Y Combinator өстендә эшләгәндә мине нык гаҗәпләндергән нәрсәләрнең берсе — иң амбицияле стартап идеяләренең ни дәрәҗәдә куркыныч булуы. Бу эсседа мин берничә шундый идеяне тасвирлап, бу күренешне күрсәтергә җыенам. Аларның теләсә кайсысы сезне миллиардер итә ала. Бу бик кызыклы перспектива булып тоелырга мөмкин, әмма мин бу идеяләрне сөйли башлагач, сез алардан читләшергә, качарга теләвегезне сизеп алырсыз.
Борчылмагыз, бу көчсезлек галәмәте түгел. Хәтта аек акыл билгесе дип тә әйтергә була. Иң зур стартап идеяләре котны ала. Һәм аларның зур хезмәт таләп итүе аркасында гына да түгел. Иң зур идеяләр сезнең шәхесегезгә, кем булуыгызга янаган кебек: сез аларны ахырына кадәр җиткерерлек амбициягез җитәрме дип шикләнә башлыйсыз.
Being John Malkovich фильмында ботаник төрендәге төп геройның бик чибәр, тәҗрибәле хатын-кыз белән очрашу сәхнәсе бар. Хатын аңа болай ди:
Мәсьәлә менә нәрсәдә: миңа ирешсәң дә, минем белән нәрсә эшләргә кирәклеген башыңа да китерә алмаячаксың.
Әлеге идеяләр дә безгә нәкъ шуны әйтә.
Бу күренеш — стартаплар турында аңларга мөмкин булган иң мөһим нәрсәләрнең берсе. [1] Зур стартап идеяләре үзенә җәлеп итәр дип көтәсең, ләкин асылда алар кире этәрә. Һәм моның шактый нәтиҗәләре бар. Димәк, стартап идеясе уйлап табарга тырышучы күпчелек кешеләр өчен бу идеяләр күренми, чөнки аларның аң асты аларны фильтрлап бетерә. Хәтта иң амбицияле кешеләргә дә аларга турыдан түгел, ә әйләнеч юл белән якын килү яхшырактыр.
1. Яңа эзләү системасы
Иң яхшы идеяләр мөмкин булмаганның нәкъ чигендә урнаша. Моның мөмкин булу-булмавын белмим, ләкин булырга мөмкин дигән билгеләр бар. Яңа эзләү системасы ясау — Google белән көч сынашу дигән сүз, ә соңгы вакытта мин аларның ныгытмасында кайбер ярыклар күрә башладым.
Минем өчен Microsoft үз юлын югалтты дигән фикер алар эзләү бизнесына керергә карар кылгач ачыкланды. Бу Microsoft өчен табигый адым түгел иде. Алар моны Google'дан курыкканга эшләделәр, ә Google эзләү бизнесында иде. Ләкин бу (а) хәзер Microsoft'ның көн тәртибен Google билгели, һәм (б) Microsoft'ның көн тәртибе үзләре оста булмаган нәрсәләрдән тора дигәнне аңлата иде.
Microsoft : Google :: Google : Facebook.
Бу үзеннән-үзе яңа эзләү системасы өчен урын бар дигәнне аңлатмый әле, ләкин соңгы вакытта Google эзләвен кулланганда мин үземне иске заманнарны сагынгандай сизәм — Google үзенең җиңелчә аутистик, саф табигатенә тугры булган чакларны. Элек Google миңа бернинди чүп-чарсыз, тиз генә кирәкле җаваплар битен чыгара иде. Хәзер исә нәтиҗәләр сциентологларның «дөреслек — ул синең өчен дөрес булган нәрсә» дигән принцибына нигезләнгән кебек. Һәм битләр элеккеге кебек чиста, гади тойгы калдырмый. Google эзләү нәтиҗәләре элек Unix утилитасының чыгышы кебек күренә иде. Хәзер исә курсорны очраклы рәвештә ялгыш урынга куйсаң, нәрсә генә килеп чыкмас.
Монда җиңеп чыгу юлы — барлык хакерлар куллана торган эзләү системасы төзү. Кулланучылары иң яхшы 10 000 хакердан гына торган һәм башка беркем кермәгән эзләү системасы, үзенең кечкенә үлчәменә карамастан, бик көчле позициядә булыр иде — нәкъ менә Google шундый эзләү системасы булган чактагы кебек. Һәм соңгы ун елдан артык вакыт эчендә беренче тапкыр башка нәрсәгә күчү фикере миңа мөмкин булып күренә башлады.
Бу компанияне ача алырдай теләсә кем шул 10 000 хакерның берсе булганга күрә, юл бик аңлаешлы: үзегез теләгән эзләү системасын ясагыз. Аны чиктән тыш хакерча итүдән курыкмагыз. Мәсәлән, аны код эзләү өчен бик яхшы итегез. Эзләү сорауларының Тьюринг буенча тулы булуын теләр идегезме? Сезгә шул 10 000 кулланучыны җәлеп иткән теләсә нәрсә ipso facto яхшы.
Сез эшләргә теләгән нәрсә озак вакытлы перспективада сезне чикләр дип борчылмагыз, чөнки кулланучыларның шул башлангыч төшен алдыра алмасагыз, бернинди дә озак вакытлы киләчәк булмаячак. Әгәр сез үзегез һәм дусларыгыз Google'га караганда чын күңелдән өстен күргән әйбер ясый алсагыз, сез IPO юлының 10% тирәсен үткәнсез инде — нәкъ менә Facebook бөтен Гарвард студентларын үзенә каратып алгач шулай булган кебек (хәтта алар моны үзләре аңламаган булсалар да).
2. Электрон почтаны алмаштыру
Электрон почта (Email) без аны хәзер кулланган рәвештә куллану өчен проектланмаган иде. Email — хәбәрләшү протоколы түгел. Бу — эшләр исемлеге (todo list). Дөресрәге, минем почта тартмам — эшләр исемлеге, ә email — эшләрнең анда эләгү юлы. Ләкин ул гаять начар эшләр исемлеге.
Мин бу проблеманы чишүнең төрле юлларына ачык, ләкин миңа почта тартмасын бераз төзәтү генә җитмәс, email'ны яңа протокол белән алмаштырырга кирәк кебек тоела. Бу яңа протокол хәбәрләшү протоколы түгел, ә нәкъ менә эшләр исемлеге протоколы булырга тиеш, гәрчә кемдер сездән бары тик түбәндәге текстны укуыгызны сораган очраклар да булса да.
Эшләр исемлеге протоколы буларак, яңа протокол алучыга email бирмәгән өстенлекләрне һәм көчне бирергә тиеш. Мин минем эшләр исемлегемә кемдер нәрсә өсти алуына күбрәк чикләүләр булуын телим. Һәм кемдер минем эшләр исемлегемә нәрсәдер өсти ала икән, ул миңа үзенә миннән нәрсә кирәклеген ачыграк әйтсен иде. Алар миннән ниндидер текстны укудан тыш тагын нәрсәдер эшләүне көтәме? Бу ни дәрәҗәдә мөһим? (Әлбәттә, кешеләрнең бөтен нәрсәне мөһим дип тамгалавына юл куймый торган ниндидер механизм булырга тиеш.) Бу кайчан эшләнеп бетәргә тиеш?
Бу идея җиңелмәс көчнең күчереп булмый торган объект белән очрашуына охшаган идеяләрнең берсе. Бер яктан, тамыр җәйгән протоколларны алмаштыру мөмкин түгел. Икенче яктан, 100 елдан соң кешеләр әле дә без яшәгән шул ук email тәмугында яшәрләр дип уйлау кыен. Әгәр email барыбер кайчан да булса алмаштырылачак икән, нигә аны хәзер эшләмәскә?
Барысын да дөрес эшләсәгез, сез яңа протоколлар очраша торган гадәти «тавыкмы әллә йомыркамы» проблемасыннан кача алырсыз, чөнки дөньядагы иң абруйлы, куәтле кешеләрнең кайберләре аңа беренчеләрдән булып күчәчәк. Алар да барысы да email тоткыннары.
Нәрсә генә төзесәгез дә, аны тиз итегез. GMail түзә алмаслык акрынга әйләнде. [2] Әгәр сез GMail'дан берни белән дә яхшырак булмаган, ләкин бик тиз эшли торган әйбер ясасагыз да, бу гына да кулланучыларны GMail'дан үзегезгә тартып ала башларга җитәр иде.
GMail акрын, чөнки Google аңа күп акча сарыф итә алмый. Ә кешеләр моның өчен акча түләячәк. Айга $50 түләү минем өчен һич тә проблема булмас иде. Мин почтада никадәр вакыт уздырганымны исәпкә алганда, үземнең күпме түләргә әзер булуым турында уйлау хәтта куркыныч. Аена ким дигәндә $1000. Көненә берничә сәгать почта укып һәм язып уздырам икән, бу минем тормышымны яхшыртуның бик арзан ысулы булыр иде.
3. Университетларны алмаштыру
Соңгы вакытта барысы да бу идея турында сөйли, һәм аларның фикерендә дөреслек бар дип уйлыйм. Мең ел яшәп килгән институт соңгы берничә дистә елда ясаган хаталары аркасында гына юкка чыгачак дип әйтүдән тыелыр идем, ләкин соңгы берничә дистә елда АКШ университетлары ялгыш юлдан бара кебек. Күпкә азрак акчага күпкә яхшырак нәтиҗәгә ирешергә булыр иде.
Университетлар юкка чыгар дип уйламыйм. Алар тулысынча алмаштырылмаячак. Алар бары тик кайчандыр үзләрендә булган билгеле бер төр белем бирүгә карата булган de facto монополияләрен югалтачак. Төрле нәрсәләргә өйрәнүнең бик күп төрле юллары булачак, һәм аларның кайберләре университетлардан бөтенләй башкача күренергә мөмкин. Y Combinator үзе дә шуларның берсе булып тора, дип әйтергә була.
Белем алу — шулкадәр зур проблема ки, кешеләрнең белем алу ысулын үзгәртү икенчел йогынтылар дулкынын тудырачак. Мәсәлән, кеше тәмамлаган университетның исемен күпләр (дөресме бу, юкмы) үзлегеннән үк абруй, таныклык дип саный. Әгәр уку күп кенә вак өлешләргә таркалса, квалификацияләү аннан аерылып чыгарга мөмкин. Хәтта кампустагы иҗтимагый тормышны алмаштыручы нәрсәләр дә кирәк булырга мөмкин (һәм кызыгы шул, YC'та хәтта моның да элементлары бар).
Урта мәктәпләрне дә алмаштырырга булыр иде, ләкин анда сез стартапны акрынайтачак бюрократик киртәләр белән очрашачаксыз. Университетлар башлау өчен иң кулай урын булып тоела.
4. Интернет-драматургия
Голливуд Интернетны кабул итүгә бик акрын барды. Бу хата иде, чөнки минемчә, без хәзер тапшыру ысуллары арасындагы ярышта җиңүчене атый алабыз, һәм бу — кабельле телевидение түгел, ә Интернет.
Моның сәбәбенең зур өлеше — телевизор дип аталган кабель клиентларының коточкыч булуында. Безнең гаилә Apple TV'ны көтеп тормады. Соңгы телевизорыбызга шулкадәр ачуыбыз килде ки, берничә ай элек аны стенага беркетелгән iMac белән алмаштырдык. Аны чыбыксыз тычкан белән идарә итү бераз уңайсыз, ләкин гомуми тәэсир без элегрәк түзәргә мәҗбүр булган куркыныч интерфейстан күпкә яхшырак.
Хәзер кешеләр фильмнар һәм сериаллар карауга сарыф иткән игътибарның бер өлешен бөтенләй башка төрле әйберләр, мәсәлән, социаль челтәр кушымталары урларга мөмкин. Тагын да күбрәк игътибарны кино белән якынрак бәйләнгән нәрсәләр, мәсәлән, уеннар урлый ала. Ләкин, мөгаен, гадәти драматургиягә — сез тыныч кына утырып, сюжетның үсешен карап торган жанрга — билгеле бер ихтыяҗ барыбер сакланып калачак. Димәк, драматургияне Интернет аша ничек җиткерергә? Сез ясаган теләсә нәрсә Youtube роликларына караганда зуррак масштабта булырга тиеш. Кешеләр тамаша карарга утыргач, үзләренең нәрсә алачагын белергә тели: я таныш геройлар катнашындагы сериалның бер өлешен, я сюжетын алдан белгән озынрак аерым бер «фильм»ны.
Тапшыру һәм түләү мәсьәләсе ике юл белән үсәргә мөмкин. Я Netflix яки Apple кебек ниндидер компания күңел ачу дөньясы өчен кушымталар кибете (app store) булып хезмәт итәчәк, һәм сез аудиториягә алар аша чыгачаксыз. Яисә бу потенциаль кушымталар кибетләре чиктән тыш үзләренә күп алачак, яисә техник яктан артык сыгылмасыз булачак, һәм драма җитештерүчеләренә заказ буенча түләү һәм стриминг хезмәтләрен күрсәтүче аерым компанияләр барлыкка киләчәк. Әгәр эшләр шулай үсеш алса, мондый инфраструктура компанияләренә дә ихтыяҗ туачак.
5. Киләсе Стив Джобс
Күптән түгел мин Apple'ны яхшы белгән бер кеше белән сөйләштем һәм аннан: «Хәзер компания белән җитәкчелек итүче кешеләр, Стив Джобс вакытындагы кебек, яңа әйберләр тудыруны дәвам итә алырлармы?» — дип сорадым. Аның җавабы кыска гына: «Юк», — булды. Мин нәкъ шундый җавап булыр дип курка идем инде. Аның үз җавабын ничек төгәлләвен белер өчен тагын сораулар бирдем. Ләкин ул бернинди аңлатма өстәмәде. Юк, хәзерге вакытта эшләнү этабында булган нәрсәләрдән тыш бүтән бөек яңа продуктлар булмаячак. Apple керемнәре әле озак вакыт үсәргә мөмкин, ләкин Microsoft мисалы күрсәткәнчә, технология бизнесында керем — артта калып баручы күрсәткеч.
Димәк, әгәр Apple киләсе iPad'ны ясамаячак икән, аны кем ясар? Гамәлдәге уенчыларның берсе дә түгел. Аларның берсенең дә башында продукт күрәзәчеләре (визионерлары) тормый, ә тәҗрибә күрсәткәнчә, андый кешеләрне яллап кына табып булмый. Тәҗрибә шуны күрсәтә: продукт визионерын генераль директор (CEO) сыйфатында күрүнең бердәнбер юлы — аның компанияне үзе коруы һәм эштән куылмавы. Димәк, аппаратураның (hardware) киләсе дулкынын тудырачак компания, мөгаен, яңа стартап булырга тиеш.
Стартапның Apple дәрәҗәсенә җитәргә омтылуы акылга сыймаслык амбиция булып тоелганын аңлыйм. Ләкин бу Apple'ның үз вакытында нәкъ Apple булып җитү амбициясеннән һич тә артык түгел, һәм алар моны эшләделәр. Өстәвенә, хәзер бу эшкә алынган стартапның башлангыч Apple'да булмаган өстенлеге бар: Apple'ның үз үрнәге. Стив Джобс безгә нәрсәнең мөмкин булуын күрсәтте. Бу исә булачак варисларга Роджер Баннистер кебек турыдан-туры ярдәм итә — кешеләрнең элеккегә караганда никадәр яхшырак эшли алуын күрсәтеп; шулай ук Август кебек читләтеп ярдәм итә — кулланучыларның аңында бер генә кешенең дә алар өчен киләчәкне ача алуы турындагы фикерне ныгытып. [3]
Хәзер Стив юк, һәм барыбыз да бушлык тоябыз. Әгәр яңа бер компания аппарат тәэминатының киләчәгенә кыю рәвештә юл күрсәтсә, кулланучылар аның артыннан иярер иде. Бу компаниянең генераль директоры, «киләсе Стив Джобс», бәлки Стив Джобс дәрәҗәсенә үк җитмәс тә. Ләкин аңа моның кирәге дә юк. Аңа бары тик Samsung, HP һәм Nokia'га караганда яхшырак эшләргә кирәк, ә бу бөтенләй мөмкин булган нәрсә кебек тоела.
6. Мур законын кире кайтару
Соңгы 10 ел безгә Мур законының асылда нәрсә әйтүен искә төшерде. Якынча 2002 елга кадәр сез аны такта ешлыгы һәр 18 ай саен икеләтә артачак дип тыныч кына ялгыш аңлый ала идегез. Чынлыкта исә ул микросхемаларның тыгызлыгы һәр 18 ай саен ике тапкыр арта дип әйтә. Элек моны ассызыклап тору артык педантлык кебек тоела иде. Хәзер алай түгел. Intel безгә бүтән тизрәк үзәк процессорлар (CPU) бирә алмый, бары тик аларның санын гына арттыра ала.
Бу яңа Мур законы элеккесе кебек яхшы түгел. Элек Мур законы болай дигәнне аңлата иде: программагыз акрын эшләсә, бары тик көтәргә генә кирәк иде, һәм аппаратураның туктаусыз алга китеше сезнең проблемаларыгызны үзе чишә иде. Хәзер исә программагыз акрын булса, аны күбрәк эшне параллель башкарырлык итеп яңадан язарга туры килә, ә бу көтеп утыруга караганда күпкә зуррак хезмәт таләп итә.
Әгәр кайсыдыр стартап программа ясаучы өчен бик күп процессорларны бер бик тиз процессор кебек күрсәтә торган программа тәэминаты язып, иске Мур законының бер өлешен кире кайтара алса, искиткеч булыр иде. Бу проблемага якын килүнең берничә ысулы бар. Иң амбициялесе — моны автоматик рәвештә эшләргә тырышу: безнең өчен кодыбызны параллельләштерә торган компилятор язу. Бу компиляторның үз исеме бар: җитәрлек дәрәҗәдә акыллы компилятор (the sufficiently smart compiler), һәм бу сүзләр мөмкин булмаган нәрсәнең синонимы булып тора. Ләкин ул чыннан да мөмкин түгелме? Хәзерге компьютерның хәтер битләренең әлеге компиляторны барлыкка китерә торган бернинди конфигурациясе дә юкмыни? Әгәр сез чыннан да шулай уйлыйсыз икән, моны исбатларга тырышып карагыз, чөнки бу бик кызыклы нәтиҗә булыр иде. Әгәр ул мөмкин булмаган түгел, ә бары тик гаять катлаулы гына булса, аны язарга тырышып карарга кыйммәт. Хәтта уңышка ирешү ихтималы түбән булса да, көтелгән кыйммәт (expected value) гаять зур булыр иде.
Көтелгән кыйммәтнең шулкадәр зур булуының сәбәбе — веб-сервислар. Әгәр сез программистларга элеккеге заманнардагы уңайлыкны бирә торган программа тәэминаты яза алсагыз, сез аны аларга веб-сервис буларак тәкъдим итә аласыз. Һәм бу, үз чиратында, сез барлык кулланучыларны диярлек үзегезгә каршы аласыз дигән сүз булыр иде.
Күз алдыгызга китерегез: микросхемаларның арткан тыгызлыгын һаман да такта ешлыгының артуына әйләндерә алган тагын бер процессор җитештерүче барлыкка килде, ди. Алар Intel бизнесының күп өлешен тартып алыр иде. Веб-сервислар беркемнең дә үз процессорларын күрмәвен аңлатканлыктан, җитәрлек дәрәҗәдә акыллы компилятор язу аша сез, ким дигәндә серверлар базары өчен, нәкъ шул җитештерүче булуыгыздан аерып булмый торган вәзгыять тудыра аласыз.
Әлеге проблемага якын килүнең иң аз амбицияле юлы — икенче очтан башлау һәм программистларга Hadoop һәм MapReduce кебек программалар төзү өчен күбрәк параллельләштерелә торган Лего блокларын тәкъдим итү. Бу очракта оптимизация эшенең зур өлешен һаман да программист үзе башкара.
Монда ярым-автоматик корал ясау кебек кызыклы бер урталык бар — анда кеше үзе бу процесска кушыла. Сез кулланучы өчен җитәрлек дәрәҗәдә акыллы компилятор кебек күренгән нәрсә ясыйсыз, ләкин аның эчендә кешеләр утыра; алар кулланучылар программаларындагы тоткарлыкларны табу һәм бетерү өчен югары үсеш алган оптимизация коралларын куллана. Бу кешеләр сезнең хезмәткәрләрегез булырга мөмкин, яисә сез оптимизация өчен махсус базар төзи аласыз.
Оптимизация базары җитәрлек дәрәҗәдә акыллы компиляторны өлешләп тудыру юлы булыр иде, чөнки катнашучылар шунда ук ботлар яза башлаячак. Барысын да ботлар эшли ала торган ноктага барып җитсәгез, бик кызык хәл килеп чыгар иде: чөнки сез җитәрлек дәрәҗәдә акыллы компилятор ясаган булыр идегез, ләкин бер генә кешенең дә аның тулы күчермәсе булмас иде.
Моның никадәр акылсыз булып ишетелүен аңлыйм. Чсылда, бу идеядә миңа ошаган нәрсә — аның төрле яклап ялгыш булуы. Оптимизациягә игътибар итү идеясе үзе үк программа тәэминатын эшләү өлкәсендә соңгы берничә дистә елда күзәтелгән гомуми тенденциягә каршы килә. Җитәрлек дәрәҗәдә акыллы компилятор язарга тырышу — билгеләмә буенча ук хата. Һәм хәтта алай булмаса да, компиляторлар — компанияләр түгел, ә ачык кодлы проектлар (open source) тарафыннан ясалырга тиешле программа тәэминаты төре. Өстәвенә, бу килеп чыкса, ул күп агымлы кушымталар ясаудагы кызыклы катлаулылыктан ләззәт алучы барлык программистларны шушы рәхәтлектән мәхрүм итәчәк. Минем эчемә кереп утырган форум тролле хәтта бу проектка карата каршылыклар белдерүне кайсы яктан башларга да белми. Менә моны мин чын стартап идеясе дип атыйм.
7. Даими диагностика
Ләкин туктагыз, тагын бер идея бар, һәм ул тагын да зуррак каршылыкка очрарга мөмкин: даими, автоматик медицина диагностикасы.
Стартап идеяләрен тудыру өчен кулланган хәйләләремнең берсе — киләчәк буыннар өчен безнең нинди якларда артта калган булып күренәчәгебезне күз алдына китерү. Һәм мин тулысынча ышанам: моннан 50 яки 100 ел узгач, кешеләргә безнең замандагы кешеләрнең йөрәк авырулары яки рак кебек чирләрне билгеләү өчен симптомнар барлыкка килгәнне көтеп ятулары вәхшилек булып күренәчәк.
Мәсәлән, 2004 елда Билл Клинтон тын кысылуын сизгән. Табиблар аның берничә артериясенең 90% тан артык ябылуын ачыклаганнар һәм 3 көннән соң аңа дүртләтә шунтлау операциясе ясалган. Билл Клинтон иң яхшы медицина ярдәмен ала дип уйлау бик табигый. Шулай да хәтта ул да бу санның 90% тан артуын белү өчен үз артерияләренең 90% тан артык капланганын көтәргә мәҗбүр булган. Киләчәктә кайчан да булса без бу саннарны хәзерге вакытта авырлыгыбызны белгән кебек җиңел беләчәкбез. Бу яман шешкә (рак) карата да кагыла. Киләчәк буыннарга рак диагнозы кую өчен пациентларда физик симптомнарның барлыкка килүен көтүебез акылсыз булып тоелачак. Рак шунда ук ниндидер радар экранында күренәчәк.
(Әлбәттә, радар экранында күренгән нәрсә без хәзер рак дип санаган нәрсәдән аерылырга да мөмкин. Теләсә кайсы вакытта бездә бер үк вакытта уннарча, хәтта йөзләрчә микро-яман шеш күзәнәкләре йөри булып, аларның берсе дә гадәттә бернинди начарлыкка китерми торган булуына мин һич гаҗәпләнмәс идем.)
Даими диагностика юлындагы күп кенә тоткарлыклар аның медицина һөнәренең гадәти табигатенә каршы килүеннән килеп чыгачак. Медицина электән үк болай эшләгән: пациентлар табибларга үз проблемалары белән киләләр, ә табиблар нәрсә булганын ачыклыйлар. Күп кенә табибларга юристлар әйтмешли «балык тоту экспедициясе»нең медицина аналогы ошамый — сез нәрсә эзләгәнегезне белмичә генә проблемалар эзләргә чыккан кебек. Бу юл белән очраклы табылган нәрсәләрне алар «инциденталомалар» дип атыйлар, һәм алар билгеле бер мәшәкать тудыра.
Мәсәлән, минем бер танышым фәнни тикшеренү кысаларында миен сканерлатты. Тикшеренүне үткәрүче табиблар анда зур шешкә охшаган нәрсәне ачыклагач, аның коты очты. Алга таба тикшерүләрдән соң, аның бернинди зыянсыз киста булуы ачыкланды. Ләкин бу аңа берничә көнлек дәһшәтле борчуга төште. Күп кенә табиблар борчыла: әгәр сез симптомнары булмаган кешеләрне даими сканерлый башласагыз, бу зур масштабта кабатланачак — пациентларны паникага сала торган һәм ачыклар өчен кыйммәтле, хәтта куркыныч тестлар таләп итә торган бик күп ялган тревогалар килеп чыгачак. Ләкин минемчә, бу бары тик хәзерге мөмкинлекләрнең чикле булуы нәтиҗәсе генә. Әгәр кешеләр даими рәвештә сканерланып торса һәм без нәрсәнең чын проблема икәнен ачыкларга яхшырак өйрәнсәк, минем танышым бу киста турында гомере буе белер иде һәм аның зыянсыз икәнен нәкъ миң кебек кабул итәр иде.
Монда күп санлы стартаплар өчен зур урын бар. Барлык стартаплар да дучар булган техник киртәләргә һәм бөтен медицина стартаплары очрашкан бюрократик тоткарлыкларга өстәп, алар меңләгән еллык медицина традицияләренә каршы барырга мәҗбүр булачак. Ләкин бу барыбер булачак, һәм бу бөек нәрсә булачак — шулкадәр бөек ки, киләчәктәге кешеләр безгә, нәкъ без наркоз һәм антибиотиклар барлыкка килгәнче яшәгән буыннарга кызганып караган кебек, кызганып карарлар.
Тактика
Сүземне берничә тактик киңәш белән тәмамларга рөхсәт итегез. Әгәр сез мин карап үткән кебек зур проблеманы хәл итәргә телисез икән, аңа турыдан-туры һөҗүм ясамагыз. Мәсәлән, email'ны алмаштырырга җыенуыгызны әйтмәгез. Алай дисәгез, сез чиктән тыш зур өметләр уятасыз. Сезнең хезмәткәрләрегез һәм инвесторларыгыз даими рәвештә «без барып җиттекме инде?» дип сораячак, һәм сезнең җиңелүегезне көтеп торган нәфрәтләнүчеләр армиясе барлыкка киләчәк. Бары тик эшләр исемлеге (todo-list) программасын төзисез дип кенә әйтегез. Бу зарарсыз булып ишетелә. Ә кешеләр сезнең email'ны алмаштыруыгызны эш инде эшләнеп беткәч, fait accompli булгач кына күреп алсыннар. [4]
Тәҗрибә күрсәткәнчә, чыннан да зур эшләрне башкаруның сере — тыштан гади һәм кечкенә булып күренгән нәрсәләрдән башлау. Микрокомпьютерлар программа тәэминатында өстенлек итәргә телисезме? Берничә мең кулланучысы булган машина өчен Basic интерпретаторын язудан башлагыз. Универсаль веб-сайт ясарга телисезме? Гарвард студентлары өчен бер-берсен күзәтә торган сайт төзүдән башлагыз.
Тәҗрибә шуны күрсәтә: кечкенәдән башлау башкалар өчен генә түгел, үзегез өчен дә кирәк. Билл Гейтс та, Марк Цукерберг та үз компанияләренең никадәр зур булачагын башта белмәгәннәр. Алар бары тик кызыклы бер нәрсәне эләктереп алганнарын гына белгәннәр. Бәлки башта ук бик зур амбицияләргә ия булу начар фикердер, чөнки амбициягез никадәр зур булса, ул шулкадәр күбрәк вакыт алачак, һәм киләчәкне никадәр еракка проектласагыз, ялгышу ихтималыгыз да шулкадәр зуррак булачак.
Минемчә, бу зур идеяләрне куллануның дөрес юлы — киләчәктәге ниндидер төгәл ноктаны билгеләргә һәм аннары, популяр образлардагы визионер кебек, моннан анда ничек барып җитәргә дип баш ватарга тырышмау. Колумб кебек эш итсәгез һәм гомуми көнбатыш юнәлешенә таба гына барсагыз, сезнең өчен күпкә яхшырак булыр. Киләчәкне бина кебек төзергә тырышмагыз, чөнки сезнең хәзерге сызымыгыз, мөгаен, барыбер хаталы. Үзегез эшли икәнен белгән нәрсәдән башлагыз, һәм киңәйгәндә, көнбатышка таба киңәегез.
Визионерның популяр образы — киләчәкне ачык күрүче кеше, ләкин тәҗрибә күрсәткәнчә, аны томанлырак күрү хәтта яхшырак булырга мөмкин.
Искәрмәләр
[1] Бу шулай ук венчур инвесторларының (VC) стартаплар турында аңламаган иң мөһим нәрсәләренең берсе. Күпчелек инвесторлар нигез салучыларның киләчәккә ачык план белән килүен көтә һәм аларны шуңа карап бәяли. Бик азлар гына иң зур уңышларда башлангыч план белән стартапның соңыннан нәрсәгә әверелүе арасында иң аз бәйләнеш булуын аңлый.
[2] Бу җөмлә башта «GMail түзә алмаслык акрын» дип язылган иде. Төзәтү өчен Пол Бакхайткә рәхмәт.
[3] Роджер Баннистер бер мильне 4 минуттан тизрәк йөгереп узган беренче кеше буларак танылган. Ләкин аның дөнья рекорды 46 көн генә дәвам иткән. Моның мөмкин булуын күрсәтүгә, башка бик күпләр аның артыннан кабатлаган. Ун елдан соң Джим Рюн, мәктәп укучысы буларак, бер мильне 3:59 эчендә йөгергән.
[4] Әгәр сез киләсе Apple булырга телисез икән, бәлки кулланучылар электроникасыннан башларга да кирәкмидер. Бәлки, башта сез хакерлар куллана торган нәрсәне ясарсыз. Яисә сез популяр, ләкин әллә ни мөһим түгел кебек тоелган әйбер, мәсәлән, гарнитура яки роутер ясарсыз. Сезгә бары тик плацдарм гына кирәк.
Бу язманың караламаларын укыганнары өчен Сэм Альтманга, Тревор Блэквеллга, Пол Бакхайткә, Патрик Коллисонга, Аарон Ибага, Джессика Ливингстонга, Роберт Морриска, Хардж Таггарга һәм Гарри Танга рәхмәтемне белдерәм.