Көптеген қалалар Кремний алқабына қарап: «Осындай нәрсені өз жерімізде қалай жасауға болады?» — деп сұрайды. Мұның табиғи жолы — бай адамдар тұрғысы келетін жерде бірінші дәрежелі университет ашу. Кремний алқабы дәл солай пайда болды. Бірақ бұл үдерісті стартаптарды қаржыландыру арқылы жеделдетуге болар ма еді?
Мүмкін. Бұл үшін не қажет болатынын қарастырып көрейік.
Ең алдымен түсінетін нәрсе: жалпы стартаптарды қолдау мен стартаптарды нақты бір қалада қолдау — екі бөлек мәселе. Соңғысы әлдеқайда қымбатқа түседі.
Адамдар кейде өз қаласында Y Combinator сияқты бірдеңе ашу арқылы жергілікті стартап ортасын жақсартуға болады деп ойлайды, бірақ шын мәнінде мұның әсері нөлге жуық болады. Мен мұны жақсы білемін, өйткені Y Combinator-дың өзі жылдың жартысында Бостонда орналасқан кезінде оған дерлік ешқандай әсер етпеді. Біз қаржыландырған адамдар бүкіл елден (тіпті әлемнен) келді, содан кейін олар көбірек қаржы табуға болатын жерге — көбінесе Кремний алқабына кетіп отырды.
Бастапқы (seed) қаржыландыру бизнесі өңірлік бизнес емес, өйткені бұл кезеңде стартаптар өте мобильді болады. Олар тек ноутбук ұстаған бірнеше негізін қалаушы ғана. [1]
Егер белгілі бір қаладағы стартаптарды ынталандырғыңыз келсе, ол жерден кетпейтін стартаптарды қаржыландыруыңыз керек. Бұған қол жеткізудің екі жолы бар: олардың кетуіне тыйым салатын ережелер енгізу немесе олар табиғи түрде тамыр жая бастаған сәтте қаржыландыру. Бірінші тәсіл — қателік, өйткені ол нашар стартаптарды іріктейтін сүзгіге айналады. Егер талаптарыңыз стартаптарды өздері қаламайтын нәрселерді істеуге мәжбүрлесе, ақшаңызды тек амалы таусылғандар ғана алады.
Жақсы стартаптар қаржыландыру шарты ретінде басқа қалаға көшуге келіседі. Бірақ олар келесі жолы қаржы қажет болғанда басқа жаққа көшпеуге ешқашан келіспейді. Сондықтан оларды алып қалудың жалғыз жолы — ешқайда кетуге мәжбүр болмайтындай жеткілікті қаржы беру.
___
Бұған қанша қаржы керек? Егер стартаптардың қалаңыздан кетіп қалуына жол бергіңіз келмесе, оларға Кремний алқабындағы венчурлік қорлардың көшуді талап ететін ұсыныстарына қызықпайтындай жеткілікті көлемде қаржы беруіңіз керек. Стартап мұндай ұсыныстан тек (а) сіздің қалаңызда тамыр жайып үлгергенде және/немесе (б) венчурлік қорлар олар көшпесе де ақша салатындай деңгейде жетістікке жеткенде ғана бас тарта алады.
Стартапты мұндай деңгейге дейін өсіру қанша тұрады? Кем дегенде бірнеше жүз мың доллар. Wufoo 118 мың доллармен Тампа қаласында тамыр жайған сияқты, бірақ олар тым сирек кездесетін жағдай. Орта есеппен алғанда, кем дегенде жарты миллион доллар қажет болады.
Сондықтан, егер Y Combinator сияқты әр стартапқа 15-20 мың доллар беру арқылы жергілікті кремний алқабын құруға болады деп ойласаңыз, оның тым ертегідей көрінуі де сондықтан. Олардың осында қалуы үшін кем дегенде 20 есе көп беруге тура келеді.
Дегенмен, бұл да қызықты перспектива. Қауіпсіздік үшін бір стартапқа бір миллион доллар кетеді деп есептейік. Егер стартаптарды қалаңызда ұстап қалу үшін әрқайсысына бір миллионнан берсеңіз, бір миллиард долларға мың стартап әкеле аласыз. Бұл сізді Кремний алқабының өзінен асырып жібермеуі мүмкін, бірақ екінші орынға шығаруы әбден ықтимал.
Бір футбол стадионының бағасына өмір сүруге жайлы кез келген қала өзін әлемдегі ең ірі стартап хабтарының біріне айналдыра алар еді.
Оның үстіне, бұл көп уақытты алмайды. Мұны шамамен бес жылда жүзеге асыруға болады. Бір әкімнің өкілеттік мерзімі ішінде. Уақыт өте келе бұл оңайлай түседі, өйткені қалада стартаптар неғұрлым көп болса, жаңаларын көшіріп әкелу соғұрлым аз шығынды талап етеді. Қалада мың стартап болған кезде, венчурлік қорлар оларды Кремний алқабына көшіруге соншалықты тырыспайтын болады; оның орнына жергілікті кеңселер аша бастайды. Міне, сол кезде ісіңіз шынымен оңға басады. Сіз Алқапты қозғап отырғандай өздігінен қуатталатын тізбекті реакцияны іске қосқан боласыз.
___
Бірақ енді ең қиын бөлігіне келдік. Стартаптарды таңдауыңыз керек. Мұны қалай істейсіз? Стартаптарды таңдай білу — сирек әрі бағалы қабілет, ал бұл қабілеті бар санаулы адамдар жалданып жұмыс істей бермейді. Және бұл қабілетті бағалау соншалықты қиын, егер үкімет осындай адамдарды жұмысқа алуға тырысса, олардың қателесу ықтималдығы өте жоғары.
Мысалы, қала жергілікті филиал ашу үшін бір венчурлік қорға ақша беріп, таңдауды соларға тапсыра алады. Бірақ мұндай келісімге тек нашар венчурлік қор ғана келіседі. Қала шенеуніктеріне олар нашар көрінбейді. Олар өте әсерлі болып көрінеді. Бірақ олар стартаптарды таңдауда нашар болады. Бұл — венчурлік инвесторлардың сипатты сәтсіздік үлгісі. Барлық венчурлік инвесторлар өздерінің шектеулі серіктестеріне (LP) өте әсерлі көрінеді. Жақсылары мен нашарларының арасындағы айырмашылық тек олардың жұмысының екінші жартысында ғана көрінеді: стартаптарды таңдау және оларға бағыт-бағдар беру. [2]
Сізге шын мәнінде жергілікті бизнес-періштелер пулы — өз стартаптарынан тапқан ақшасын салатын адамдар қажет. Бірақ, өкінішке қарай, мұнда тауық пен жұмыртқа мәселесіне тап боласыз. Егер қалаңыз әлі стартап хабы болмаса, онда стартаптар арқылы байыған адамдар да болмайды. Ал қаланың сырттан бизнес-періштелерді тартуының ешқандай жолы ойыма келмейді. Анықтамасы бойынша олар бай адамдар. Оларды көшуге мәжбүрлейтін ешқандай стимул жоқ. [3]
Дегенмен, қала стартаптарды жергілікті емес инвесторлардың тәжірибесіне сүйене отырып таңдай алар еді. Кремний алқабының ең көрнекті бизнес-періштелерінің тізімін жасап, сол арқылы олар қаржыландырған барлық стартаптардың тізімін шығару айтарлықтай қиын емес. Егер қала бұл компанияларға көшу үшін әрқайсысына бір миллион доллар ұсынса, ертерек кезеңдегілердің көбі бұған келісер еді.
Бұл жоспар қаншалықты қисынсыз естілсе де, қаланың жақсы стартаптарды іріктеп алуының ең тиімді жолы осы болуы мүмкін.
Алғашқы инвесторларынан ажырау стартаптарға белгілі бір дәрежеде кері әсер етеді. Екінші жағынан, қосымша миллион доллар олардың өмір сүру мерзімін (runway) айтарлықтай ұзартады.
___
Көшірілген стартаптар аман қала ма? Әбден мүмкін. Мұны анықтаудың жалғыз жолы — байқап көру. Мемлекеттік шығындармен салыстырғанда бұл айтарлықтай арзан эксперимент болар еді. Белгілі періштелер жақында инвестиция құйған 30 стартапты таңдап, сіздің қалаңызға көшсе, әрқайсысына бір миллион доллардан беріңіз де, бір жылдан кейін не болатынын көріңіз. Егер олар өсіп-өркендеп жатса, стартаптарды үлкенірек көлемде импорттауға кірісуге болады.
Олардың қай кезде кетуіне рұқсат етілетіні туралы шарттарды тым қатаң заңдастырудың қажеті жоқ. Тек мырзалық келісім (джентльмендік келісім) болса жеткілікті.
Үнемдеймін деп алғашқы экспериментке тек 10 стартапты таңдап жүрмеңіз. Егер мұны тым шағын ауқымда жасасаңыз, сәтсіздікке кепілдік бересіз. Стартаптар басқа стартаптардың ортасында болуы керек. 30 стартап қауымдастық сезімін тудыруға жеткілікті болады.
Олардың барлығын «инкубаторға» айналдырған жөндеуден өткен қандай да бір қоймада жұмыс істеуге мәжбүрлемеңіз. Нағыз стартаптар өздерінің жеке кеңістіктерінде жұмыс істегенді жөн көреді.
Шындығында, стартаптарға ешқандай шектеу қоймаңыз. Стартап негізін қалаушылар негізінен — хакерлер, ал хакерлер ережелерге қарағанда мырзалық келісімдерді әлдеқайда қатты құрметтейді. Егер олар уәде беріп қолыңызды қысса, оны орындайды. Ал құлыпты көрсетсеңіз, олардың бірінші ойы оны қалай бұзу керектігі болады.
Бір қызығы, 30 стартаптық экспериментті жеткілікті дәрежеде ауқатты кез келген жеке тұлға жүргізе алар еді. Ал егер ол нәтиже берсе, бұл қалаға қаншалықты қысым түсірер еді десеңізші. [4]
___
Ақшаның орнына қала стартаптардың үлесін (акциясын) алуы керек пе? Негізінде оған құқылы, бірақ стартаптардың құнын қалай бағалайды? Барлығына бірдей баға беру мүмкін емес: бұл кейбіреулер үшін тым төмен болады (олар бас тартады), ал басқалары үшін тым жоғары болады (өйткені бұл олардың келесі раундын «down round», яғни бағасы түскен раунд етуі мүмкін). Біз мұны стартаптарды таңдай алмайтындай жағдайда жасап жатырмыз деп есептегендіктен, оларды бағалай алмаймыз деп те болжауымыз керек, өйткені бұл іс жүзінде бірдей нәрсе.
Стартаптардан үлес алмаудың тағы бір себебі — стартаптар жиі беделге нұқсан келтіретін істерге араласып жатады. Қалыптасқан ірі компаниялар да солай, бірақ олар бұл үшін онша кінәланбайды. Егер біреу Facebook-те танысқан адамның қолынан қаза тапса, баспасөз бұл жаңалықты Facebook туралы оқиға сияқты таратады. Ал біреу супермаркетте кездестірген адамның қолынан қаза тапса, баспасөз мұны жай ғана кісі өлтіру оқиғасы ретінде жариялайды. Сондықтан, егер сіз стартаптарға инвестиция құйсаңыз, олардың порнография, файл алмасу немесе көпке ұнамайтын пікірлерді білдіру үшін қолданылатын өнімдер жасауы мүмкін екенін түсініңіз. Бұл жобаға саяси қарсыластарыңызбен бірлесіп демеушілік жасағаныңыз жөн болар, әйтпесе стартаптардың кез келген әрекетін олар сізге қарсы таяқ ретінде пайдалануы мүмкін.
Алайда стартаптарға ақшаны жай ғана бере салу саяси тұрғыдан тым үлкен жауапкершілік болар еді. Сондықтан ең жақсы жоспар — оны конвертацияланатын қарызға айналдыру, бірақ ол тек 20 миллион доллар сияқты өте үлкен раундта ғана үлеске айналатындай болуы керек.
___
Бұл схеманың қаншалықты жақсы жұмыс істейтіні қалаға байланысты болады. Портленд сияқты стартап хабына оңай айналатын қалалар бар, ал Детройт сияқты жерлерде бұл шынымен де қиын күрес болар еді. Сондықтан мұны байқап көрмес бұрын, қалаңыздың қандай екеніне шынайы баға беріңіз.
Қалаңыз Сан-Францискоға неғұрлым ұқсас болса, бұл соғұрлым оңай болады. Ауа райыңыз жақсы ма? Адамдар қала орталығында тұра ма, әлде орталықты тастап қала маңына кетіп қалған ба? Қалаңызды «заманауи әрі еркін» деп сипаттауға бола ма, әлде «дәстүрлі құндылықтарды» ұстана ма? Маңайда жақсы университеттер бар ма? Жаяу жүруге ыңғайлы аудандар бар ма? Нердтер мұнда өз үйіндей сезіне алар ма еді? Егер осы сұрақтардың барлығына «иә» деп жауап берсеңіз, сіз бұл схеманы сәтті жүзеге асырып қана қоймай, оны бір стартапқа миллионнан аз шығынмен жасай алуыңыз мүмкін.
Қандай да бір қалада осы жоспарды жүзеге асыруға саяси ерік-жігердің болу ықтималдығы тым аз екенін түсінемін. Мен тек егер біреу мұны істесе, не қажет болатынын қарастырғым келді. Кремний алқабына серпін беру қаншалықты қиын? Бұл мүмкіндіктің соншалықты көп қалалардың қолы жететін жерде екенін ойлаудың өзі таңғаларлық. Сондықтан олардың бәрі ақшаны бәрібір стадионға жұмсайтын болса да, кем дегенде енді біреу олардан: «Кремний алқабына салмақты бәсекелес болудың орнына, неге мұны таңдадыңыздар?» — деп сұрай алады.
Ескертпелер
[1] Мұндай жергілікті деп аталатын бастапқы қаржыландыру фирмаларын ашқан адамдар әрдайым мынаны байқайды: (а) өтініш берушілер тек жергілікті аймақтан емес, барлық жерден келеді, және (б) жергілікті стартаптар басқа да бастапқы фирмаларға өтініш береді. Нәтижесінде, өтініш берушілер пулы география бойынша емес, сапа бойынша бөлінеді.
[2] Бір қызығы, нашар венчурлік инвесторлар өздеріне ұқсайтын адамдар басқаратын стартаптарды таңдап сәтсіздікке ұшырайды — олар сөз шебері, бірақ ішкі мәні жоқ адамдар. Бұл — жалғанның жалғанды жетелеген жағдайы. Және барлық қатысушылар соншалықты сенімді көрінетіндіктен, осы қорларға инвестиция салатын шектеулі серіктестер (LP) өздерінің қайтарымын өлшегенге дейін не болып жатқанын мүлде түсінбейді.
[3] Меніңше, тіпті салықтық жұмақ болу да көмектеспейді. Бұл кейбір бай адамдарды көшуге мәжбүрлейді, бірақ стартаптарға жақсы бизнес-періште болатын түрлерін емес.
[4] Мұны көрсеткені үшін Майкл Кинанға (Michael Keenan) алғыс айтамын.
Осы мақаланың нобайларын оқып шыққаны үшін Тревор Блэквеллге (Trevor Blackwell), Джессика Ливингстонға (Jessica Livingston), Роберт Морриске (Robert Morris) және Фред Уилсонға (Fred Wilson) алғыс білдіремін.