Беренче Summer Founders Program яңа гына тәмамланды. Аның ничек яхшы узуына үзебез дә шаккаттык. Гомумән алганда, стартапларның якынча 10%ы гына уңышка ирешә, ләкин хәзер фаразларга туры килсә, без финанслаган сигез стартапның өчесе яки дүртесе үз максатына ирешер дип әйтер идем.
Алга таба финанслауга мохтаҗ булган стартапларның барысы да диярлек я раундны япты, я тиздән ябар дип уйлыйм. Икесе сатып алу турындагы (түбән бәяле) тәкъдимнәрне кире кагарга өлгерде инде.
Җәй ахырына бу сигезнең берсе генә өметле булып күренсә дә, без бик шат булыр идек. Нәрсә булды соң? Әллә ниндидер аномалия аркасында бу җәйдәге гариза бирүчеләр аеруча яхшы булып чыктымы? Бу турыда борчылабыз, ләкин моңа сәбәп таба алмыйбыз. Кышка таба белербез инде.
Бөтен җәй көтелмәгән хәлләр белән тулы булды. Иң яхшысы шул: без сыный торган гипотеза дөрес булып чыкты кебек. Яшь хакерлар тормышчан компанияләр башлый ала. Бу ике сәбәп аркасында яхшы яңалык: (a) бу канатландыргыч уй, һәм (b) бу фикергә нигезләнгән Y Combinator һәлакәткә дучар булмаган дигән сүз.
Яшь
Дөресрәге, гипотеза шуннан гыйбарәт иде: стартаптагы уңыш нигездә сезнең никадәр акыллы һәм дәртле булуыгызга бәйле, ә сезнең яшегезгә яки бизнес тәҗрибәгезгә күпкә азрак бәйле. Хәзергәчә булган нәтиҗәләр моны раслый. 2005 елның җәйге нигезләүчеләренең яше 18 дән 28 гә кадәр иде (уртача 23), һәм аларның яше белән эшләренең ни дәрәҗәдә яхшы баруы арасында бернинди бәйләнеш юк.
Бу чынлыкта гаҗәпләндерергә тиеш түгел. Билл Гейтс та, Майкл Делл да үзләрен таныткан компанияләрне башлаганда 19 яшьтә иделәр. Яшь нигезләүчеләр яңа феномен түгел: бу тенденция компьютерлар студентларның кесәсе җитәрлек дәрәҗәдә арзанлагач та башланды.
Безнең тагын бер гипотезабыз шуннан гыйбарәт иде: стартапны күпчелек кеше уйлаганнан күпкә азрак акчага башлап җибәрергә була. Башка инвесторлар безнең теләсә кайсы төркемгә биргән иң зур сумманың 20 000 доллар булуын ишетеп гаҗәпләнделәр. Ләкин без моның кадәр аз акча белән башлап булуын белә идек, чөнки үзебез Viaweb'ны 10 000 долларга башлап җибәрдек.
Һәм бу җәйдә бу расланды. Өч айлык финанслау икенче тизлеккә күчү өчен җитәрлек. Ун атна үткәч, без потенциаль инвесторлар өчен демо-көн үткәрдек, һәм сигез төркемнең җидесенең ул вакытка прототибы әзер иде. Берсе, Reddit, эшен башлап җибәргән иде инде, һәм алар үзләренең эшләүче сайтын күрсәтә алдылар.
SFP стартапларын өйрәнгән бер тикшеренүче аларның барысын да берләштергән бердәнбер сыйфат — аларның барысы да гаҗәеп дәрәҗәдә тырышып эшләве, диде. Бу яшьтәге кешеләрне гадәттә ялкау дип саныйлар. Минемчә, кайбер очракларда бу аларның эшкә теләге булмаудан түгел, ә аларга тәкъдим ителгән эшнең күңелсез булуыннан килә.
SFP тәҗрибәсе күрсәткәнчә, әгәр дә сез мотивацияле кешеләргә чын эш эшләргә ирек бирсәгез, алар яшьләренә карамастан, тырышып эшләячәк. Нигезләүчеләрнең берсе әйткәнчә: «Стартап башлау бөтен тормышыңны йота дип укыган идем, ләкин үзем эшләп караганчы моның нәрсә аңлатканын күз алдына да китерә алмадым».
Кешеләрне шулай нык эшләтүче җитәкче булсам, үземне гаепле хис итәр идем. Ләкин без бу кешеләрнең җитәкчеләре түгел. Алар үз проектлары өстендә эшли. Һәм аларны эшләргә мәҗбүр итүче нәрсә без түгел, ә аларның көндәшләре. Яхшы спортчылар кебек, алар тренер кычкырганга түгел, ә җиңәргә теләгәнгә тырышып эшлиләр.
Безнең җитәкчеләргә караганда хакимиятебез азрак, шулай да нигезләүчеләр ялланган хезмәткәрләргә караганда ныграк эшли. Бу барысы өчен дә отышлы кебек тоела. Бердәнбер ягы шул: без уңыштан уртача 5-7% кына алабыз, ә эш бирүче аның барысын да диярлек үзенә ала. (Без бу 5-7%ның күпкә зуррак саннан булуына өметләнәбез.)
Тырышып эшләүдән тыш, барлык төркемнәр дә искиткеч җаваплы булып чыкты. Аларның вәгъдә иткән нәрсәне эшләмәгәнен, хәтта очрашуга соңга калганын да хәтерләмим. Бу — дөнья әле аңларга тиеш булган тагын бер сабак. Нигезләүчеләрнең берсе зур кәрәзле элемтә операторы җитәкчеләре белән очрашу оештыруның иң авыр өлеше аренда компаниясеннән машина алу булганын аңлады, чөнки аның яше бик яшь иде.
Минемчә, мондагы проблема бу яшьтәге кешеләрнең күренгән ялкаулыгы белән бертигез. Алар ялкау булып күренә, чөнки аларга бирелгән эш мәгънәсез, һәм аларга бернинди хакимият бирелмәгәнгә алар үзләрен җавапсыз тота. Аларның кайберләре, һәрхәлдә. Бездә егермегә якын кешедән торган сайланма гына бар, ләкин егерме яшьләр тирәсендәге кешеләргә үзләренең хуҗасы булырга ирек бирсәгез, алар үзләрен яхшы яктан күрсәтә кебек.
Рухи халәт
Җәйге нигезләүчеләр, кагыйдә буларак, бик идеалист иделәр. Алар шулай ук бик нык баерга да теләделәр. Бу сыйфатлар бер-берсенә туры килми торган кебек күренергә мөмкин, ләкин алай түгел. Бу егетләр баерга тели, ләкин моны дөньяны үзгәртеп эшләргә телиләр. Алар (дөресрәге, сигез төркемнең җидесе) акцияләр белән спекуляция ясап акча эшләү белән кызыксынмас иде. Алар кешеләр куллана торган нәрсә ясарга телиләр.
Минемчә, бу аларны нигезләүчеләр буларак нәтиҗәлерәк итә. Кешеләр акча өчен никадәр тырышып эшләмәсен, алар бөек максат хакына тагын да ныграк эшләячәкләр. Стартаптагы уңыш мотивациягә шулкадәр бәйле булганлыктан, парадоксаль нәтиҗә шул: иң күп акча эшләү ихтималы бары тик акча артыннан гына кумаучыларда була.
Kiko нигезләүчеләре, мәсәлән, Ajax-календарь өстендә эшлиләр. Алар баерга тели, ләкин әгәр бу аларның бердәнбер мотивациясе булса, дизайнга хәзергедән күпкә азрак игътибар бирерләр иде. Моны аңа карап кына да күреп була.
Мин моны бу җәйгә кадәр беркайчан да уйламаган идем, ләкин бу хакерлар җитәкчелегендәге стартапларның MBA белемлеләр җитәкчелегендәгеләргә караганда яхшырак эшләвенең тагын бер сәбәбе булырга мөмкин. Бәлки, хакерлар технологияне яхшырак аңлаганга гына түгел, ә аларны көчлерәк ниятләр йөрткәнгәдер. Microsoft, мин элегрәк әйткәнемчә, куркыныч дәрәҗәдә ялгыш үрнәк булып тора. Аларның кырыс корпоратив культурасы монополияләр өчен генә эшли. Google — яхшырак модель.
Җәйге нигезләүчеләрнең бу океандагы акулалар булуын исәпкә алганда, аларның күбесенең көндәшләрдән шулкадәр куркуы безне гаҗәпләндерде. Ләкин хәзер уйлап карасам, Viaweb'ны башлаганда без дә шулай ук курыккан идек. Беренче елда көндәш турындагы яңалыкка безнең беренче реакциябез һәрвакыт: «без һәлак булдык» булды. Ипохондрик үз симптомнарын үзендә коточкыч авыру барлыгына инанганчы зурайткан кебек, көндәшләргә күнекмәгән булсаң, син аларны гыйфритләргә әйләндерәсең.
Менә стартаплар өчен файдалы кагыйдә: көндәшләр сирәк очракта гына күренгән кадәр куркыныч була. Күбесе сез аларны юк иткәнче үк үз-үзләрен һәлак итәчәк. Һәм аларның саны күпме булуы һичшиксез мөһим түгел, нәкъ марафонда җиңүчегә аның артында ничә йөгерүче булуы мөһим булмаган кебек.
«Базар бик тыгыз», — дип борчылып әйткәнен хәтерлим бер нигезләүченең.
«Хәзер сез лидермы?» — дип сорадым мин.
«Әйе».
«Сездән тизрәк программа тәэминаты ясый алучы бармы?»
«Бәлки, юктыр».
«Ярый, әгәр сез хәзер алда булсагыз, һәм иң тизе булсагыз, димәк, алда калачаксыз. Башкаларның саны күпме булуы нинди аерма ясый?»
Икенче бер төркем үзләренең программа тәэминатын яңадан язарга туры киләчәген аңлагач борчылды. Мин аларга: «яңадан язмасагыз, бу начар билге булыр иде», — дидем. Сезнең башлангыч версиясенең төп функциясе — яңадан язылу.
Шуңа күрә без төркемнәргә башта масштаблылык, интернационализация һәм ныклы хәвефсезлек кебек мәсьәләләрне санга сукмаска киңәш итәбез. [1] «Алдынгы тәҗрибәләр» тарафдары моны иң башыннан ук исәпкә алырга кирәк дип әйтүен күз алдына китерә алам. Һәм ул хаклы булыр иде, ләкин алар стартаптагы программа тәэминатының төп функциясенә комачаулый: үз дизайны белән экспериментлар ясау коралы булуга. Интернационализацияне яки масштаблылыкны соңыннан өстәү, әлбәттә, газап. Бердәнбер зуррак газап — моңа ихтыяҗның бөтенләй булмавы, чөнки сезнең башлангыч версиягез кулланучылар теләгән нәрсәгә әверелү өчен артык зур һәм сыгылмасыз булган.
Минем уйлавымча, бу — стартапларның зур компанияләрне җиңүенең тагын бер сәбәбе. Стартаплар җавапсыз булып, үсү өчен җитәрлек дәрәҗәдә җиңел булган 1 нче версияләрне чыгара алалар. Зур компанияләрдә бөтен басым артык катлауландыру ягына юнәлтелгән.
Нәрсәгә өйрәндек
Бу җәйдә безне кызыксындырган бер нәрсә — бу төркемнәргә кайда ярдәм кирәк булачагы иде. Бу бик төрле булып чыкты. Кайберләренә техник киңәшләр белән ярдәм иттек — мәсәлән, кушымтаны берничә серверда эшләтергә көйләү турында. Күбесенә стратегик сораулар буенча ярдәм иттек, мәсәлән, нәрсәне патентларга, нәрсә өчен акча алырга һәм нәрсәне бушлай бирергә. Барысы да диярлек киләчәк инвесторлар белән мөнәсәбәтләр турында киңәш сорады: алар күпме акча алырга тиеш һәм нинди шартларга өметләнә ала?
Шулай да, барлык төркемнәр дә патентлар һәм инвесторлар кебек нәрсәләр белән эш итәргә тиз өйрәнделәр. Бу проблемалар асылда авыр түгел, бары тик таныш түгел генә.
Аларның никадәр тиз өйрәнүе гаҗәпләндерде — хәтта бераз куркытты да. Инвесторлар өчен демо-көн алдыннан узган ялларда без сынау сессиясе үткәрдек, анда барлык төркемнәр дә үз презентацияләрен күрсәттеләр. Аларның барысы да коточкыч иде. Без аларны ничек яхшыртырга икәнен аңлатырга тырыштык, ләкин зур өметебез юк иде. Шуңа күрә демо-көндә мин җыелган фәрештәләргә һәм венчур инвесторларына бу егетләрнең MBA түгел, ә хакерлар булуын, һәм аларның программалары яхшы булса да, без алардан шома презентацияләр көтәргә тиеш түгеллеген әйттем.
Шуннан соң төркемнәр искиткеч шома презентацияләр ясый башладылар. Функцияләр исемлеген мыгырдап укулар юкка чыккан иде. Алар узган атнаны актерлык мәктәбендә үткәргән кебек иде. Аларның моны ничек эшләгәннәрен мин әле дә белмим.
Бәлки, бер-берсенең презентацияләрен карау аларга үзләренең нәрсәдә ялгышканын күрергә ярдәм иткәндер. Колледжда булган кебек үк, җәйге нигезләүчеләр бер-берсеннән күп нәрсәгә өйрәнделәр — бәлки, бездән өйрәнгәнгә караганда да күбрәктер. Инвесторлар белән эш итүдән алып Javascript язуга кадәр алар каршы алган күпчелек проблемалар охшаш иде.
Бу җәйдә бернинди проблемалар да булмаган дигән тәэсир калдырасым килми. Гадәттә стартапларда булганча, күп нәрсә начар китте. Бер төркем кайбер венчур инвесторларыннан «янып бетүче шартлар кәгазе» алды. Зур компанияләр белән эш иткән барлык төркемнәр диярлек зур компанияләрнең барысын да чиксез акрын эшләвен ачыкладылар. (Бу көтелгән иде. Зур компанияләр сәләтсез булмаса, стартапларның яшәвенә урын калмас иде.) Һәм, әлбәттә, серверлар белән бәйле гадәти куркыныч төшләр булды.
Кыскасы, бу җәйдәге фаҗигаләр бары тик гадәти балалар авырулары гына иде. Бу җәйге сигез стартапның кайберләре, мөгаен, вакыт узу белән яшәүдән туктар; сигезе дә уңышка ирешсә, бу гадәттән тыш хәл булыр иде. Ләкин аларны үтерәчәк нәрсә драматик тышкы куркынычлар түгел, ә гади, эчке куркыныч булачак: җитәрлек дәрәҗәдә эш эшли алмау.
Ләкин әлегә яңалыклар барысы да яхшы. Чынлыкта, бу җәйнең безнең өчен никадәр күңелле булуына үзебез дә шаккаттык. Төп сәбәп — нигезләүчеләрнең безгә бик ошавы булды. Алар шундый ихлас һәм тырыш. Без дә аларга ошыйбыз кебек. Һәм бу яллауга караганда инвестицияләүнең тагын бер өстенлеген күрсәтә: алар белән безнең мөнәсәбәтләребез җитәкче һәм хезмәткәр арасындагыдан күпкә яхшырак. Y Combinator ата-анага караганда өлкән абый кебек булып чыга.
Таныштыруларга күпме вакыт сарыф итүемә үзем дә гаҗәпләндем. Бәхеткә, берәр стартапка кем беләндер сөйләшергә кирәк булганда, кирәкле кешегә гадәттә иң күбе бер элемтә аша барып җитә алуымны аңладым. Минем дусларым кайчан шундый күренекле булып беттеләр икән? дип гаҗәпләнеп торганымны һәм бер секундтан соң: ләгънәт, миңа бит кырык яшь икән, дип аңлап алганымны хәтерлим.
Тагын бер көтелмәгән хәл шул булды: җәй чикләүләре аркасында без мәҗбүр булган өч айлык төркем форматы өстенлек булып чыкты. Y Combinator'ны башлаганда, без башка венчур фирмалары кебек инвестицияләргә планлаштырган идек: тәкъдимнәр килгәндә, без аларны бәяләп, әйе яки юк дип хәл итәрбез дип уйладык. SFP бары тик эшне башлап җибәрү өчен бер эксперимент кына иде. Ләкин ул шулкадәр яхшы эшләде ки, без бөтен инвестицияләребезне шушы рәвешле ясарга ниятлибез: бер циклны җәен, берсен кышын. Бу безнең өчен нәтиҗәлерәк, һәм стартаплар өчен дә яхшырак.
Берничә төркем безнең атналык кичке ашларыбыз аларны стартапларга хас булган бер уртак проблемадан — социаль тормыш булмаслык дәрәҗәдә каты эшләүдән коткарганын әйтте. (Бу ягын мин бик яхшы хәтерлим.) Бу рәвешчә, аларга атнага кимендә бер тапкыр социаль чара гарантияләнде.
Мөстәкыйльлек
Y Combinator'ны «инкубатор» дип атаганнарын ишеткәнем бар. Чынлыкта без киресенчә: инкубаторлар гади венчур фондларына караганда күбрәк контрольдә тоталар, ә без махсус рәвештә азрак контрольдә тотарга тырышабыз. Башка нәрсәләр белән беррәттән, инкубаторлар гадәттә сезне үз офисларында эшләргә мәҗбүр итәләр — «инкубатор» сүзе дә шуннан килеп чыккан. Бу ялгыш модель булып тоела. Әгәр инвесторлар артык нык тыкшынсалар, алар стартаптагы иң көчле этәргеч көчләрнең берсен — бу синең үз компанияң дигән хисне юк итәләр.
Инкубаторлар «Күбек» чорында бик ачык уңышсызлыкларга дучар булдылар. Бу Күбек аркасында булдымы, әллә алар начар идея булгангамы дигән бәхәсләр әле дә дәвам итә. Минем тавышым — алар начар идея. Минемчә, алар уңышсызлыкка очрый, чөнки дөрес булмаган кешеләрне сайлыйлар. Без үзебез стартап башлаганда, беркайчан да «инкубатор»дан финанслау алмаган булыр идек. Офис урынын үзебез дә таба алабыз, рәхмәт; бары тик акчаны гына бирегез. Һәм мондый карашка ия булган кешеләр — стартапларда уңышка ирешергә мөмкин булган кешеләр.
Дөресен генә әйткәндә, бу җәйдә барлык нигезләүчеләрдә дә булган бер сыйфат — мөстәкыйльлек рухы иде. Мин бу турыда уйланып йөрдем. Кайбер кешеләр табигатьтән башкаларга караганда күпкә мөстәкыйльрәкме, әллә рөхсәт бирсәләр, һәркем шундый булыр идеме?
Табигать һәм тәрбия турындагы сорауларның күбесендәге кебек үк, җавап, мөгаен, шундый: икесеннән дә бераз бар. Ләкин җәйдән ясаган төп нәтиҗәм шул: бу катнашмада күпчелек кеше уйлаганнан да күбрәк тирә-юнь мохите бар. Мин моны җәй дәвамында нигезләүчеләрнең карашлары ничек үзгәрүеннән күрә алдым. Күпчелеге егерме ел буе аларга нәрсә эшләргә кушканны үтәп яшәүдән котылып килә иде. Алар тулы иреккә ия булуга бераз гаҗәпләнгән сыман иделәр. Ләкин алар аңа бик тиз ияләштеләр; бу егетләрнең кайберләре җәй башындагыга караганда хәзер (күчерелмә мәгънәдә) дүрт дюймга озынрак булып күренә.
Без җәйге нигезләүчеләрдән компания башлауда аларны иң нык гаҗәпләндергән нәрсәне сорагач, берсе: «Иң шаккатырганы — моның эшләп китүе», — диде.
Төгәл белү өчен тагын да күбрәк тәҗрибә кирәк булыр, ләкин минем фаразлавымча, күп кенә хакерлар моны эшли алыр иде — әгәр кешеләрне мөстәкыйльлек халәтенә куйсагыз, алар үзләрендә кирәкле сыйфатларны үстерәләр. Аларны текә ярдан ташлагыз, һәм күбесе аска төшкән вакытта үзләрендә канатлар барлыгын ачыклар.
Бу нәрсәнең кем өчендер яңалык булуының сәбәбе шунда: шул ук көчләр кире юнәлештә дә эшли. Күпчелек хакерлар — ялланган хезмәткәрләр, һәм бу стартап башлау сине аны булдыра алырлык кешегә әйләндергән кебек төгәллек белән, стартап башлау мөмкин түгел дип тоелган кешегә әйләндерә.
Әгәр мин хаклы булсам, егерме елдан соң «хакер» сүзе хәзергедән бөтенләй башка нәрсәне аңлатачак. Ул барган саен компания белән җитәкчелек итүче кешеләрне аңлатачак. Y Combinator бары тик барыбер булачак процессны тизләтә генә. Хакимият акча белән эш итүчеләрдән технология булдыручыларга күчә, һәм безнең бу җәйге тәҗрибәбез ниндидер өлге була алса, бу яхшы нәрсә булачак.
Искәрмәләр
[1] Ныклы хәвефсезлек дигәндә, мин чыннан да тәвәккәл һөҗүм итүчеләрдән саклану тырышлыгын күздә тотам.
Рәсемдә без, 2005 елның җәйге нигезләүчеләре, һәм Кейт Курто безнең өчен ясаган 30 футлы өстәл артында Smartleaf автордашлары Марк Ницберг белән Олин Шиверс сурәтләнгән. Фото авторы — Алекс Левин.
Моның караламаларын укыганнары өчен Сара Харлин, Стив Хаффман, Джессика Ливингстон, Зак Стоун һәм Аарон Шварцка рәхмәт белдерәм.