Жоғары сыныпта оқып жүргенімде нашар жазушыларға еліктеуге көп уақыт жұмсадым. Ағылшын тілі сабақтарында оқығанымыз негізінен көркем әдебиет болғандықтан, мен оны жазудың ең биік түрі деп санадым. Бірінші қателік. Ең көп таңданыс тудырған әңгімелер — адамдардың күрделі жолмен азап шегетіні туралы әңгімелер сияқты көрінді. Күлкілі немесе қызықты нәрсенің бәрі, егер ол Шекспир немесе Чосер сияқты түсінуге қиын болатындай көне болмаса, ipso facto күдікті саналды. Екінші қателік. Ең керемет жанр қысқа әңгіме болып көрінді, оның ғұмыры өте қысқа болғанын және журнал басылымдарының шарықтау шегімен тұспа-тұс келгенін мен кейінірек білдім. Бірақ көлемі жоғары сынып сабақтарында пайдалануға өте ыңғайлы болғандықтан, біз оларды өте көп оқыдық, бұл бізге қысқа әңгіме жанры гүлденіп жатқандай әсер қалдырды. Үшінші қателік. Және олар тым қысқа болғандықтан, шынында ештеңе болмауы да мүмкін еді; жай ғана өмірден кездейсоқ кесіп алынған үзіндіні көрсете салсаң болғаны, соның өзі озық туынды саналатын. Төртінші қателік. Нәтижесінде, мен біреудің терең болып көрінетіндей бақытсыз болуынан басқа ештеңе болмайтын көптеген әңгімелер жаздым.
Колледждегі уақытымның көп бөлігінде мен философия мамандығында оқыдым. Философия журналдарында жарияланған мақалалар маған қатты әсер етті. Олардың басылуы керемет әдемі еді және стилі жай ғана баурап алатын — әрі қарапайым, әрі шектен тыс күрделі техникалық тіл алмасып отыратын. Бір жігіт көшеде кетіп бара жатады, кенет modality qua modality оның алдынан шыға келеді. Мен бұл мақалаларды ешқашан толық түсінген емеспін, бірақ оларды кейінірек, мұқият қайта оқуға уақытым болғанда түсініп алармын деп ойладым. Ал әзірге оларға барынша еліктеуге тырыстым. Бұл, енді көріп отырғанымдай, бастапқыдан-ақ сәтсіздікке кесілген іс еді, өйткені олар шын мәнінде ештеңе айтып тұрған жоқ болатын. Мысалы, ешбір философ екіншісін теріске шығарған емес, өйткені ешкім теріске шығаратындай нақты ештеңе айтпайтын. Менің еліктеулерім де, әрине, ештеңе айтпады.
Аспирантурада мен әлі де бұрыс нәрселерге еліктеп, уақытымды босқа кетіріп жүрдім. Ол кезде эксперттік жүйе деп аталатын бағдарламалардың сәнді түрі бар еді, оның өзегінде inference engine деп аталатын нәрсе болды. Мен бұл нәрселердің не істейтініне қарап: «Мен мұны мың жол кодпен-ақ жазып шыға алар едім», — деп ойладым. Дегенмен, атақты профессорлар олар туралы кітаптар жазып, ал стартаптар оларды бір жылдық жалақыға тең бағамен сатып жатты. Қандай мүмкіндік, деп ойладым мен; бұл әсерлі нәрселер маған оңай көрінеді; мен өте зерек болсам керек. Қателесіппін. Бұл жай ғана өткінші сән еді. Профессорлардың эксперттік жүйелер туралы жазған кітаптары қазір еленбейді. Олар тіпті қызықты нәрсеге апаратын жолда да болған жоқ. Ал олар үшін орасан көп ақша төлеген тұтынушылар негізінен бұрауыштар мен унитаз қақпақтары үшін мыңдаған доллар төлейтін сол баяғы мемлекеттік органдар еді.
Бұрыс нәрселерді көшіруден қалай аулақ болуға болады? Тек өзіңізге шын мәнінде ұнайтын нәрсені көшіріңіз. Бұл мені осы үш жағдайда да құтқарып қалар еді. Ағылшын тілі сабақтарында оқуға мәжбүр болған қысқа әңгімелер маған ұнамады; философия мақалаларынан ештеңе үйренбедім; эксперттік жүйелерді өзім пайдаланбадым. Мен бұл нәрселерге оларға басқалар таңданғандықтан ғана жақсы деп сендім.
Өзіңізге ұнайтын нәрселерді өзіңізге әсер қалдырған нәрселерден ажырату қиын болуы мүмкін. Оның бір айласы — берілу түріне (презентациясына) мән бермеу. Музейде әсерлі етіп ілінген картинаны көрген сайын, мен өзіме мынадай сұрақ қоямын: егер мен мұны ескі-құсқы заттар жәрмеңкесінен кір басқан, жақтаусыз күйде және авторының кім екенін білмей тауып алсам, бұған қанша төлер едім? Музейді аралап жүріп осы экспериментті жасап көрсеңіз, шын мәнінде таңғалдыратын нәтижелерге қол жеткізесіз. Бұл деректі жай ғана жалпы қалыптан тыс болғаны үшін елеусіз қалдырмаңыз.
Өзіңізге не ұнайтынын анықтаудың тағы бір жолы — өзіңіздің guilty pleasure (кінәлі сезіндіретін ләззаттарыңыз) ретінде ұнататын нәрселеріңізге қарау. Адамдар ұнататын көптеген нәрселерді, әсіресе олар жас әрі өршіл болса, негізінен оларды ұнату арқылы пайда болатын ізгілік сезімі үшін жақсы көреді. Ulysses романын оқып жатқандардың 99%-ы дәл сол сәтте «Мен Ulysses оқып жатырмын» деп ойлайды. Кінәлі сезіндіретін ләззат — кем дегенде шынайы нәрсе. Сіз ізгі болып көрінгіңіз келмегенде нені оқисыз? Қандай кітапты оқығанда, оның жартысын оқып тастағаныңызға мақтанбай, тек жартысы ғана қалғанына мұңаясыз? Міне, сізге шын мәнінде ұнайтын нәрсе — сол.
Көшіруге тұрарлық, шын мәнінде жақсы нәрселерді тапқан күннің өзінде, айналып өту керек тағы бір тұзақ бар. Олардың кемшіліктерін емес, оларды жақсы ететін тұстарын ғана көшіруге мұқият болыңыз. Кемшіліктерге еліктеуге оңай тартылып кетуге болады, өйткені оларды байқау оңайырақ және, әрине, көшіру де оңайырақ. Мысалы, он сегізінші және он тоғызыншы ғасырлардағы суретшілердің көпшілігі қоңырқай түстерді пайдаланды. Олар Қайта өрлеу дәуірінің ұлы суретшілеріне еліктеді, ал олардың картиналары ол кезге қарай кірден қарайып, қоңыр тартып кеткен еді. Содан бері ол картиналар тазартылып, жарқын түстері ашылды; ал оларға еліктеушілер, әрине, әлі күнге дейін қоңыр болып қалды.
Айтпақшы, мені бұрыс нәрселерді көшіруден емдеген — кескіндеме өнері болды. Аспирантураның ортасында мен суретші болып көруді ұйғардым, ал өнер әлемі соншалықты ашықтан-ашық жемқор болғаны сонша, ол менің аңғал сенгіштігімнің жібін үзіп жіберді. Бұл адамдардың қасында философия профессорлары математиктер сияқты адал болып көрінетін. Жақсы жұмыс істеу немесе өз адамы болу арасындағы таңдаудың анық xor болғаны сонша, мен бұл айырмашылықты амалсыз түсінуге мәжбүр болдым. Бұл белгілі бір деңгейде барлық дерлік салада бар, бірақ мен сол уақытқа дейін онымен бетпе-бет келуден қашып құтылып келген едім.
Кескіндемеден үйренген ең құнды нәрселерімнің бірі осы болды: сіз ненің жақсы екенін өзіңіз анықтауыңыз керек. Беделді тұлғаларға сене алмайсыз. Бұл мәселеде олар сізді алдайды.
Бұл эссеге пікір қалдырыңыз.