Осыдан бірнеше ай бұрын Y Combinator туралы бір мақалада оның бастапқы кезде «бір адамның театры» болғаны айтылды. Мұндай пікірлерді оқу өкінішке қарай үйреншікті жағдайға айналған. Бірақ бұл сипаттаманың мәселесі тек оның әділетсіздігінде ғана емес. Ол сонымен бірге жаңылыстырады. YC-дің ең жаңашыл тұстарының көбі Джессика Ливингстонның арқасында пайда болған. Егер сіз оны түсінбесеңіз, YC-ді түсінбейсіз. Сондықтан сіздерге Джессика туралы аздап айтып берейін.
YC-дің 4 негізін қалаушысы болды. Бірде түнде Джессика екеуміз оны бастауды ұйғардық, ал келесі күні достарым Роберт Моррис пен Тревор Блэквеллді қатарымызға қостық. Джессика екеуміз YC-ді күнделікті басқардық, ал Роберт пен Тревор бізбен бірге өтінімдерді оқып, сұхбаттар жүргізді.
YC-ді бастаған кезде Джессика екеуміз кездесіп жүрген едік. Бастапқыда біз бұл тұрғыда «кәсіби» болып көрінуге, яғни қарым-қатынасымызды жасыруға тырыстық. Қазір ойлап қарасақ, бұл күлкілі көрінеді, сондықтан бұл жасандылықтан тез арада арылдық. Ал Джессика екеуміздің жұп болғанымыз YC-дің дәл сондай болуына зор ықпал етті. YC бір отбасы сияқты сезілетін. Алғашқы кезде негізін қалаушылардың көбі жастар еді. Барлығымыз аптасына бір рет бірге кешкі ас ішетінбіз, алғашқы бірнеше жыл бойы тамақты мен әзірледім. Біздің алғашқы ғимаратымыз жеке үй болатын. Жалпы атмосфера Sand Hill Road-тағы венчурлік қордың кеңсесінен таңғаларлықтай өзгеше болды және бұл толығымен жақсы жағынан еді. Кірген әрбір адам сезе алатын бір шынайылық бар болатын. Бұл адамдардың бізге тек сенім білдіргенін ғана білдірмейтін. Бұл стартаптардың бойына сіңіруге ең қолайлы қасиет еді. Шынайылық — YC негізін қалаушылардан іздейтін ең маңызды қасиеттердің бірі, бұл жасандылар мен алыпсатарлардың жүйкеге тиетінінен ғана емес, шынайылық ең табысты стартаптарды қалғандарынан ерекшелейтін басты факторлардың бірі болғандықтан солай.
Бастапқы кездегі YC бір отбасы болса, Джессика оның анасы болды. Ол қалыптастырған мәдениет YC-дің ең маңызды жаңалықтарының бірі еді. Мәдениет кез келген ұйымда маңызды, бірақ YC-де мәдениет жай ғана өнім жасау барысындағы өзін-өзі ұстау салтымыз ғана емес еді. YC-де мәдениеттің өзі өнім болатын.
Джессика басқа мағынада да ана рөлінде болды: соңғы сөз оған тиесілі еді. Ұйым ретінде біз жасаған әрбір қадам алдымен оның сүзгісінен өтетін — кімді қаржыландыру керек, жұртшылыққа не айту керек, басқа компаниялармен қалай қарым-қатынас орнату керек, кімді жұмысқа алу керек, барлығы да солай болды.
Балаларымыз болғанға дейін YC біздің бүкіл дерлік өміріміз еді. Жұмыс уақыты мен бос уақыттың арасында нақты шекара болған жоқ. Біз үнемі YC туралы сөйлесетінбіз. Кейбір бизнестердің жеке өміріңізге дендеп енуі шаршатуы мүмкін болса да, бұл бізге ұнайтын. Біз YC-ді өзімізге қызық болғандықтан бастаған едік. Ал біз шешуге тырысқан кейбір мәселелер шексіз күрделі болатын. Жақсы негізін қалаушыларды қалай тануға болады? Бұл туралы жылдар бойы талқылауға болар еді, біз солай істедік те; әлі де талқылап келеміз.
Кейбір нәрселерді мен Джессикадан жақсырақ істеймін, ал кейбір нәрселерді ол менен әлдеқайда жақсы істейді. Оның қолынан ең жақсы келетін істердің бірі — адамдарға баға беру. Ол — адам болмысын рентген сияқты көре алатын сирек тұлғалардың бірі. Ол кез келген суайтты бірден танып қоя алады. YC ішіндегі оның лақап аты «Әлеуметтік Радар» (Social Radar) болды және оның бұл ерекше қабілеті YC-дің дәл бүгінгідей болуында шешуші рөл атқарды. Стартаптарды неғұрлым ерте кезеңде таңдасаңыз, соғұрлым негізін қалаушылардың өздерін таңдаған боласыз. Кейінгі кезеңдердегі инвесторлар өнімді сынап көріп, өсу көрсеткіштеріне қарай алады. YC инвестиция салатын кезеңде көбінесе өнім де, ешқандай көрсеткіштер де болмайды.
Басқалар YC-де технологияның болашағы туралы қандай да бір ерекше түсінік бар деп ойлады. Бізде көбінесе Сократ айтқандай түсінік болды: біз кем дегенде ештеңе білмейтінімізді білетінбіз. YC-ді табысты еткен нәрсе — жақсы негізін қалаушыларды таңдай білу еді. Біз Airbnb-ді жаман идея деп ойладық. Бірақ біз оны қаржыландырдық, себебі оның негізін қалаушылары ұнады.
Сұхбаттар кезінде Роберт, Тревор және мен үміткерлерге техникалық сұрақтарды қарша борататынбыз. Ал Джессика көбінесе бақылап отыратын. Көптеген үміткерлер, әсіресе алғашқы кезде, оны бір хатшы шығар деп ойлап қалған болар, өйткені ол әр жаңа топты сырттан шақырып алатын және көп сұрақ қоймайтын. Ол бұған мән бермейтін. Адамдар оған назар аудармаса, оларды сырттай бақылау оған әлдеқайда оңай еді. Бірақ сұхбаттан кейін үшеуіміз бірден Джессикаға бұрылып: «Әлеуметтік Радар не дейді?» деп сұрайтынбыз. [1]
Сұхбаттарда Әлеуметтік Радардың болуы бізге тек табысқа жететін негізін қалаушыларды таңдауға ғана көмектескен жоқ. Бұл бізге сонымен қатар жақсы адамдарды таңдауға көмектесті. Бастапқыда біз бұны басқаша істей алмағандықтан жасадық. Адам болмысын рентгендей көре алатын қабілеттің қандай болатынын елестетіп көріңізші. Жаман адамдардың қасында болу төзгісіз болар еді. Сондықтан біз табысты болады деп ойласақ та, болмысына күмәнданған негізін қалаушыларды қаржыландырудан бас тартатынбыз.
Басында біз мұны өзіміздің көңіліміз үшін істесек те, бұл YC үшін өте құнды болып шықты. Біз басында мұны түсінбедік, бірақ біз таңдаған адамдар кейін YC түлектер желісіне айналатын еді. Ал біз оларды бір рет таңдаған соң, егер олар өрескел бірдеңе жасамаса, өмір бойы осы ортаның бір бөлігі болып қалатын. Қазір кейбіреулер YC түлектер желісін оның ең құнды артықшылығы деп санайды. Жеке өз басым YC кеңестері де өте жақсы деп ойлаймын, бірақ түлектер желісі сөзсіз ең құнды ерекшеліктердің бірі. Мұндай үлкен топ үшін сенім мен өзара көмектің деңгейі таңғаларлық. Ал Джессика — мұның басты себебі.
(Кейінірек түсінгеніміздей, болмысына күмәнданған адамдарды қабылдамау бізге айтарлықтай шығын әкелмеген екен, өйткені негізін қалаушылардың қаншалықты жақсы адам екендігі мен олардың қаншалықты табысты болатыны бір-біріне тәуелсіз емес. Егер нашар негізін қалаушылар табысқа жете қалса да, олар компаниясын ерте сатып жіберуге бейім болады. Ал ең табысты негізін қалаушылардың барлығы дерлік — жақсы адамдар.)
Егер Джессика YC үшін соншалықты маңызды болса, неге адамдардың көбі мұны түсінбейді? Бір жағынан, мен жазушымын, ал жазушыларға қашанда шектен тыс көп назар аударылады. YC бренді бастапқыда менің жеке брендім болды, ал біздің үміткерлер менің эсселерімді оқыған адамдар еді. Бірақ тағы бір себеп бар: Джессика көпшілік назарын жек көреді. Журналистермен сөйлесу оны қобалжытады. Көпшілік алдында сөз сөйлеу туралы ойдың өзі оны тығырыққа тірейді. Тіпті біздің үйлену тойымызда да ол өзін ыңғайсыз сезінді, өйткені қалыңдық әрқашан басты назарда болады. [2]
Оның назардан қашатыны тек ұялшақтығынан ғана емес, бұл оның Әлеуметтік Радарын жаңылыстыратындықтан да солай. Ол өз-өзі бола алмайды. Барлығы саған қарап тұрғанда, адамдарды сырттай бақылай алмайсың.
Назардың оны мазалайтынының тағы бір себебі — ол мақтанғанды жек көреді. Көпшілік көретін кез келген ісінде оның ең үлкен қорқынышы (жаман болып шығады деген кәдімгі қорқыныштан кейінгі) — бәлсінгендей көріну. Ол тым қарапайым болу әйелдерге тән ортақ мәселе дейді. Бірақ оның жағдайында бұл одан да тереңде жатыр. Оның көзге түсуге, дарақылыққа деген жиіркеніші соншалық, ол тіпті фобияға ұқсайды.
Ол сондай-ақ кикілжің мен ұрыс-керісті жек көреді. Ол мұндайға төзе алмайды; бірден тұйықталып қалады. Ал, өкінішке қарай, ұйымның ел алдындағы тұлғасы болу айтарлықтай күрес пен тартысты талап етеді.
Сондықтан, YC-ді барлығынан бұрын ерекше еткен Джессика болғанымен, оған осыны жүзеге асыруға мүмкіндік берген дәл сол қасиеттері оның YC тарихынан тыс қалып қоюына әкеледі. Барлығы YC-ді PG бастаған, ал оның әйелі жай ғана көмектескен деген әңгімеге сеніп қалған. Тіпті YC-ді жақтырмайтындар да осыған сенеді. Бірнеше жыл бұрын адамдар бізді негізін қалаушы әйелдерді көп қаржыландырмайды (нақты барынан артық) деп айыптағанда, барлығы YC-ді PG-мен бір деп қабылдады. Джессиканың YC-дегі шешуші рөлін мойындау бұл қалыптасқан түсінікті бұзар еді.
Джессика адамдар оның компаниясын сексизм үшін айыптағанына қатты ашуланды. Мен оның бұрын-соңды дәл бұлай ызаланғанын көрмеппін. Бірақ ол оларға жауап қатпады. Көпшілік алдында емес. Оңашада былапыт сөздер өте көп айтылды. Сондай-ақ ол негізін қалаушы әйелдер мәселесі туралы үш бөлек эссе жазды. Бірақ олардың ешқайсысын жариялауға батылы бармады. Ол бұл пікірталастағы қатыгездіктің деңгейін көрді де, оған араласудан бас тартты. [3]
Бұл оның тек ұрыс-керісті ұнатпайтынынан ғана емес еді. Ол адам болмысын соншалықты нәзік сезінетіндіктен, тіпті екіжүзді адамдармен сөзге келудің өзі оны жиіркендіреді. Кликбейтші журналистермен немесе Twitter троллдарымен айтысу идеясы оған тек қорқынышты ғана емес, жиіркенішті болып көрінер еді.
Бірақ Джессика табысты кәсіпкер әйел ретіндегі өзінің үлгісі көбірек әйелдерді компания ашуға шабыттандыратынын білді, сондықтан өткен жылы ол YC бұрын-соңды жасамаған қадамға барып, өзінен бірнеше сұхбат алу үшін PR агенттігін жалдады. Ол берген алғашқы сұхбаттардың бірінде репортер оның стартаптар туралы ой-түйіндерін шетке ысырып қойып, мәселені олар кездесуге келіскен бардың сыртында күтіп тұрғанда әлдебір жігіттің оған қырындамақ болғаны туралы сенсациялық оқиғаға айналдырып жіберді. Джессика қатты ұялды, бір жағынан ол жігіт ешқандай жамандық жасамаған еді, бірақ көбінесе мақалада ол Алқаптағы ең білікті инвесторлардың бірі ретінде емес, тек әйел болғаны үшін ғана маңызды бір құрбан ретінде көрсетілгені оның намысына тиді.
Осыдан кейін ол PR агенттігіне жұмысты тоқтатуды айтты.
Сіз баспасөзден Джессиканың қандай жетістіктерге жеткенін ести алмайсыз. Сондықтан Джессиканың не істегенін мен айтып берейін. Y Combinator негізінен университет сияқты, адамдарды байланыстыратын торап. Ол өнім шығармайды. Оның мәнін айқындайтын — адамдар. Джессика сол адамдар тобын басқалардан гөрі көбірек іріктеп, оларды тәрбиелеп өсірді. Осы тұрғыдан алғанда, ол YC-ді сөзбе-сөз өз қолымен құрды.
Джессика стартап негізін қалаушылардың қасиеттері туралы кез келген адамнан гөрі көбірек біледі. Оның орасан зор мәліметтер қоры мен рентгендік көрегендігі бұл тұрғыда мінсіз үйлесім тапқан. Негізін қалаушылардың қасиеттері — стартаптың қалай дамитынын болжаудың ең жақсы көрсеткіші. Ал стартаптар, өз кезегінде, дамыған экономикалардың ең маңызды өсу көзі болып табылады.
Дамыған экономикалардың өсуіндегі ең маңызды фактор туралы ең көп білетін адам — міне, Джессика Ливингстон деген осы. Бұл есімі әлдеқайда танымал болуға лайық адам сияқты естілмей ме?
Ескертпелер
[1] Хардж Таггар маған Джессика көп сұрақ қоймағанымен, олардың әдетте өте маңызды сұрақтар болғанын есіме салды:
«Ол команда немесе олардың табандылығы туралы кез келген күдікті белгілерді сезуге және сұхбаттасушыны бейжай қалдырмайтын дұрыс сұрақты қоюға әрқашан шебер еді, бұл сұрақтар әдетте негізін қалаушылардың өздері аңғарғаннан да көп нәрсенің бетін ашатын».
[2] Дәлірек айтқанда, ол істеген ісінің бағалануы мағынасындағы назарды ұнатқанымен, нақты уақытта адамдардың көз алдында болу мағынасындағы назарды ұнатпайды. Өкінішке қарай, тек ол үшін ғана емес, көптеген адамдар үшін алдыңғысының қаншалықты бұйыратыны көбінесе соңғысына қаншалықты дайын екеніңізге байланысты болады.
Айтпақшы, егер сіз Джессиканы көпшілік шарада көрсеңіз, оның назарды жек көретінін ешқашан байқамас едіңіз, себебі (а) ол өте сыпайы және (б) қобалжыған кезде ол оны көбірек жымию арқылы білдіреді.
[3] Джессика сияқты адамдардың бар екенін тек негізгі бұқаралық ақпарат құралдары ғана емес, сонымен бірге феминистер де мойындауды үйренуі керек. Күресуді, айтысуды ұнатпайтын табысты әйелдер бар. Бұл дегеніміз, егер әйелдер туралы қоғамдық талқылау тек күрес пен айтыстан тұратын болса, олардың үні өшеді деген сөз.
Әңгімелесуге қатысты Грэшем заңы сияқты бір заңдылық бар. Егер әңгіме белгілі бір деңгейдегі дөрекілікке жетсе, салиқалы адамдар кете бастайды. Негізін қалаушы әйелдерді Джессикадан артық ешкім түсінбейді. Бірақ оның бұл тақырыпта ашық сөйлегенін біреудің естуі екіталай. Біраз уақыт бұрын ол осы суға аяғын батырып көріп еді, реакцияның соншалықты қатал болғаны сонша, ол «енді ешқашан» деп шешті.
Осы эссенің нобайын оқып шыққандары үшін Сэм Альтманға, Пол Бакхайтка, Патрик Коллисонға, Дэниел Гаклге, Кэролин Левиге, Джон Левиге, Керсти Натуға, Роберт Морриске, Джефф Ралстонға және Хардж Таггарға алғыс білдіремін. Және, әрине, таңғаларлықтай өте аз нәрсені қысқартқызған Джессика Ливингстонға алғыс айтамын.