Саяси ұстамды (модерат) болудың бір-бірінен ерекшеленетін екі жолы бар: әдейі және кездейсоқ. Әдейі ұстамдылар — оңшылдар мен солшылдардың шектен шыққан шептерінің дәл ортасынан саналы түрде позиция таңдайтын конформистер. Ал кездейсоқ ұстамдылар ортада орташа есеппен қалады, өйткені олар әр мәселеге өз бетінше баға береді, ал тым оңшылдар мен тым солшылдар шамамен бірдей қателеседі.
Әдейі ұстамдыларды кездейсоқ ұстамдылардан көзқарастарының таралуы бойынша ажыратуға болады. Егер белгілі бір мәселе бойынша тым солшылдардың көзқарасы 0, ал тым оңшылдардікі 100 болса, әдейі ұстамды адамның әр мәселе бойынша пікірі 50-ге жуық болады. Ал кездейсоқ ұстамды адамның көзқарастары кең ауқымда шашырап жатады, бірақ әдейі ұстамдынікі сияқты, орташа алғанда 50 шамасына келеді.
Әдейі ұстамдылар тым солшылдар мен тым оңшылдарға ұқсайды, себебі белгілі бір мағынада олардың көзқарастары өздерінікі емес. Солшыл болсын, оңшыл болсын, идеологке тән басты сипат — көзқарастарды тұтастай көтерме қабылдау. Сіз қалағаныңызды ғана бөліп ала алмайсыз. Салықтар туралы пікіріңізге қарап-ақ жыныстық қатынас туралы пікіріңізді болжауға болады. Әдейі ұстамдылар идеологтерге қарама-қарсы болып көрінуі мүмкін болса да, олардың наным-сенімдері де (бірақ олардың жағдайында «позициялары» деген сөз дұрысырақ болар) тұтастай көтерме алынған. Егер медианалық пікір оңға немесе солға ығысса, әдейі ұстамды да сонымен бірге ығысуы керек. Әйтпесе, ол ұстамды болудан қалады.
Ал кездейсоқ ұстамдылар өз жауаптарын ғана емес, өз сұрақтарын да өздері таңдайды. Олар солшылдар мен оңшылдар екеуі де өте маңызды деп санайтын сұрақтарға мүлдем бас қатырмауы мүмкін. Сондықтан кездейсоқ ұстамды адамның саяси ұстанымын оның өзі мән беретін сұрақтар мен солшылдар мен оңшылдар мән беретін сұрақтардың қиылысынан ғана бағалай аласыз, ал бұл қиылыс кейде тым болмашы болуы мүмкін.
«Бізбен бірге болмасаң, бізге қарсысың» деу жай ғана айлалы риторикалық тәсіл емес, көбінесе жай ғана жалған сөз.
Ұстамдыларды кейде, әсіресе шектен шыққан солшылдар, қорқақ деп келеке етеді. Әдейі ұстамдыларды қорқақ деп атау дұрыс та шығар, бірақ ашық түрде кездейсоқ ұстамды болу барлығынан да зор батылдықты талап етеді, өйткені сізге оңнан да, солдан да шабуыл жасалады, әрі сізді демейтін үлкен бір топтың ортодоксал мүшесі болу жайлылығы жоқ.
Мен білетін ең тәнті етер адамдардың барлығы дерлік — кездейсоқ ұстамдылар. Егер мен кәсіпқой спортшыларды немесе шоу-бизнес адамдарын көп танығанымда, бұл басқаша болуы мүмкін еді. Тым солшыл немесе тым оңшыл болу сіздің қаншалықты жылдам жүгіретініңізге немесе қаншалықты жақсы ән салатыныңызға әсер етпейді. Бірақ идеялармен жұмыс істейтін адам оны жақсы істеу үшін тәуелсіз ойлай алуы тиіс.
Дәлірек айтсақ, сіз өзіңіз жұмыс істейтін идеяларға қатысты тәуелсіз ойлай білуіңіз керек. Саясатта ойланбай доктрина қуған адам бола тұра, жақсы математик болуға әбден болады. ХХ ғасырда көптеген өте ақылды адамдар марксист болды бірақ марксизм қамтитын салалар бойынша ақылды болған ешкім болған жоқ. Алайда, егер сіз жұмысыңызда қолданатын идеялар заманыңыздың саясатымен тоғысатын болса, сізде екі таңдау бар: кездейсоқ ұстамды болу немесе ортаңқол болу.
Ескертпелер
[1] Теориялық тұрғыдан алғанда, бір жақтың толықтай дұрыс, ал екінші жақтың толықтай бұрыс болуы мүмкін. Шын мәнінде, идеологтер әрдайым бұл солай деп сенуі тиіс. Бірақ тарихта бұл сирек орын алған.
[2] Қандай да бір себептермен тым оңшылдар ұстамдыларды шегінгендер ретінде жек көруден гөрі, оларды елемеуге бейім. Неге екеніне сенімді емеспін. Мүмкін, бұл тым оңшылдардың тым солшылдарға қарағанда идеологияға азырақ берілгенін білдіретін шығар. Немесе олар өздеріне сенімдірек, әлде тағдырға көбірек көнген, я болмаса жай ғана ұйымдаспаған шығар. Мен тек білмеймін.
[3] Күпірлік көзқарастарыңыздың болуы оларды ашық білдіруіңіз керек дегенді білдірмейді. Егер оларды білдірмесеңіз, оларға ие болу оңайырақ болуы мүмкін.
Осы мәтіннің нобайларын оқып шыққаны үшін Остин Оллредке, Тревор Блэквеллге, Патрик Коллисонға, Джессика Ливингстонға, Амджад Масадқа, Райан Петерсенге және Хардж Таггарға алғыс айтамын.