Бала кезімде оқыған ғылыми фантастикалық кітаптарда кітап оқу көбінесе білім алудың тиімдірек әдісімен алмастырылатын. Компьютерге бағдарлама жүктелгендей, құпия «таспалар» білімді адамның миына құйып беретін.
Мұндай нәрсенің жақын арада жүзеге аса қоюы екіталай. Бұл оқудың орнын басатын нәрсені жасау қиын болғандықтан ғана емес, тіпті ол бар болған күннің өзінде жеткіліксіз болатындықтан. Х туралы оқу сізге тек Х туралы ғана білім бермейді; ол сізді жазуға да үйретеді. [1]
Бұдан бірдеңе өзгерер ме еді? Егер біз оқуды басқа нәрсемен алмастырсақ, біреуге жақсы жаза білудің қажеті болар ма еді?
Бұның маңызды болуының себебі — жазу жай ғана ойды жеткізу тәсілі емес, сонымен бірге жаңа ойларды тудыру тәсілі де болып табылады.
Жақсы жазушы тек ойланып алып, содан кейін ойлағанын стенограмма сияқты жағалап жаза салмайды. Жақсы жазушы жазу барысында әрқашан дерлік жаңа нәрселерді ашады. Менің білуімше, мұндай жаңалық ашудың ешқандай баламасы жоқ. Өз идеяларыңызды басқа адамдармен талқылау — оларды дамытудың жақсы тәсілі. Бірақ мұны істегеннен кейін де, жазуға отырған кезде жаңа нәрселерді ашатыныңызды байқайсыз. Тек жазу арқылы ғана жасалатын ойлау түрі бар.
Әрине, жазусыз да жасауға болатын ойлау түрлері бар. Егер мәселеге тым терең бойлаудың қажеті болмаса, оны жазбай-ақ шешуге болады. Егер сіз машинаның екі бөлшегінің қалай үйлесуі керектігі туралы ойласаңыз, бұл туралы жазудың көп пайдасы тие қоймас. Сондай-ақ мәселені ресми түрде сипаттауға болатын болса, оны кейде ойша шешуге болады. Бірақ егер сізге күрделі, нақты анықталмаған мәселені шешу қажет болса, ол туралы жазу әрқашан дерлік көмектеседі. Ал бұл өз кезегінде жазуды жақсы меңгермеген адам мұндай мәселелерді шешуде әрқашан дерлік ұтылыста болатынын білдіреді.
Жақсы жазбайынша, жақсы ойлай алмайсыз, ал жақсы оқымайынша, жақсы жаза алмайсыз. Мен соңғы «жақсы» дегенді екі мағынасында да айтып отырмын. Сіз жақсы оқи білуіңіз керек және жақсы нәрселерді оқуыңыз керек. [2]
Тек ақпарат алғысы келетін адамдар оны алудың басқа жолдарын таба алатын шығар. Бірақ тың идеяларға ие болғысы келетін адамдардың бұған мүмкіндігі жоқ.
Ескертпелер
[1] Аудиокітаптар сізге жақсы жазудың үлгілерін ұсына алады, бірақ оларды біреудің оқып бергенін тыңдау сізді өзіңіз оқығандай жазуға үйретпейді.
[2] «Жақсы оқу» дегенде мен оқудың техникасын жақсы меңгеруді айтып тұрған жоқпын. Сізге беттегі сөздерді танудан гөрі, сол сөздерден мағына шығара білу маңыздырақ.