның жүзеге асуы мүмкін бе, жоқ па, білмеймін, бірақ олай болуы мүмкін деген белгілер бар. Жаңа іздеу жүйесін жасау дегеніміз — Google-мен бәсекелесу деген сөз, ал соңғы кездері мен олардың қамалынан кейбір жарықшақтарды байқап жүрмін.
Маған Microsoft-тың бағытынан тайғаны айқын болған сәт — олардың іздеу бизнесіне кіруге шешім қабылдаған кезі еді. Бұл Microsoft үшін табиғи қадам емес еді. Олар мұны Google-дан қорыққандықтан жасады, ал Google іздеу бизнесінде болатын. Бірақ бұл (а) Google енді Microsoft-тың күн тәртібін белгілей бастағанын және (б) Microsoft-тың күн тәртібі өздері жақсы меңгермеген дүниелерден тұратынын білдірді.
Microsoft : Google :: Google : Facebook.
Бұл өздігінен жаңа іздеу жүйесі үшін орын бар дегенді білдірмейді, бірақ соңғы кездері Google іздеуін қолданғанда, Google-дың өзінің сәл аспергерлік қалпына адал болған ескі күндерін аңсайтынымды байқаймын. Google маған бұрын тез, ешқандай артық қоқыссыз, дұрыс жауаптардан тұратын парақша беретін. Қазіргі нәтижелер сайентологтардың «сен үшін не шындық болса, сол ақиқат» деген қағидасынан шабыт алғандай көрінеді. Ал парақшаларда бұрынғыдай таза, жинақы сипат қалмаған. Google-дың іздеу нәтижелері бұрын Unix утилитасының шығарылымы сияқты көрінетін. Ал қазір курсорды байқаусызда дұрыс емес жерге қойып кетсем, кез келген нәрсе болуы мүмкін.
Мұнда жеңіске жетудің жолы — барлық хакерлер пайдаланатын іздеу жүйесін құру. Пайдаланушылары тек ең үздік 10 000 хакерден тұратын және басқа ешкімі жоқ іздеу жүйесі, көлемінің шағындығына қарамастан, дәл кезінде Google сондай іздеу жүйесі болғандағыдай, өте қуатты позицияда болар еді. Және соңғы он жылдан астам уақыт ішінде алғаш рет басқа жүйеге ауысу идеясы маған ақылға қонымды болып көрінуде.
Мұндай компанияны құруға қабілетті кез келген адам сол 10 000 хакердің бірі болғандықтан, бұл жол кем дегенде түсінікті: өзіңіз қалайтын іздеу жүйесін жасаңыз. Оны барынша хакерлік етуден тартынбаңыз. Мысалы, оны код іздеу үшін керемет етіп жасаңыз. Іздеу сұрауларының Тьюринг бойынша толық болғанын қалайсыз ба? Сізге сол 10 000 пайдаланушыны әкелетін кез келген нәрсе — ipso facto жақсы.
Істегіңіз келген бір нәрсе сізді ұзақ мерзімде шектей ме деп уайымдамаңыз, өйткені егер сіз пайдаланушылардың сол бастапқы өзегін тарта алмасаңыз, ешқандай ұзақ мерзім болмайды. Егер сіз бен достарыңыз Google-дан гөрі шын мәнінде артық көретін нәрсені жасай алсаңыз, дәл Facebook Гарвардтың барлық студенттерін өзіне тартқан кездегідей (олар мұны түсінбеген де шығар), сіз IPO-ға апаратын жолдың шамамен 10%-ын өтіп қойдыңыз.
2. Электрондық поштаны алмастыру
Email біздің оны қазір пайдаланып жүргендей қолданылуы үшін жасалмаған. Email — хабарлама алмасу хаттамасы емес. Бұл — орындалатын істер тізімі (todo list). Дұрысырақ айтсақ, менің кіріс жәшігім — бұл істер тізімі, ал email — соған тапсырмалардың түсу жолы. Бірақ бұл — апатты түрде нашар жасалған істер тізімі.
Мен бұл мәселенің әртүрлі шешімдеріне ашықпын, бірақ меніңше, кіріс жәшігін сәл-пәл өзгерту жеткіліксіз, email-ді жаңа хаттамамен алмастыру қажет. Бұл жаңа хаттама хабарлама алмасу хаттамасы емес, істер тізімінің хаттамасы болуы керек, бірақ біреудің сізден қалайтыны жай ғана «мына мәтінді оқып шық» болатын қарапайым жағдайлар да болады.
Істер тізімінің хаттамасы ретінде жаңа хаттама алушыға email-ге қарағанда көбірек билік беруі тиіс. Біреудің менің істер тізіміме бірдеңе қосу мүмкіндігіне көбірек шектеулер болғанын қалаймын. Және біреу менің істер тізіміме бірдеңе қоса алған жағдайда, ол менен нақты не күтетінін толығырақ айтуын қалаймын. Олар менің қандай да бір мәтінді жай ғана оқып шығуымнан тыс басқа бірдеңе істегенімді қалай ма? Бұл қаншалықты маңызды? (Әрине, адамдардың бәрін бірдей «маңызды» деп белгілеуіне жол бермейтін қандай да бір тетік болуы керек.) Ол қашанға дейін жасалуы тиіс?
Бұл — «тойтарылмас күштің қозғалмас тасқа соғылуы» сияқты идеялардың бірі. Бір жағынан, әбден орныққан хаттамаларды алмастыру мүмкін емес. Екінші жағынан, 100 жылдан кейін адамдар біз сияқты электрондық пошта тозағында әлі де өмір сүреді дегенге сену қиын. Ал егер email түбінде бір алмастырылатын болса, неге дәл қазір емес?
Егер бәрін дұрыс істесеңіз, жаңа хаттамалар тап болатын әдеттегі «тауық па, жұмыртқа ма» мәселесінен аулақ бола аласыз, өйткені әлемдегі ең ықпалды адамдардың кейбірі оған алғашқылардың бірі болып ауысады. Олар да email-дің қамытын киіп отыр.
Не жасасаңыз да, оны жылдам жасаңыз. GMail азапты түрде баяу болып кетті. [2] Егер сіз GMail-ден артық ештеңесі жоқ, бірақ өте жылдам жұмыс істейтін бірдеңе жасасаңыз, соның өзі пайдаланушыларды GMail-ден тартып ала бастауыңызға жеткілікті болар еді.
GMail баяу, өйткені Google оған көп ақша жұмсай алмайды. Бірақ адамдар бұл үшін ақша төлейді. Мен айына 50 доллар төлеуден еш қымсынбас едім. Электрондық поштада қанша уақыт өткізетінімді ескерсем, қанша төлеуім өзін-өзі ақтайтынын ойлаудың өзі қорқынышты. Айына кемінде 1000 доллар. Егер мен күніне бірнеше сағатты email оқуға және жазуға жұмсайтын болсам, бұл өмірімді жақсартудың арзан жолы болар еді.
3. Университеттерді алмастыру
Соңғы кездері адамдар осы идеяны жиі талқылап жүр, және меніңше, олардың айтып жүргенінде бір мән бар. Мың жыл бойы өмір сүріп келе жатқан институт соңғы бірнеше онжылдықта жасаған кейбір қателері үшін келмеске кетті деп айтуға құлықсызбын, бірақ соңғы онжылдықтарда АҚШ университеттері бұрыс жолға түскен сияқты. Әлдеқайда аз ақшаға әлдеқайда жақсы нәтижеге қол жеткізуге болады.
Мен университеттер жойылып кетеді деп ойламаймын. Олар түгелдей ауыстырылмайды. Олар тек бір кездері өздерінде болған білім берудің белгілі бір түрлеріне де-факто монополиясын жоғалтады. Әртүрлі нәрселерді үйренудің көптеген түрлі тәсілдері пайда болады, және олардың кейбіреулері университеттерден мүлдем өзгеше болуы мүмкін. Y Combinator-дың өзі солардың бірі деуге болады.
Білім алу — ауқымды мәселе, сондықтан оны алу тәсілін өзгерту қосымша әсерлер толқынын тудырады. Мысалы, адам бітірген университеттің атауын көптеген адамдар (дұрыс па, бұрыс па) өз алдына бір біліктілік дәлелі деп қабылдайды. Егер білім беру көптеген шағын бөлшектерге бөлінсе, дипломдау процесі одан бөлініп шығуы мүмкін. Тіпті кампустағы әлеуметтік өмірдің де баламалары қажет болуы мүмкін (және таңқаларлығы, YC-де тіпті осының да белгілері бар).
Сіз орта мектептерді де алмастыра аласыз, бірақ онда стартаптың қарқынын бәсеңдететін бюрократиялық кедергілерге тап боласыз. Университеттер бастау үшін ең қолайлы орын сияқты.
4. Интернет драмасы
Голливуд интернетті қабылдауға асықпады. Бұл қателік болды, өйткені меніңше, жеткізу тетіктері арасындағы жарыста қазір жеңімпазды анықтауға болады, және ол кабель емес, интернет.
Мұның басты себептерінің бірі — теледидар деп аталатын кабельдік клиенттердің сұмдық нашарлығы. Біздің отбасымыз Apple TV-ді күткен жоқ. Соңғы теледидарымызды жек көргеніміз соншалық, бірнеше ай бұрын біз оны қабырғаға бекітілген iMac-пен алмастырдық. Оны сымсыз тінтуірмен басқару сәл қолайсыз, бірақ жалпы алғандағы тәжірибе біз бұрын төзуге мәжбүр болған қорқынышты интерфейстен әлдеқайда жақсы.
Қазір адамдардың фильмдер мен теледидар көруге бөлетін назарының бір бөлігін әлеуметтік желі қосымшалары сияқты мүлдем қатысы жоқ болып көрінетін нәрселер тартып алуы мүмкін. Тағы бір бөлігін ойындар сияқты сәл жақынырақ нәрселер ұрлауы мүмкін. Бірақ, сірә, экран алдында жайбарақат отырып, сюжеттің дамуын көретін дәстүрлі драмаға деген қалдық сұраныс әрқашан қалатын болар. Сонымен, драманы интернет арқылы қалай жеткізуге болады? Не жасасаңыз да, ол YouTube клиптерінен гөрі ауқымдырақ болуы керек. Адамдар бір шоуды көруге отырғанда, олар не көретінін білгісі келеді: таныс кейіпкерлері бар сериалдың бір бөлімі ме, әлде негізгі идеясын алдын ала білетін бір толықметражды «фильм» бе.
Жеткізу және төлем процесінің дамуы екі түрлі бағытта өрбуі мүмкін. Не Netflix немесе Apple сияқты кейбір компания ойын-сауыққа арналған қолданбалар дүкеніне (app store) айналады, және сіз аудиторияға солар арқылы жетесіз. Немесе қолданбалар дүкені болуға үміткерлер шектен тыс үстемдік етуге тырысады немесе техникалық тұрғыдан тым икемсіз болады да, драма өндірушілеріне төлем мен стримингті a la carte ұсынатын компаниялар пайда болады. Егер жағдай осылай өрбитін болса, мұндай инфрақұрылымдық компанияларға да қажеттілік туындайды.
5. Келесі Стив Джобс
Жақында мен Apple-ді жақсы білетін бір адаммен сөйлестім және одан қазір компанияны басқарып отырған адамдар Apple-дің Стив Джобс тұсындағыдай жаңа дүниелерді жасай алуын жалғастыра ала ма деп сұрадым. Оның жауабы жай ғана «жоқ» болды. Мен бұндай жауап бола ма деп бұрыннан қауіптенген едім. Мен оның бұл ойын қалай негіздейтінін көру үшін сұрақты тереңдете түстім. Бірақ ол ешқандай негіздеме келтірген жоқ. Жоқ, қазіргі жасалып жатқан жобалардан басқа ешқандай ұлы жаңа дүниелер болмайды. Apple-дің кірісі ұзақ уақыт бойы өсе беруі мүмкін, бірақ Microsoft көрсеткендей, технологиялық бизнесте кіріс — кешігіп жүретін көрсеткіш.
Ендеше, егер Apple келесі iPad-ты жасамайтын болса, оны кім жасайды? Қолданыстағы ойыншылардың ешқайсысы емес. Олардың ешқайсысын өнім визионерлері басқарып отырған жоқ, ал тәжірибе көрсеткендей, ондай адамдарды жұмысқа жалдау арқылы таба алмайсыз. Тәжірибе бойынша, өнім визионерін бас директор ретінде алудың жалғыз жолы — оның компанияны өзі құруы және жұмыстан қуылып кетпеуі. Сондықтан жабдықтың келесі толқынын жасайтын компания, сірә, стартап болуға тиіс.
Стартаптың Apple сияқты үлкен болуға ұмтылуы шектен тыс өршілдік болып көрінетінін түсінемін. Бірақ бұл Apple-дің Apple сияқты үлкен болуға деген амбициясынан артық емес, әрі олар мұны істеді. Сонымен қатар, қазір осы мәселені қолға алған стартаптың алғашқы Apple-де болмаған бір артықшылығы бар: Apple-дің үлгісі. Стив Джобс бізге ненің мүмкін екенін көрсетті. Бұл Роджер Баннистер сияқты бұрынғы адамдардан әлдеқайда жақсырақ жасауға болатынын көрсету арқылы тікелей, әрі Август сияқты бір ғана адам пайдаланушылардың санасында олар үшін болашақты ашып бере алады деген ойды орнықтыру арқылы жанама түрде болашақ ізбасарларға көмектеседі. [3]
Енді Стив кеткен соң, бәріміз сезіне алатын бос кеңістік пайда болды. Егер жаңа компания жабдықтардың (hardware) болашағына қарай батыл қадам басса, пайдаланушылар оның соңынан ерер еді. Сол компанияның бас директоры, «келесі Стив Джобс», Стив Джобспен тең келе алмауы да мүмкін. Бірақ оның оған тең болуы міндетті де емес. Оған тек Samsung, HP және Nokia-ға қарағанда жақсырақ жұмыс істеу жеткілікті, ал бұл әбден қолдан келетін шаруа сияқты.
6. Мур заңын қайтару
Соңғы 10 жыл бізге Мур заңының шын мәнінде не айтатынын еске салды. Шамамен 2002 жылға дейін сіз оны тактілік жиілік әр 18 ай сайын екі есе артады деп қате түсіне беруіңізге болатын еді. Шын мәнінде ол схемалардың тығыздығы әр 18 ай сайын екі есе артады дейді. Бұрын мұны тәптіштеп түсіндіру тым ұсақшылдық болып көрінетін. Енді олай емес. Intel бұдан былай бізге жылдамырақ процессорлар бере алмайды, тек олардың санын көбейте алады.
Бұл Мур заңы бұрынғыдай жақсы емес. Бұрын Мур заңы бағдарламалық жасақтамаңыз баяу болса, сізге бар болғаны күте тұру керек дегенді білдіретін, ал жабдықтың үздіксіз ілгерілеуі сіздің мәселелеріңізді шешіп беретін. Қазір егер бағдарламаңыз баяу болса, көбірек әрекеттерді параллель орындау үшін оны қайта жазуға мәжбүрсіз, бұл жай ғана күтуден әлдеқайда көп еңбекті талап етеді.
Егер бір стартап әзірлеуші үшін көптеген процессорларды бір өте жылдам процессор ретінде көрсете алатын бағдарламалық жасақтама жазып, ескі Мур заңының бір бөлігін қайтара алса, керемет болар еді. Бұл мәселені шешудің бірнеше жолы бар. Ең өршіл жолы — мұны автоматты түрде жасауға тырысу: біз үшін кодымызды параллельдейтін компилятор жазу. Бұл компилятордың атауы бар — жеткілікті ақылды компилятор (the sufficiently smart compiler), және бұл мүмкін еместіктің синониміне айналған. Бірақ бұл шынымен мүмкін емес пе? Қазіргі заманғы компьютердің жадында осы компилятор бола алатын биттер комбинациясы жоқ па? Егер сіз шынымен солай ойласаңыз, оны дәлелдеуге тырысып көруіңіз керек, өйткені бұл қызықты нәтиже болар еді. Ал егер бұл мүмкін емес емес, жай ғана өте қиын болса, оны жазуға тырысып көруге тұрарлық шығар. Сәттілікке жету ықтималдығы төмен болса да, күтілетін құндылығы жоғары болар еді.
Күтілетін құндылықтың соншалықты жоғары болуының себебі — веб-қызметтер. Егер сіз бағдарламашыларға ескі күндердегідей ыңғайлылықты беретін бағдарламалық жасақтама жаза алсаңыз, оны оларға веб-қызмет ретінде ұсына алар едіңіз. Ал бұл өз кезегінде іс жүзінде барлық пайдаланушыларға ие боласыз дегенді білдіреді.
Схема тығыздығының артуын әлі де тактілік жиіліктің артуына айналдыра алатын тағы бір процессор өндірушісі бар деп елестетіп көріңізші. Олар Intel бизнесінің көп бөлігін тартып алар еді. Ал веб-қызметтер адамдардың енді өз процессорларын көрмейтінін білдіретіндіктен, жеткілікті ақылды компиляторды жазу арқылы сіз, кем дегенде серверлік нарық үшін, өзіңізді сол өндіруші сияқты ажыратуға болмайтын жағдайға жеткізе алар едіңіз.
Мәселеге келудің ең аз амбицияны талап ететін жолы — екінші шетінен бастап, бағдарламашыларға Hadoop және MapReduce сияқты бағдарламаларды құрастыру үшін көбірек параллельденетін Lego блоктарын ұсыну. Ол кезде оңтайландыру жұмысының көп бөлігін әлі де бағдарламашының өзі атқарады.
Мұнда жартылай автоматты қару жасайтын, яғни процесте адамның қатысуы бар қызықты ортақ нұсқа бар. Сіз пайдаланушыға жеткілікті ақылды компилятор сияқты көрінетін, бірақ ішінде пайдаланушылардың бағдарламаларындағы тар жерлерді (bottlenecks) табу және жою үшін жоғары дамыған оңтайландыру құралдарын пайдаланатын адамдары бар жүйе жасайсыз. Бұл адамдар сіздің қызметкерлеріңіз болуы мүмкін немесе оңтайландыруға арналған нарық алаңын (marketplace) құра аласыз.
Оңтайландыру нарығы жеткілікті ақылды компиляторды біртіндеп жасаудың тәсілі болар еді, өйткені қатысушылар бірден боттар жаза бастайды. Егер бәрін боттар жасай алатын деңгейге жетсеңіз, бұл өте қызық жағдай болар еді, өйткені сол кезде сіз жеткілікті ақылды компиляторды жасап шығарған боласыз, бірақ бірде-бір адамда оның толық көшірмесі болмайды.
Мұның бәрі қаншалықты ессіз естілетінін түсінемін. Шын мәнінде, маған бұл идеяның ұнайтын тұсы — оның әртүрлі қырынан қате болып көрінуінде. Оңтайландыруға назар аудару идеясының өзі соңғы бірнеше онжылдықтағы бағдарламалық жасақтаманы әзірлеудің жалпы үрдісіне қайшы келеді. Жеткілікті ақылды компиляторды жазуға тырысу анықтамасы бойынша қателік болып табылады. Тіпті олай болмаған күннің өзінде де, компиляторлар — компаниялар емес, ашық бастапқы кодты жобалар арқылы жасалуы тиіс бағдарлама түрі. Оның үстіне, егер бұл іске асса, ол көп ағынды қолданбалар жасаудан ләззат алатын барлық бағдарламашыларды осындай қызықты күрделіліктен айырады. Менің ішіме әбден сіңіп кеткен форум троллі бұл жобаға қалай қарсылық білдіруді қай жерден бастарын да білмей дағдарып отыр. Міне, нағыз стартап идеясы деп осыны айтамын.
7. Үздіксіз диагностика
Бірақ тоқтай тұрыңыз, одан да үлкен қарсылыққа тап болуы мүмкін тағы бір идея бар: үздіксіз, автоматты медициналық диагностика.
Стартап идеяларын табудағы менің амалдарымның бірі — болашақ ұрпаққа біздің қандай қырларымыз артта қалған болып көрінетінін елестету. Мен 50 немесе 100 жылдан кейінгі адамдарға біздің дәуіріміздегі адамдардың жүрек ауруы мен қатерлі ісік сияқты аурулардың диагнозын қою үшін белгілер пайда болғанша күткені жабайылық болып көрінетініне сенімдімін.
Мысалы, 2004 жылы Билл Клинтон ентігу пайда болғанын байқады. Дәрігерлер оның бірнеше артериясының 90%-дан астамы бітеліп қалғанын анықтады және 3 күннен кейін оған төрттік шунттау операциясы жасалды. Билл Клинтонның ең жақсы медициналық көмекке қол жеткізе алатынын болжау орынды сияқты. Соған қарамастан, оның өзі де бұл санның 90%-дан асқанын білу үшін артериялары 90%-дан астам бітелгенше күтуге мәжбүр болды. Әрине, болашақта бір кездері біз бұл көрсеткіштерді қазіргі уақытта өз салмағымызды білетіндей біліп отыратын боламыз. Қатерлі ісікке де қатысты дәл солай. Болашақ ұрпаққа біздің қатерлі ісік диагнозын қою үшін науқастарда физикалық белгілердің пайда болуын күткеніміз ақылға сыймайтын нәрсе болып көрінеді. Қатерлі ісік қандай да бір радар экранында бірден пайда болып отырады.
(Әрине, радар экранында пайда болатын нәрсе біз қазір қатерлі ісік деп санайтын нәрседен өзгеше болуы мүмкін. Кез келген уақытта бізде ондаған немесе тіпті жүздеген микрорактар қатар жүріп жататынына, және олардың ешқайсысы әдетте ешнәрсеге әкелмейтініне таңғалмас едім.)
Үздіксіз диагностикаға кедергілердің көбі оның медициналық кәсіптің табиғатына қайшы келуінен туындайды. Медицина бұрыннан былай жұмыс істеп келді: емделушілер дәрігерлерге шағыммен келеді, ал дәрігерлер оның не екенін анықтайды. Көптеген дәрігерлерге заңгерлер «балық аулау экспедициясы» (fishing expedition) деп атайтын нәрсенің медициналық баламасына бару, яғни не іздеп жүргеніңді білмей тұрып мәселе іздеу идеясы ұнамайды. Олар осылайша табылған нәрселерді «инсиденталомалар» деп атайды және олар белгілі бір дәрежеде бас ауруы болып табылады.
Мысалы, бір танысым бір зерттеудің аясында миын сканерлетті. Зерттеуді жүргізіп жатқан дәрігерлер үлкен ісікке ұқсайтын нәрсені анықтаған кезде ол қатты қорықты. Әрі қарай тексергеннен кейін, ол зиянсыз киста болып шықты. Бірақ бұл оған бірнеше күндік қорқыныш әкелді. Көптеген дәрігерлер ешқандай белгілері жоқ адамдарды сканерлеуді бастасаңыз, бұл алып ауқымда қайталанады деп алаңдайды: науқастарды үрейлендіретін және анықтау үшін қымбат, тіпті қауіпті сынақтарды қажет ететін жалған дабылдардың үлкен саны пайда болады. Бірақ меніңше, бұл жай ғана қазіргі шектеулердің салдары. Егер адамдар үнемі сканерленіп отырса және біз ненің нақты мәселе екенін жақсырақ ажырата алсақ, менің құрбым бұл киста туралы өмір бойы біліп, оның мең сияқты зиянсыз екенін біліп жүрер еді.
Мұнда көптеген стартаптар үшін орын бар. Барлық стартаптар кездесетін техникалық кедергілерге және барлық медициналық стартаптар кездесетін бюрократиялық кедергілерге қоса, олар мыңдаған жылдық медициналық дәстүрге қарсы шығады. Бірақ бұл міндетті түрде болады және бұл керемет нәрсе болады — соншалықты керемет, болашақтағы адамдар бізге, біз анестезия мен антибиотиктерге дейін өмір сүрген ұрпақтарға қалай жанымыз ашыса, дәл солай жаны ашитын болады.
Тактика
Сөзімді бірнеше тактикалық кеңеспен қорытындылауға рұқсат етіңіздер. Егер сіз мен талқылағандай үлкен мәселені қолға алғыңыз келсе, оған тікелей шабуыл жасамаңыз. Мысалы, электрондық поштаны алмастырамын деп айтпаңыз. Егер сіз олай десеңіз, тым көп үміт күттіріп қоясыз. Қызметкерлеріңіз бен инвесторларыңыз үнемі «жеттік пе әлі?» деп сұрайтын болады, және сіздің сүрінгеніңізді күтіп отырған қарсыластар армиясы пайда болады. Жай ғана істер тізіміне арналған бағдарламалық жасақтама (todo-list software) жасап жатырмын деп айтыңыз. Бұл қауіпсіз естіледі. Адамдар сіздің электрондық поштаны алмастырғаныңызды іс біткен кезде, яғни fait accompli болғанда ғана байқай алады. [4]
Тәжірибе көрсеткендей, шынымен үлкен нәрселерді жасаудың жолы — алдамшы түрде шағын нәрселерден бастау сияқты. Микрокомпьютерлердің бағдарламалық жасақтамасында үстемдік орнатқыңыз келе ме? Бірнеше мың пайдаланушысы бар машинаға Basic интерпретаторын жазудан бастаңыз. Әмбебап веб-сайт жасағыңыз келе ме? Гарвард студенттерінің бір-бірін бақылауына арналған сайт құрудан бастаңыз.
Тәжірибе жүзінде, кішкентайдан бастау тек басқа адамдар үшін ғана емес, өз мүддеңіз үшін де қажет. Билл Гейтс те, Марк Цукерберг те басында өз компанияларының қаншалықты үлкен болатынын білген жоқ. Олардың білгені тек дұрыс бағытта келе жатқандығы ғана еді. Мүмкін, бастапқыда тым үлкен амбициялардың болуы нашар идея шығар, өйткені сіздің амбицияңыз неғұрлым үлкен болса, соғұрлым көп уақыт кетеді, ал болашақты неғұрлым алысқа болжасаңыз, қателесу ықтималдығыңыз соғұрлым жоғары болады.
Меніңше, бұл үлкен идеяларды пайдаланудың жолы — визионердің көпшілікке танымал бейнесі сияқты, болашақтың нақты бір нүктесін белгілеп алып, содан кейін мына жерден сол жерге қалай жетуге болады деп өзіңізден сұрау емес. Колумб сияқты әрекет етіп, жай ғана жалпы батыс бағытына қарай бет алсаңыз, әлдеқайда жақсырақ болады. Болашақты ғимарат сияқты тұрғызуға тырыспаңыз, өйткені сіздің қазіргі сызбаңыз қате болуы әбден мүмкін. Жұмыс істейтінін білетін нәрседен бастаңыз, ал кеңейген кезде — батысқа қарай кеңейіңіз.
Визионердің қалыптасқан танымал бейнесі — бұл болашақты анық көретін адам, бірақ тәжірибеде оны бұлдырлау көрген жақсырақ болуы мүмкін.
Ескертпелер
[1] Бұл венчурлік инвесторлардың стартаптар туралы түсінбейтін ең маңызды жайттарының бірі. Көпшілігі негізін қалаушылардан болашаққа нақты жоспармен келуді күтеді және оларды соған қарап бағалайды. Ең үлкен жетістіктерде бастапқы жоспар мен стартаптың түбінде неге айналатыны арасындағы байланыстың өте аз болатынын саналы түрде түсінетіндер аз.
[2] Бұл сөйлем бастапқыда «GMail азапты түрде баяу» деп жазылған болатын. Түзету үшін Пол Бакхайтқа алғыс айтамын.
[3] Роджер Баннистер бір мильді 4 минуттан аз уақытта жүгіріп өткен алғашқы адам ретінде танымал. Бірақ оның әлемдік рекорды небәрі 46 күнге созылды. Ол мұны істеуге болатынын көрсеткеннен кейін, көптеген басқа адамдар оның ізімен жүрді. Он жылдан кейін Джим Райан орта мектеп оқушысы кезінде-ақ бір мильді 3:59-да жүгіріп өтті.
[4] Егер сіз келесі Apple болғыңыз келсе, бәлкім, тұтынушылық электроникадан бастаудың да қажеті жоқ шығар. Мүмкін, бастапқыда хакерлер қолданатын бірдеңе жасарсыз. Немесе құлаққап немесе роутер сияқты танымал, бірақ маңызды емес болып көрінетін нәрсе жасарсыз. Сізге бар болғаны алғышеп (плацдарм) қажет.
Осы мақаланың нобайларын оқып шыққаны үшін Сэм Альтман, Тревор Блэквелл, Пол Бакхайт, Патрик Коллисон, Аарон Иба, Джессика Ливингстон, Роберт Моррис, Хардж Таггар және Гарри Танға алғыс білдіремін.