Алғашқы Summer Founders Program енді ғана аяқталды. Оның соншалықты жақсы өткеніне біз таңғалдық. Жалпы алғанда стартаптардың тек 10%-ға жуығы ғана сәттілікке жетеді, бірақ қазір болжам жасау керек болса, біз қаржыландырған сегіз стартаптың үшеуі немесе төртеуі жетістікке жетеді деп айтар едім.
Қосымша қаржыландыруды қажет еткен стартаптардың бәрі раундты жапты немесе жақын арада жабатын сияқты. Екеуі компанияны сатып алу туралы (тым төмен) ұсыныстардан бас тартып та үлгерді.
Жаздың соңына қарай сегіздің біреуі ғана үміт арттырарлық болса да біз қуанар едік. Не болып жатыр? Осы жаздағы өтініш берушілерді әлдебір аномалия ерекше жақсы етіп жіберді ме? Біз бұған алаңдаймыз, бірақ еш себеп таба алмай отырмыз. Мұны осы қыста білетін боламыз.
Бүкіл жаз тосын сыйларға толы болды. Ең жақсысы — біз тексеріп көрген гипотезаның дұрыс болып шыққаны. Жас хакерлер өміршең компаниялар құра алады екен. Бұл екі себепке байланысты жақсы жаңалық: (а) бұл жігерлендіретін ой, және (б) бұл осы идеяға негізделген Y Combinator-дың құрдымға кетпегенін білдіреді.
Жас
Нақтырақ айтсақ, гипотеза стартаптағы табыс негізінен сіздің қаншалықты ақылды әрі жігерлі екеніңізге байланысты, ал жасыңызға немесе бизнес тәжірибеңіздің көлеміне әлдеқайда аз байланысты дегенге саятын. Әзірге нәтижелер мұны растап отыр. 2005 жылғы жазғы негіздеушілердің жасы 18 бен 28 аралығында болды (орташа жасы 23), және олардың жасы мен істерінің қаншалықты жақсы жүріп жатқаны арасында ешқандай байланыс жоқ.
Бұл шын мәнінде таңғалдырмауы керек. Билл Гейтс те, Майкл Делл де өздерін танымал еткен компанияларды құрған кезде 19 жаста еді. Жас негіздеушілер жаңа құбылыс емес: бұл үрдіс компьютерлер колледж студенттерінің қалтасы көтеретіндей арзандаған сәттен басталды.
Біздің тағы бір гипотезамыз — стартапты адамдардың көпшілігі ойлағаннан әлдеқайда аз ақшамен бастауға болатындығы еді. Басқа инвесторлар біздің кез келген бір топқа берген ең көп сомамыз бар болғаны 20 000 доллар болғанын естігенде қатты таңғалды. Бірақ біз осыншама аз ақшамен бастауға болатынын білдік, өйткені Viaweb-ті 10 000 доллармен бастағанбыз.
Және осы жазда бұл дәлелденді. Екінші беріліске ауысу үшін үш айлық қаржыландыру жеткілікті. Он аптадан кейін біз әлеуетті инвесторлар үшін демо-күн өткіздік, және сегіз топтың жетеуінде сол уақытқа қарай прототип дайын болды. Біреуі, Reddit, әлдеқашан іске қосылып қойған еді және олар өздерінің жұмыс істеп тұрған сайтын көрсете алды.
SFP стартаптарын зерттеген бір зерттеуші олардың бәріне ортақ бір нәрсе — барлығының да шектен тыс қатты жұмыс істегені екенін айтты. Бұл жастағы адамдарды әдетте жалқау деп санайды. Меніңше, кейбір жағдайларда олардың жұмысқа деген зауқының жоқтығынан емес, ұсынылған жұмыстың көңіл көншітпейтінінен болады.
SFP тәжірибесі көрсеткендей, егер ынталы адамдарға нағыз іспен айналысуға мүмкіндік берсеңіз, олар жасына қарамастан бар күшімен жұмыс істейді. Негіздеушілердің бірі айтқандай: «Стартап бастау өміріңді толық жалмап қоятынын оқыған едім, бірақ мұның не екенін өзім істеп көрмейінше түсінбеген екенмін».
Егер адамдарды осылай қатты жұмыс істетіп отырған бастық болсам, өзімді кінәлі сезінер едім. Бірақ біз бұл адамдардың бастығы емеспіз. Олар өз жобаларымен айналысып жатыр. Оларды жұмыс істетіп отырған біз емес, бәсекелестері. Жақсы спортшылар сияқты, олар жаттықтырушы айқайлағандықтан емес, жеңгісі келгендіктен жан аямай еңбектенеді.
Біздің бастықтарға қарағанда билігіміз азырақ, дегенмен негіздеушілер қызметкерлерден гөрі көбірек еңбектенеді. Бұл барлығы үшін ұтымды болып көрінеді. Жалғыз мәселе — біз орта есеппен ықтимал пайданың тек 5-7%-ын ғана аламыз, ал жұмыс беруші оның барлығын дерлік алады. (Біз бұл әлдеқайда үлкен санның 5-7%-ы болады деп сенеміз.)
Қатты жұмыс істеумен қатар, барлық топтар керемет жауапты болып шықты. Олардың біреуі уәде еткен нәрсесін орындамаған, тіпті кездесуге кешігіп келген кезін есіме түсіре алмаймын. Бұл да әлемнің әлі үйренетін тағы бір сабағы. Негіздеушілердің бірі ірі ұялы байланыс операторының басшыларымен кездесу ұйымдастырудың ең қиын бөлігі — жасы тым жас болғандықтан, жалға беруші компаниядан көлік жалдау болғанын байқаған.
Менің ойымша, мұндағы мәселе осы жастағы адамдардың сырт көзге жалқау болып көрінуімен шамалас. Олар берілген жұмыстың мағынасыздығынан жалқау болып көрінеді, және оларға ешқандай билік берілмегендіктен жауапсыз болып көрінеді. Әйтеуір, кейбіреулері солай. Біздің таңдама көлеміміз небары жиырма шақты ғана, бірақ әзірге жиырмадан жаңа асқан жастарға өздеріне өздері қожайын болуға мүмкіндік берсеңіз, олар сенім үдесінен шығатындай болып көрінеді.
Моральдық рух
Жазғы негіздеушілер әдетте өте идеалист болды. Олар сондай-ақ қатты байығысы да келді. Бұл қасиеттер бір-біріне қайшы болып көрінуі мүмкін, бірақ олай емес. Бұл жігіттер байығысы келеді, бірақ оны әлемді өзгерту арқылы жасағысы келеді. Оларға акциялармен алыпсатарлық жасап ақша табу қызық емес (сегіз топтың жетеуіне әйтеуір қызық болмас еді). Олар адамдар пайдаланатын бірдеңе жасағысы келеді.
Меніңше, бұл оларды негіздеуші ретінде тиімдірек етеді. Адамдар ақша үшін қаншалықты тер төккенімен, ұлы мақсат үшін одан да қатты жұмыс істейді. Ал стартаптағы табыс көбінесе мотивацияға байланысты болғандықтан, парадоксалды нәтиже туындайды: ең көп ақша табатындар — бұл іске тек ақша үшін келмеген адамдар болып шығады.
Kiko негіздеушілері, мысалы, Ajax күнтізбесін жасап жатыр. Олар байығысы келеді, бірақ егер жалғыз мотивациясы сол болғанда жасайтындарынан гөрі дизайнға әлдеқайда көп көңіл бөледі. Мұны оған жай ғана қарап-ақ аңғаруға болады.
Осы жазға дейін бұл туралы ойламаппын, бірақ хакерлер басқаратын стартаптардың MBA түлектері басқаратындарға қарағанда жақсырақ жұмыс істеуінің тағы бір себебі осы болуы мүмкін. Мүмкін бұл хакерлердің технологияны жақсырақ түсінуінде ғана емес, олардың әлдеқайда күшті мотивациялармен жетелеуінде шығар. Бұрын айтқанымдай, Microsoft — қауіпті түрде жаңылыстыратын мысал. Олардың қатал корпоративтік мәдениеті тек монополиялар үшін ғана жұмыс істейді. Google — әлдеқайда жақсы үлгі.
Жазғы негіздеушілер осы мұхиттағы акулалар екенін ескерсек, олардың көпшілігінің бәсекелестерден қаншалықты қорыққаны бізді таңғалдырды. Бірақ қазір ойлап қарасам, Viaweb-ті бастаған кезде біз де дәл солай қорыққан екенбіз. Бірінші жылы бәсекелес туралы жаңалыққа біздің алғашқы реакциямыз әрқашан: «біз құрыдық» болатын. Ипохондрик өз бойында бір сұмдық ауру бар екеніне көзі жеткенше симптомдарын ұлғайтып алатыны сияқты, бәсекелестерге үйренбеген кезде оларды құбыжыққа айналдырып жібересіз.
Міне, стартаптар үшін пайдалы ереже: бәсекелестер сирек жағдайда ғана көрінгендей қауіпті болады. Көпшілігі сіз оларды жоймай тұрып-ақ өздерін-өздері құртып тынады. Және олардың қанша екені марафон жеңімпазына өзінің артында қанша жүгіруші қалғаны қаншалықты маңызды болмаса, дәл солай маңызды емес.
«Бұл өте тығыз нарық», — деп бір негіздеушінің уайымдай айтқаны есімде.
«Қазір көшбасшы сенсің бе?» — деп сұрадым мен.
«Иә».
«Бағдарламалық жасақтаманы сенен тезірек жасай алатын біреу бар ма?»
«Мүмкін жоқ шығар».
«Ендеше, қазір алда болсаң және ең жылдамы болсаң, онда алда қала бересің. Басқалардың қанша екенінің қандай айырмашылығы бар?»
Тағы бір топ бағдарламалық жасақтамасын басынан бастап қайта жазу керек екенін түсінгенде қатты уайымдады. Мен оларға егер олай істемесе, бұл жаман белгі болар еді дедім. Бастапқы нұсқаңыздың басты қызметі — қайта жазылу.
Сол себепті біз топтарға алғашында ауқымдылық (scalability), интернационализация және аса күрделі қауіпсіздік сияқты мәселелерді елемеуге кеңес береміз. [1] «Үздік тәжірибелерді» жақтаушының бұл мәселелер басынан бастап ескерілуі керек деп айтатынын елестете аламын. Және ол стартаптағы бағдарламалық жасақтаманың негізгі функциясына кедергі келтіретінін ескермегенде дұрыс та болар еді: ал ол функция — өзінің дизайнымен тәжірибе жасауға арналған құрал болу. Интернационализацияны немесе ауқымдылықты кейіннен бейімдеу, әрине, азап. Одан да өткен жалғыз азап — оның қажет болмай қалуы, өйткені бастапқы нұсқаңыз тым үлкен әрі қатып қалғандықтан, пайдаланушылар қалаған нәрсеге айнала алмай қалады.
Менің ойымша, бұл стартаптардың үлкен компанияларды жеңуінің тағы бір себебі. Стартаптар жауапсыз болып, дамуға жеткілікті деңгейде жеңіл 1-нұсқаларды шығара алады. Ал үлкен компанияларда бүкіл қысым артық инженерияға (over-engineering) бағытталған.
Нені үйрендік
Осы жазда бізді қызықтырған бір нәрсе — бұл топтарға қандай көмек қажет болатындығы еді. Бұл өте әртүрлі болып шықты. Кейбіреулеріне біз техникалық кеңестермен көмектестік — мысалы, қосымшаны бірнеше серверде жұмыс істейтіндей етіп қалай баптау керек. Көпшілігіне стратегиялық сұрақтар бойынша көмектестік, мысалы нені патенттеу керек, нені ақылы етіп, нені тегін тарату керек. Барлығы дерлік болашақ инвесторлармен қарым-қатынас туралы кеңес алғысы келді: қанша ақша алу керек және қандай шарттарды күтуге болады?
Дегенмен, барлық топтар патенттер мен инвесторлар сияқты дүниелермен қалай жұмыс істеу керектігін тез үйренді. Бұл мәселелер түбегейлі қиын емес, тек таныс емес қана.
Олардың қаншалықты тез үйренгені таңғалдырды — тіпті біршама қорқытты десе де болады. Инвесторларға арналған демо-күннің алдындағы демалыста біз барлық топтар өз презентацияларын көрсеткен жаттығу сабағын өткіздік. Олардың бәрі өте нашар болды. Біз оларды қалай жақсарту керектігін түсіндіруге тырыстық, бірақ үмітіміз онша көп емес еді. Сондықтан демо-күні мен жиналған періште-инвесторлар мен венчурлық қорларға бұл жігіттердің MBA емес, хакерлер екенін, сондықтан олардың бағдарламалық жасақтамасы жақсы болғанымен, олардан жылтыраған презентациялар күтпеу керектігін айттым.
Содан кейін топтар керемет жылтыраған презентациялар жасап берді. Мүмкіндіктер тізімін міңгірлеп оқу жоқ болды. Олар соңғы аптаны актерлік шеберлік мектебінде өткізгендей болды. Мұны қалай жасағандарын мен әлі күнге дейін түсінбеймін.
Мүмкін бір-бірінің презентацияларын көру оларға неден қателескендерін түсінуге көмектескен шығар. Колледжде болатындай, жазғы негіздеушілер бір-бірінен көп нәрсе үйренді — бәлкім, бізден үйренгендерінен де көп шығар. Олар кездестіретін көптеген проблемалар бірдей: инвесторлармен жұмыс істеуден бастап, Javascript-те код жазуға дейін.
Осы жазда ешқандай проблема болмағандай әсер қалдырғым келмейді. Стартаптарда әдетте болатындай, көптеген нәрселер дұрыс болмады. Бір топ кейбір венчурлық қорлардан «мерзімі шектеулі ұсыныс (exploding term-sheet)» алды. Үлкен компаниялармен істес болған барлық топтар дерлік үлкен компаниялардың бәрін шексіз баяу істейтінін көрді. (Бұл күтілетін нәрсе еді. Егер үлкен компаниялар қауқарсыз болмаса, стартаптардың өмір сүруіне орын қалмас еді.) Әрине, серверлерге байланысты үйреншікті қиындықтар да болды.
Қысқасы, осы жаздағы сәтсіздіктер жай ғана әдеттегі балалық аурулар болды. Осы жаздағы сегіз стартаптың кейбіреуі түбінде өлуі мүмкін; сегізі де табысқа жетсе, бұл ғажап болар еді. Бірақ оларды өлтіретін нәрсе драмалық, сыртқы қауіп-қатерлер емес, қарапайым, ішкі себеп болады: жұмыстың жеткілікті түрде орындалмауы.
Дегенмен, әзірге барлық жаңалықтар жақсы. Шындығында, жаздың біз үшін қаншалықты көңілді өткеніне таңғалдық. Негізгі себеп — бізге негіздеушілердің қатты ұнағаны. Олар өте адал әрі еңбекқор. Біз де оларға ұнайтын сияқтымыз. Және бұл жұмысқа жалдаудан гөрі инвестиция салудың тағы бір артықшылығын көрсетеді: біздің олармен қарым-қатынасымыз бастық пен қызметкер арасындағыдан әлдеқайда жақсы. Y Combinator ата-анадан гөрі үлкен ағаға көбірек ұқсайды.
Адамдарды бір-бірімен таныстыруға қаншалықты көп уақыт жұмсағаныма таңғалдым. Бақытымызға орай, стартапқа біреумен сөйлесу қажет болғанда, мен көбінесе бір ғана байланыс арқылы қажетті адамға қол жеткізе алатынымды байқадым. «Менің достарым қалайша соншалықты беделді болып кеткен?» деп таңғалып, бір секундтан кейін: «Қап, мен қырыққа келіппін ғой» деп түсінгенім есімде.
Тағы бір тосын сый жаздың шектеулеріне байланысты амалсыз таңдаған үш айлық топтамалық (batch) форматымыздың артықшылыққа айналғаны болды. Y Combinator-ды бастаған кезде біз басқа венчурлық фирмалар сияқты инвестиция салуды жоспарлаған едік: ұсыныстар түскен сайын оларды бағалап, «иә» немесе «жоқ» деп шешім қабылдаймыз. SFP істі бастауға арналған жай ғана эксперимент болатын. Бірақ ол соншалықты жақсы жұмыс істегені сонша, біз барлық инвестицияларымызды осылай жасауды жоспарлап отырмыз: бір цикл жазда, бір цикл қыста. Бұл біз үшін тиімдірек және стартаптар үшін де жақсырақ.
Бірнеше топ біздің апта сайынғы кешкі астарымыз стартаптарды күйзелтетін ортақ бір мәселеден — әлеуметтік өмірге мүлдем уақыт қалдырмай жұмыс істеуден құтқарғанын айтты. (Бұл жағы менің де өте жақсы есімде.) Осылайша, оларға аптасына кемінде бір рет әлеуметтік шараға қатысуға кепілдік берілді.
Тәуелсіздік
Мен Y Combinator-ды «инкубатор» деп сипаттағанын естідім. Шын мәнінде біз оған қарама-қарсымыз: инкубаторлар қарапайым венчурлық инвесторларға қарағанда көбірек бақылау жасайды, ал біз саналы түрде азырақ бақылауға тырысамыз. Басқа мәселелермен қатар, инкубаторлар әдетте сізді өз кеңселерінде жұмыс істеуге мәжбүрлейді — «инкубатор» сөзі осыдан шыққан. Бұл қате үлгі сияқты көрінеді. Егер инвесторлар тым қатты араласатын болса, олар стартаптағы ең күшті күштердің бірін тұншықтырады: бұл сіздің жеке компанияңыз деген сезімді.
Доткомдар көпіршігі кезінде инкубаторлар көзге түсерлік сәтсіздікке ұшырады. Бұл көпіршіктің салдарынан болды ма, әлде олардың жаман идея болғанынан ба деген пікірталас әлі де бар. Менің дауысым — олардың жаман идея екендігінде. Меніңше, олар қате адамдарды таңдағандықтан сәтсіздікке ұшырайды. Біз стартап бастаған кезде «инкубатордан» ешқашан қаржы алмас едік. Кеңсе алаңын өзіміз де таба аламыз, рақмет; бізге тек ақшасын беріңіз. Ал осындай көзқарасы бар адамдар стартаптарда табысқа жетуі ықтимал адамдар болып табылады.
Шынында да, осы жазда барлық негіздеушілерге ортақ болған бір қасиет — тәуелсіздік рухы еді. Мен осы туралы ойланып жүрдім. Кейбір адамдар басқаларға қарағанда әлдеқайда тәуелсіз бе, әлде мүмкіндік берілсе бәрі сондай болар ма еді?
Көптеген «табиғат па, әлде тәрбие ме» деген сұрақтар сияқты, жауап бәлкім: екеуінен де аздап бар шығар. Бірақ осы жаздан түйген басты қорытындым — бұл арақатынаста қоршаған орта көпшілік ойлағаннан әлдеқайда үлкен рөл атқарады. Мен мұны жаз бойы негіздеушілердің көзқарасы қалай өзгергенінен көре алдым. Көпшілігі жиырма жыл бойы не істеу керектігі айтылып келген өмірден енді шығып жатқан еді. Олар толық еркіндікке ие болғандарына біршама таңғалғандай көрінді. Бірақ олар бұған өте тез үйренді; бұл жігіттердің кейбіреулері қазір жаздың басындағымен салыстырғанда (метафоралық түрде) он сантиметрге ұзарғандай көрінеді.
Біз жазғы негіздеушілерден компания бастауда оларды ең көп таңғалдырған не екенін сұрағанымызда, біреуі: «ең таңғаларлығы — оның жұмыс істеп кеткені» деді.
Нақты білу үшін көбірек тәжірибе қажет болады, бірақ менің болжамым бойынша, көптеген хакерлер мұны істей алар еді — егер адамдарды тәуелсіз жағдайға қойсаңыз, олар өздеріне қажетті қасиеттерді дамытады. Оларды құздан лақтырып жіберсеңіз, көпшілігі төмен құлдилап бара жатып қанаттары бар екенін байқайды.
Бұл жаңалықтың кез келген адам үшін таңсық болуының себебі — дәл осы күштердің кері бағытта да жұмыс істейтіндігінде. Хакерлердің көпшілігі қызметкерлер, және бұл адамды стартап бастауды мүмкін емес деп санайтын тұлғаға айналдырып қалыптастырады; бұл дәл стартап бастау сізді оны игере алатын адамға айналдыратыны сияқты сөзсіз нәрсе.
Егер менікі дұрыс болса, жиырма жылдан кейін «хакер» сөзі қазіргіден басқа мағына беретін болады. Бұл барған сайын компанияны басқаратын адамдарды білдіреді. Y Combinator бәрібір орын алатын процесті тездетіп жатыр, бар болғаны сол. Билік ақшамен айналысатын адамдардан технология жасайтын адамдарға ауысып жатыр, және егер біздің осы жаздағы тәжірибеміз қандай да бір бағдар бола алса, бұл жақсы нәрсе болмақ.
Ескертпелер
[1] Аса күрделі қауіпсіздік дегенде мен шынымен де табанды шабуылдаушылардан қорғану әрекеттерін меңзеп отырмын.
Суретте біз, 2005 жылғы жазғы негіздеушілер және Smartleaf тең негіздеушілері Марк Ницберг пен Олин Шиверс Кейт Курто біз үшін арнайы жасап берген 30 футтық үстелде бейнеленген. Фото авторы — Алекс Левин.
Осы мәтіннің нобайларын оқып шыққандары үшін Сара Харлинге, Стив Хаффманға, Джессика Ливингстонға, Зак Стоунға және Аарон Шварцқа алғыс білдіремін.