Стартап идеяларын табудың жолы — стартап идеяларын ойлап табуға тырыспау. Оның орнына мәселелерді, дұрысы — өзіңізде бар мәселелерді іздеу керек.
Ең керемет стартап идеяларында көбіне мына үш ортақ нәрсе болады: олар негізін қалаушылардың өздері қалайтын, өздері жасай алатын және басқалар жасауға тұрарлық деп сирек түсінетін дүниелер. Microsoft, Apple, Yahoo, Google және Facebook барлығы осылай басталды.
Мәселелер
Өзіңізде бар мәселемен жұмыс істеу неге соншалықты маңызды? Өзге себептерді былай қойғанда, бұл мәселенің шын мәнінде бар екеніне кепілдік береді. Тек бар мәселелермен ғана айналысу керек деу айдан анық нәрсе сияқты көрінеді. Соған қарамастан, стартаптардың жіберетін ең кең таралған қателігі — ешкімде жоқ мәселелерді шешу.
Бұл қатені мен де жасадым. 1995 жылы мен өнер галереяларын интернетке шығаратын компания құрдым. Бірақ галереялар желіде болғысы келмеді. Өнер бизнесі олай жұмыс істемейді екен. Сонда мен бұл ақымақ идеяға 6 айымды неге жұмсадым? Өйткені пайдаланушыларға назар аудармадым. Мен шындыққа сәйкес келмейтін әлем моделін ойлап тауып, соған сүйеніп жұмыс істедім. Мен жасаған нәрсе үшін пайдаланушыларды ақша төлеуге көндіруге тырысқанша моделімнің бұрыс екенін байқамадым. Тіпті сонда да оны түсінуге ұятты деңгейде көп уақытым кетті. Мен өзімнің әлем моделіме бауыр басып қалған едім және бағдарламалық жасақтамаға көп уақыт бөлген едім. Олар оны қалауы керек еді ғой!
Неліктен көптеген негізін қалаушылар ешкімге қажет емес заттарды жасайды? Өйткені олар жұмысты стартап идеяларын ойлап табуға тырысудан бастайды. Бұл әдіс екі есе қауіпті: ол жай ғана жақсы идеяларды аз тудырып қоймайды; ол сізді алдап, солармен айналысуға мәжбүр ететіндей қисынды болып көрінетін жаман идеяларды тудырады.
YC-де біз мұндайларды «қолдан жасалған» немесе «ситкомдық» стартап идеялары деп атаймыз. Телешоудағы кейіпкерлердің бірі стартап ашып жатыр деп елестетіңіз. Сценаристер оның немен айналысатынын ойлап табуы керек болады. Бірақ жақсы стартап идеяларын ойлап табу қиын. Бұл сұрай салғаннан бола қоятын нәрсе емес. Сондықтан (ғажайып сәттілік болмаса) сценаристер шындыққа ұқсайтын, бірақ іс жүзінде жаман идеяны табады.
Мысалы, үй жануарларының иелеріне арналған әлеуметтік желі. Бұл бір қарағанда қате сияқты көрінбейді. Миллиондаған адамдардың үй жануарлары бар. Олар көбіне өз жануарларына қатты қамқорлық жасайды және оларға көп ақша жұмсайды. Әрине, бұл адамдардың көбі басқа үй жануарларының иелерімен сөйлесе алатын сайтты қалар еді. Мүмкін бәрі бірдей емес, бірақ егер тек 2 немесе 3 пайызы тұрақты келушілер болса, сізде миллиондаған пайдаланушылар болуы мүмкін. Сіз оларға мақсатты ұсыныстар бере аласыз және мүмкін премиум мүмкіндіктер үшін ақы ала аласыз. [1]
Мұндай идеяның қауіптілігі мынада: үй жануарлары бар достарыңызға айтқан кезде, олар «Мен мұны ешқашан қолданбаймын» демейді. Олар «Иә, мүмкін сондай бірдеңені қолдануға болатын шығар» дейді. Тіпті стартап іске қосылған кезде де, ол көптеген адамдарға қисынды болып көрінеді. Олар оны өздері қолданғысы келмейді, тым болмағанда дәл қазір емес, бірақ басқа адамдардың қалауы мүмкін екенін елестете алады. Бұл реакцияны бүкіл халық бойынша қорытындыласаңыз, сізде нөл пайдаланушы болады. [2]
Құдық
Стартап іске қосылған кезде, олар жасап жатқан нәрсеге шынымен мұқтаж кем дегенде бірнеше пайдаланушы болуы керек — бір күні оны қолдана алатынын елестететін адамдар ғана емес, оны шұғыл қалайтын адамдар. Әдетте бұл алғашқы пайдаланушылар тобы шағын болады, оның қарапайым себебі: егер көптеген адамдарға шұғыл қажет және стартап әдетте бірінші нұсқаға жұмсайтын күш-жігермен жасауға болатын бірдеңе болса, ол бәлкім әлдеқашан бар болар еді. Бұл дегеніміз, сіз бір өлшемде ымыраға келуіңіз керек: сіз көптеген адамдар аздап қалайтын нәрсені немесе аз адамдар қатты қалайтын нәрсені жасай аласыз. Соңғысын таңдаңыз. Мұндай түрдегі идеялардың барлығы бірдей жақсы стартап идеялары бола бермейді, бірақ барлық дерлік жақсы стартап идеялары осы түрге жатады.
Көлденең x осі сіз жасап жатқан нәрсені қалауы мүмкін барлық адамдарды, ал тік y осі олардың оны қаншалықты қалайтынын көрсететін графикті елестетіңіз. Егер y осіндегі шкаланы төңкерсеңіз, компанияларды шұңқырлар ретінде елестете аласыз. Google — бұл алып кратер: жүздеген миллион адам оны пайдаланады және олар оған өте мұқтаж. Жаңадан бастаған стартап мұндай үлкен көлемді қаза аламын деп үміттене алмайды. Сондықтан сіз бастайтын шұңқырдың пішініне қатысты екі таңдауыңыз бар. Сіз не кең, бірақ таяз шұңқыр, не құдық сияқты тар әрі терең шұңқыр қаза аласыз.
Қолдан жасалған стартап идеялары әдетте бірінші түрге жатады. Көптеген адамдар үй жануарларының иелеріне арналған әлеуметтік желіге шамалы ғана қызығушылық танытады.
Барлық дерлік жақсы стартап идеялары екінші түрге жатады. Microsoft Altair Basic жасаған кезде құдық тәрізді болды. Небәрі екі мыңдай ғана Altair иесі бар еді, бірақ бұл бағдарламалық жасақтамасыз олар машиналық тілде бағдарламалап жүрген еді. Отыз жылдан кейін Facebook-тің де пішіні осындай болды. Олардың алғашқы сайты тек Гарвард студенттеріне арналған еді, олардың саны бірнеше мың ғана болатын, бірақ сол бірнеше мың пайдаланушы оны қатты қалады.
Стартапқа арналған идеяңыз болған кезде, өзіңізден сұраңыз: мұны дәл қазір кім қалайды? Мұны екі адамдық өздері ешқашан естімеген стартап жасаған нашар бірінші нұсқа болса да қолданатындай дәрежеде кім қатты қалайды? Егер бұған жауап бере алмасаңыз, идея, бәлкім, нашар. [3]
Сізге құдықтың тарлығының өзі қажет емес. Сізге қажеттісі — тереңдік; ал тарлыққа тереңдікті (және жылдамдықты) оңтайландырудың жанама өнімі ретінде қол жеткізесіз. Бірақ сіз бұған әрдайым дерлік қол жеткізесіз. Іс жүзінде тереңдік пен тарлық арасындағы байланыс соншалықты тығыз, сондықтан бір идеяның нақты бір топқа немесе пайдаланушы түріне қатты ұнайтынын білу — жақсы белгі.
Бірақ құдық тәріздес сұраныс жақсы стартап идеясы үшін қажетті шарт болғанымен, бұл жеткілікті шарт емес. Егер Марк Цукерберг тек Гарвард студенттеріне ғана ұнай алатын нәрсе жасағанда, бұл жақсы стартап идеясы болмас еді. Facebook жақсы идея болды, себебі ол тез шығу жолы бар шағын нарықтан басталды. Колледждер бір-біріне ұқсас, сондықтан егер сіз Гарвардта жұмыс істейтін facebook жасасаңыз, ол кез келген колледжде жұмыс істейтін болады. Осылайша сіз барлық колледждерге тез тарайсыз. Барлық колледж студенттерін жинаған соң, қалғандардың бәріне жай ғана кіруге рұқсат беру арқылы оларды да өзіңізге тартасыз.
Microsoft үшін де дәл солай: Altair үшін Basic; басқа машиналар үшін Basic; Basic-тен басқа тілдер; операциялық жүйелер; қолданбалар; IPO.
Өзіндік тұлға
Идеядан шығу жолының бар-жоғын қалай білуге болады? Бір нәрсенің алып компанияның ұрығы ма, әлде жай ғана тауашалық өнім бе екенін қалай ажыратасыз? Көбінесе бұны біле алмайсыз. Airbnb негізін қалаушылар бастапқыда қандай үлкен нарыққа шығып жатқандарын түсінбеді. Бастапқыда оларда әлдеқайда тар идея болды. Олар конференциялар кезінде үй иелеріне едендерін жалға беруге мүмкіндік бермекші болды. Олар бұл идеяның кеңеюін болжаған жоқ; бұл мүмкіндік оларға бірте-бірте өзін таңдырды. Олардың басында білген барлық нәрсесі — бір маңызды нәрсенің үстінен түскендігі еді. Бұл, бәлкім, Билл Гейтс пен Марк Цукербергтің де басында білгенімен бірдей.
Кейде бастапқы тауашадан шығу жолы басынан-ақ анық көрінеді. Ал кейде мен бірден байқалмайтын жолды көре аламын; бұл YC-дегі біздің маманданған бағыттарымыздың бірі. Бірақ қаншалықты тәжірибеңіз болса да, мұны қаншалықты жақсы жасауға болатынының шегі бар. Бастапқы идеядан шығу жолдары туралы түсіну керек ең маңызды нәрсе — оларды көрудің өте қиын екендігі туралы мета-факт.
Ендеше, идеядан шығу жолының бар-жоғын болжай алмасаңыз, идеялар арасында қалай таңдау жасайсыз? Шындық көңіл көншітпесе де қызықты: егер сіз дұрыс адам болсаңыз, сізде дұрыс түйсіктер болады. Егер сіз қарқынды өзгеріп жатқан саланың алдыңғы шебінде болсаңыз, бір нәрсені жасауға тұрарлық деген түйсігіңіз болған кезде, сіздің қателеспеу ықтималдығыңыз жоғары болады.
Роберт Пирсиг «Дзен және мотоцикл жөндеу өнері» кітабында былай дейді:
Керемет картинаны қалай салу керектігін білгіңіз келе ме? Бұл оңай. Өзіңізді керемет етіңіз де, жай ғана табиғи түрде салыңыз.
Орта мектепте оқығаннан бері мен осы үзінді туралы ойланып келемін. Оның кеңесі нақты кескіндеме үшін қаншалықты пайдалы екенін білмеймін, бірақ ол бұл жағдайға өте жақсы сәйкес келеді. Эмпирикалық тұрғыдан алғанда, жақсы стартап идеяларына ие болудың жолы — сондай идеялар келетін адамның түріне айналу.
Саланың алдыңғы шебінде болу міндетті түрде оны алға жылжытушы адамдардың бірі болуды білдірмейді. Сіз алдыңғы шепте пайдаланушы ретінде де бола аласыз. Facebook-тің Марк Цукербергке жақсы идея болып көрінуі оның бағдарламашы болғанынан гөрі, компьютерлерді өте көп пайдаланғанынан еді. Егер сіз 2004 жылы 40 жастағы адамдардың көпшілігінен өз өмірлерін интернетте жартылай көпшілікке жариялағысы келетін-келмейтінін сұрасаңыз, олар бұл идеядан шошып кетер еді. Бірақ Марк онсыз да желіде өмір сүріп жатқан еді; оған бұл табиғи болып көрінді.
Пол Букхейт тез өзгеретін саланың алдыңғы шебінде жүрген адамдар «болашақта өмір сүреді» дейді. Мұны Пирсигпен біріктірсеңіз, мына шығады:
Болашақта өмір сүріңіз, сосын жетіспейтін нәрсені жасаңыз.
Бұл ең үлкен стартаптардың көпшілігі, егер басым бөлігі болмаса, қалай басталғанын сипаттайды. Бастапқыда Apple да, Yahoo да, Google да, Facebook те тіпті компания болуға тиіс емес еді. Олар әлемде бір бос орын бар сияқты көрінгендіктен негізін қалаушылар жасаған дүниелерден өсіп шықты.
Табысты құрылтайшылардың өз идеяларына қалай қол жеткізгеніне қарасаңыз, бұл әдетте дайын санаға тиген қандай да бір сыртқы тітіркендіргіштің нәтижесі. Билл Гейтс пен Пол Аллен Altair туралы естиді де: «Біз ол үшін Basic интерпретаторын жаза алатын шығармыз», — деп ойлайды. Дрю Хьюстон USB флешкасын ұмытып кеткенін түсінеді де: «Маған файлдарымның желіде сақталуы өте қажет», — деп ойлайды. Altair туралы көптеген адамдар естіді. Көптеген адамдар USB флешкаларын ұмытып кетті. Бұл түрткілердің сол құрылтайшыларға компания ашуға себеп болуының сыры — олардың тәжірибесі өздеріне осы мүмкіндіктерді байқауға дайындаған еді.
Стартап идеяларына қатысты қолданғыңыз келетін етістік «ойлап табу» емес, «байқау» болуы керек. YC-де біз негізін қалаушылардың өз тәжірибесінен табиғи түрде өсіп шығатын идеяларды «органикалық» стартап идеялары деп атаймыз. Ең табысты стартаптардың барлығы дерлік осылай басталады.
Бұл сіз естігіңіз келген нәрсе болмауы мүмкін. Сіз стартап идеяларын табудың дайын рецепттерін күткен шығарсыз, ал мен оның орнына басты мәселе — сананы дұрыс бағытта дайындау екенін айтып отырмын. Бірақ көңілді түсіргенімен, ақиқат осы. Бұл да белгілі бір дәрежеде рецепт, тек ең нашар жағдайда демалыс күндері емес, бір жыл уақыт алатын рецепт.
Егер сіз қарқынды өзгеретін қандай да бір саланың алдыңғы шебінде болмасаңыз, сол жерге жете аласыз. Мысалы, кез келген белгілі бір деңгейде ақылды адам бағдарламалаудың алдыңғы шебіне (мысалы, мобильді қолданбалар жасауға) бір жылда жете алады. Табысты стартап өміріңіздің кем дегенде 3-5 жылын алатындықтан, бір жылдық дайындық орынды инвестиция болар еді. Әсіресе егер сіз қосалқы құрылтайшыны іздеп жүрсеңіз. [4]
Тез өзгеріп жатқан саланың алдыңғы шебінде болу үшін міндетті түрде бағдарламалауды үйрену шарт емес. Басқа салалар да жылдам өзгеруде. Дегенмен, хакерлікті үйрену міндетті болмаса да, ол жақын болашақ үшін жеткілікті. Марк Андрессен айтқандай, бағдарламалық жасақтама әлемді жеп жатыр және бұл үрдіс әлі ондаған жылдар бойы жалғасады.
Хакерлікті білу сонымен қатар идеяларыңыз болған кезде оларды жүзеге асыра алатыныңызды білдіреді. Бұл мүлдем міндетті емес (Джефф Безос білмеген), бірақ бұл — артықшылық. Колледждің facebook-ін желіге шығару сияқты идеяны қарастырып жатқанда, жай ғана «Бұл қызық идея екен» деп ойлаудың орнына «Бұл қызық идея екен. Бүгін кешке бастапқы нұсқасын жасап көрейін» деп ойлай алсаңыз, бұл үлкен артықшылық. Егер сіз әрі бағдарламашы, әрі мақсатты пайдаланушы болсаңыз, одан да жақсы, өйткені жаңа нұсқаларды жасау және оларды пайдаланушыларда сынау циклі бір бастың ішінде өтуі мүмкін.
Байқау
Қандай да бір тұрғыдан болашақта өмір сүре бастағаннан кейін, стартап идеяларын байқаудың жолы — жетіспейтін сияқты көрінетін нәрселерді іздеу. Егер сіз шынымен тез өзгеретін саланың алдыңғы шебінде болсаңыз, анық жетіспейтін нәрселер болады. Ал анық болмайтыны — олардың стартап идеялары екендігі. Сондықтан, стартап идеяларын тапқыңыз келсе, жай ғана «Не жетіспейді?» деген сүзгіні қосып қоймаңыз. Сонымен қатар басқа барлық сүзгілерді, әсіресе «Бұл үлкен компания бола ала ма?» деген сүзгіні өшіріңіз. Бұл сынақты кейінірек қолдануға уақыт мол. Бірақ егер сіз бұл туралы басында ойласаңыз, ол көптеген жақсы идеяларды сүзіп тастап қана қоймай, сонымен бірге жаман идеяларға назар аударуыңызға себеп болуы мүмкін.
Жетіспейтін нәрселердің көбін байқау үшін біраз уақыт қажет болады. Айналаңыздағы идеяларды көру үшін өзіңізді дерлік алдауыңыз керек болады.
Бірақ сіз идеялардың бар екенін білесіз. Бұл жауабы болмауы мүмкін мәселелердің бірі емес. Дәл осы сәт технологиялық прогрестің тоқтаған сәті болуы мүмкін емес. Алдағы бірнеше жылда адамдар сізге «x пайда болғанға дейін мен не істеп жүрдім?» деп ойлататын нәрселер жасайтынына сенімді бола аласыз.
Ал бұл мәселелер шешілгенде, олар өткенге көз жүгірткенде өте анық болып көрінуі мүмкін. Сізге не істеу керек — оларды көруге әдетте кедергі болатын сүзгілерді өшіру. Ең күштісі — жай ғана әлемнің қазіргі жағдайын қалыпты деп қабылдау. Тіпті арамыздағы көзқарасы ең еркін адамдардың өзі көбінесе солай істейді. Егер барлық нәрсеге күмән келтіріп тоқтай берсеңіз, төсегіңізден алдыңғы есікке дейін жете алмас едіңіз.
Бірақ егер сіз стартап идеяларын іздеп жүрсеңіз, status quo-ны қалыпты деп қабылдаудың тиімділігінің бір бөлігін құрбан етіп, нәрселерді сұрақ астына ала бастауыңызға болады. Кіріс жәшігіңіз неге толып кетті? Сізге көп хат келетіндіктен бе, әлде кіріс жәшігінен хаттарды шығару қиын болғандықтан ба? Неге сізге сонша көп хат келеді? Адамдар сізге хат жіберу арқылы қандай мәселелерді шешуге тырысуда? Оларды шешудің жақсырақ жолдары бар ма? Ал кіріс жәшігіңізден хаттарды тазарту неге қиын? Хаттарды оқып болғаннан кейін неге оларды сақтап қоясыз? Кіріс жәшігі бұл үшін оңтайлы құрал ма?
Әсіресе сізді мазалайтын нәрселерге ерекше назар аударыңыз. Status quo-ны қалыпты деп қабылдаудың артықшылығы оның өмірді (жергілікті деңгейде) тиімдірек етіп қана қоймай, сонымен бірге оны көтеруге жеңілірек ететіндігінде. Егер сіз алдағы 50 жылда бізде болатын, бірақ әлі жоқ барлық нәрселер туралы білсеңіз, қазіргі заманғы өмірді өте шектеулі деп табар едіңіз, тура қазіргі заманның адамы уақыт машинасымен 50 жыл артқа жіберілсе қандай күйде болса, солай болар едіңіз. Бір нәрсе сіздің жүйкеңізге тисе, бұл сіздің болашақта өмір сүріп жатқаныңыздан болуы мүмкін.
Мәселенің дұрыс түрін тапқан кезде, сіз оны кем дегенде өзіңіз үшін анық деп сипаттай алуыңыз керек шығар. Біз Viaweb-ті бастаған кезде, барлық интернет-дүкендер жеке HTML беттерін жасайтын веб-дизайнерлердің қолымен жасалатын еді. Бағдарламашылар ретінде бізге бұл сайттарды бағдарламалық жасақтама жасауы керек екені анық еді. [5]
Бұл таңқаларлықтай, стартап идеяларын табу дегеніміз анық нәрсені көру мәселесі екенін білдіреді. Бұл бұл процестің қаншалықты оғаш екенін көрсетеді: сіз анық, бірақ бұрын өзіңіз көрмеген нәрселерді көруге тырысасыз.
Мұнда сізге өз санаңызды босаңсыту қажет болғандықтан, мәселеге тым тікелей маңдайдан шабуыл жасамаған дұрыс шығар — яғни отырып алып, идеяларды ойлап табуға тырысудың қажеті жоқ. Ең жақсы жоспар — жай ғана фонда бір процесті жұмыс істетіп қойып, жетіспейтін сияқты көрінетін нәрселерді іздеу болуы мүмкін. Негізінен қызығушылыққа сүйеніп күрделі мәселелермен айналысыңыз, бірақ иығыңыздан сығалап, олқылықтар мен ауытқуларды белгілеп отыратын екінші «меніңіз» болсын. [6]
Өзіңізге біраз уақыт беріңіз. Өз ойыңызды дайын санаға айналдыру жылдамдығын өзіңіз жақсы бақылай аласыз, бірақ оған тигенде идеяларды тұтандыратын түрткілерді бақылау мүмкіндігіңіз азырақ. Егер Билл Гейтс пен Пол Аллен өздеріне стартап идеясын бір айдың ішінде ойлап табуды шектеу етіп қойса және ол Altair пайда болғанға дейінгі ай болып шықса ше? Олар бәлкім перспективасы азырақ идеямен жұмыс істеген болар еді. Дрю Хьюстон да Dropbox-қа дейін перспективасы азырақ идеямен жұмыс істеді: SAT емтиханына дайындық стартапы. Бірақ Dropbox абсолютті мағынада да, сондай-ақ оның дағдыларына сәйкестік тұрғысынан да әлдеқайда жақсы идея болды. [7]
Идеяларды байқау үшін өзіңізді алдаудың жақсы тәсілі — қызықты болып көрінетін жобалармен жұмыс істеу. Егер солай істесеңіз, сіз табиғи түрде жетіспейтін нәрселерді жасауға бейім боласыз. Әлдеқашан бар нәрсені жасау онша қызықты көрінбес еді.
Стартап идеяларын ойлап табуға тырысу жаман идеяларды тудыруға бейім болса, «ойыншық» деп бағаланбай қалуы мүмкін нәрселермен жұмыс істеу көбінесе жақсы идеяларды тудырады. Бірдеңе ойыншық ретінде сипатталса, бұл оның идеяға қажеттінің бәріне ие екенін, тек маңызды емес екенін білдіреді. Ол қызықты; пайдаланушылар оны жақсы көреді; тек оның маңызы жоқ сияқты. Бірақ егер сіз болашақта өмір сүріп жатсаңыз және пайдаланушылар жақсы көретін қызықты нәрсе жасасаңыз, бұл сырттағылар ойлағаннан әлдеқайда маңызды болуы мүмкін. Apple мен Microsoft олармен жұмыс істей бастағанда микрокомпьютерлер ойыншық сияқты көрінді. Мен сол дәуірді есте сақтайтындай жастамын; өз микрокомпьютері бар адамдар үшін әдеттегі термин «әуесқойлар» болатын. BackRub маңызы шамалы ғылыми жоба сияқты көрінді. The Facebook студенттердің бір-бірін аңдуының бір ғана тәсілі болды.
YC-де форумдардағы білгішсымақтар ойыншық деп бағаламай тастайтынын елестете алатын нәрселермен айналысатын стартаптарды кездестіргенде біз қатты қуанамыз. Біз үшін бұл идеяның жақсы екендігінің оң дәлелі.
Егер ұзақ мерзімді көзқараспен қарауға шамаңыз жетсе (ал шын мәнінде бұлай қарамауға шамаңыз жетпейді), «Болашақта өмір сүріңіз және жетіспейтін нәрсені жасаңыз» дегенді одан да жақсырақ нәрсеге айналдыра аласыз:
Болашақта өмір сүріңіз және қызықты болып көрінетін нәрсені жасаңыз.
Оқу орны
Мен колледж студенттеріне «кәсіпкерлікті» үйренуге тырысудың орнына осыны жасауға кеңес берер едім. «Кәсіпкерлік» — оны жасау арқылы ең жақсы үйренетін нәрсе. Ең табысты құрылтайшылардың мысалдары мұны айқын көрсетеді. Колледжде уақытыңызды не нәрсеге жұмсауыңыз керек — өзіңізді болашаққа жетелеу. Колледж — мұны істеудің теңдессіз мүмкіндігі. Стартапты бастаудың қиын бөлігін шешу — органикалық стартап идеялары келе алатын адамға айналу мүмкіндігін оның оңай бөлігін үйренуге уақыт жұмсау арқылы құрбан ету қандай ысырап. Әсіресе сіз оны сыныпта жыныстық қатынас туралы үйрене алмайтыныңыз сияқты шынымен үйренбейтін болғандықтан. Бар үйренетініңіз — тек ұғымдардың атаулары ғана.
Әртүрлі салалардың тоғысуы — идеялардың ерекше жемісті көзі. Егер сіз бағдарламалауды жақсы білсеңіз және басқа саланы үйрене бастасаңыз, бағдарламалық жасақтама шеше алатын мәселелерді көретін шығарсыз. Шын мәнінде, басқа салада жақсы мәселелерді табу ықтималдығыңыз екі есе жоғары: (а) ол саланың өкілдері өз мәселелерін бағдарламалық жасақтама арқылы әлдеқашан шешіп қоюы бағдарламашылар сияқты ықтимал емес, және (б) сіз жаңа салаға мүлдем хабарсыз келгендіктен, status quo-ны қалыпты деп қабылдау үшін оның не екенін де білмейсіз.
Сондықтан, егер сіз информатика (CS) мамандығының студенті болсаңыз және стартап ашқыңыз келсе, кәсіпкерлік сабағын алудың орнына, айталық, генетика сабағын алғаныңыз абзал. Немесе одан да жақсысы, биотехнологиялық компанияға жұмысқа барыңыз. Информатика студенттері әдетте жазғы жұмысты компьютерлік жабдық немесе бағдарламалық жасақтама компанияларынан табады. Бірақ егер сіз стартап идеяларын тапқыңыз келсе, байланысы жоқ басқа салада жазғы жұмысқа орналасқаныңыз жақсырақ болуы мүмкін. [8]
Немесе ешқандай қосымша сабақтар алмаңыз да, жай ғана дүниелер жасаңыз. Microsoft та, Facebook та қаңтар айында басталғаны кездейсоқтық емес. Гарвардта бұл (немесе солай болған) Оқу кезеңі (Reading Period), студенттер қорытынды емтихандарға дайындалуы керек болғандықтан, қатысатын сабақтары болмайтын уақыт. [9]
Бірақ стартапқа айналатын нәрселерді жасау керек деп ойламаңыз. Бұл мезгілсіз оңтайландыру. Тек бірдеңе жасаңыз. Дұрысы басқа студенттермен бірге. Университетті адамның өзін болашаққа жетелеуі үшін тамаша орын ететін тек сабақтар ғана емес. Сізді сонымен қатар дәл солай жасауға тырысатын басқа адамдар қоршап тұр. Егер сіз олармен бірге жобаларда жұмыс істесеңіз, сіз жай ғана органикалық идеяларды емес, сонымен бірге органикалық құрылтайшылар командасы бар органикалық идеяларды шығарасыз — ал бұл тәжірибе жүзінде ең жақсы үйлесім болып табылады.
Зерттеуден сақ болыңыз. Егер бакалавр студенті достарының барлығы қолдана бастайтын бірдеңе жазса, бұл жақсы стартап идеясы болуы әбден мүмкін. Ал PhD диссертациясының олай болуы өте екіталай. Қандай да бір себептермен, жоба зерттеу ретінде қаншалықты көп саналуы керек болса, оның стартапқа айналу ықтималдығы соншалықты аз болады. [10] Менің ойымша, себебі мынада: зерттеу болып саналатын идеялардың кіші жиыны соншалықты тар, бұл шектеуді қанағаттандыратын жоба пайдаланушылардың мәселелерін шешудің ортогоналды шектеуін қанағаттандыруы екіталай. Ал студенттер (немесе профессорлар) қосымша жоба ретінде бірдеңе жасаған кезде, олар автоматты түрде пайдаланушылардың мәселелерін шешуге бет бұрады — бәлкім, зерттеу шектеулерінен босатылғаннан пайда болатын қосымша энергиямен де.
Бәсекелестік
Жақсы идея анық көрінуі керек болғандықтан, сізде ол пайда болған кезде, сіз кешігіп қалғандай сезінесіз. Бұл сізді тоқтатпасын. Кешігіп қалдым ба деп алаңдау — жақсы идеяның белгілерінің бірі. Желіде он минуттық іздеу әдетте бұл мәселені шешеді. Дәл осындай нәрсемен айналысып жатқан басқа біреуді тапсаңыз да, сіз әлі тым кешікпеген шығарсыз. Стартаптардың бәсекелестерден жеңіліп жойылуы өте сирек кездеседі — соншалықты сирек, сіз бұл ықтималдықты ескермеуге де болады. Сондықтан, пайдаланушылардың сізді таңдауына кедергі болатын тұзақтары бар бәсекелесті кездестірмесеңіз, идеядан бас тартпаңыз.
Егер күмәндансаңыз, пайдаланушылардан сұраңыз. Сіздің тым кешігіп қалғаныңыз туралы сұрақ сіз жасауды жоспарлап отырған нәрсеге біреу шұғыл мұқтаж ба деген сұрақпен тұтасып кетеді. Егер сізде бәсекелестердің ешқайсысында жоқ және пайдаланушылардың белгілі бір тобына шұғыл қажет нәрсе болса, сізде плацдарм бар. [11]
Ол кездегі сұрақ — бұл плацдармның жеткілікті дәрежеде үлкен бе, сонда. Немесе одан да маңыздысы, онда кімдер бар: егер плацдарм болашақта әлдеқайда көп адамдар айналысатын нәрсемен айналысатын адамдардан тұрса, онда ол қаншалықты кішкентай болса да, жеткілікті дәрежеде үлкен. Мысалы, егер сіз бәсекелестерден тек телефондарда жұмыс істейтіндігімен ерекшеленетін, бірақ тек ең жаңа телефондарда ғана жұмыс істейтін бірдеңе жасап жатсаңыз, бұл жеткілікті үлкен плацдарм болуы мүмкін.
Бәсекелестерге кезігетін жерлерде әрекет ету жағына қарай бейімделіңіз. Тәжірибесіз құрылтайшылар әдетте бәсекелестерге олар лайық болғаннан көп баға береді. Сіздің сәттілікке жетуіңіз бәсекелестеріңізге қарағанда өзіңізге әлдеқайда көп байланысты. Сондықтан бәсекелестері жоқ жаман идеядан гөрі бәсекелестері бар жақсы идея артық.
Ондағы қалған барлық адамдар нені назардан тыс қалдырып жатқаны туралы тезисіңіз болғанша, «толып кеткен нарыққа» кіру туралы алаңдаудың қажеті жоқ. Шын мәнінде, бұл өте үміт күттіретін бастапқы нүкте. Google дәл сондай идея болды. Дегенмен сіздің тезисіңіз «біз нашар емес х жасаймыз» дегеннен гөрі дәлірек болуы керек. Сіз оны нарықтағы қазіргі ойыншылардың назардан тыс қалдырып жатқан нәрсесі тұрғысынан тұжырымдай алуыңыз керек. Ең жақсысы — олардың өз сенімдеріне батылдығы жетпегенін және сіздің жоспарыңыз олар өз түсініктерін соңына дейін ұстанғанда жасайтын нәрсесі екенін айта алғаныңыз. Google да осындай идея болды. Олардың алдындағы іздеу жүйелері өздері жасап жатқан жұмыстың ең түбегейлі салдарларынан тартынды — атап айтқанда, олар жұмысты неғұрлым жақсы орындаса, пайдаланушылар соғұрлым тезірек кетіп қалатын еді.
Толып кеткен нарық шын мәнінде жақсы белгі, өйткені бұл сұраныстың бар екенін де, қолданыстағы шешімдердің ешқайсысы жеткілікті деңгейде жақсы емес екенін де білдіреді. Стартап анық үлкен және оның үстіне бәсекелестері жоқ нарыққа кіремін деп үміттене алмайды. Сондықтан табысқа жететін кез келген стартап не бәсекелестері бар нарыққа кіріп, бірақ барлық пайдаланушыларды өзіне тартып алатын құпия қарумен қаруланады (Google сияқты), не кішкентай болып көрінетін, бірақ кейін үлкен болып шығатын нарыққа кіреді (Microsoft сияқты). [12]
Сүзгілер
Егер сіз стартап идеяларын байқағыңыз келсе, өшіруіңіз керек тағы екі сүзгі бар: тартымсыздық сүзгісі және машақат сүзгісі.
Бағдарламашылардың көпшілігі тек керемет код жазып, оны серверге жүктеп, пайдаланушылардан мол ақша алып отыратын стартап бастауды армандайды. Олар жалықтыратын мәселелермен айналысқысы келмейді немесе шынайы өмірдің күрделі шым-шытырығына батқысы келмейді. Бұл өте қисынды таңдау, өйткені мұндай нәрселер сені баяулатады. Бірақ бұл таңдаудың кең тарағаны сонша, ыңғайлы стартап идеяларының кеңістігі түгелге жуық тазартылып қойған. Егер ойыңызды бірнеше көше әріге, күрделі әрі жалықтыратын идеялар жаққа бұрсаңыз, ол жерде жүзеге асырылуын күтіп, жай ғана бос жатқан құнды идеяларды табасыз.
Бейнет сүзгісінің қауіптілігі сонша, мен оның тудыратын жағдайы туралы бөлек эссе жазып, оны бейнетке соқырлық (schlep blindness) деп атадым. Осы сүзгіні өшіруден ұтқан стартаптың үлгісі ретінде Stripe-ты келтірдім, бұл расында да таңғаларлық мысал. Мыңдаған бағдарламашы бұл идеяны көре алатындай жағдайда болды; мыңдаған бағдарламашы Stripe пайда болғанға дейін төлемдерді өңдеу қаншалықты қиын болғанын білетін. Бірақ олар стартап идеяларын іздегенде, мұны байқамады, себебі санасыз түрде төлемдермен айналысудан тартынды. Ал төлемдермен айналысу Stripe үшін бейнет болса да, төзгісіз бейнет емес еді. Шын мәнінде, олардың қиындығы азырақ болған шығар; өйткені төлемдермен жұмыс істеуден қорқу адамдардың көбін бұл идеядан алшақтатты, ал Stripe пайдаланушыларды тарту сияқты кейде қиынға соғатын басқа салаларда айтарлықтай жеңіл жүріп өтті. Пайдаланушылар олар жасап жатқан нәрсені асыға күтіп отырғандықтан, өздерін таныту үшін оларға қатты тыраштанудың қажеті болмады.
Қызықсыз көрінетін идеялар сүзгісі (unsexy filter) бейнет сүзгісіне ұқсас, тек ол сізді қорқатын мәселелеріңізден емес, менсінбейтін мәселелеріңізден алшақтатады. Біз Viaweb-пен жұмыс істеу үшін осыны жеңдік. Бағдарламалық жасақтамамыздың архитектурасында қызықты нәрселер болды, бірақ біз электронды коммерцияның өзіне аса қызықпадық. Дегенмен бұл мәселені шешу қажет екенін түсіндік.
Бейнет сүзгісін өшіру қызықсыздық сүзгісін өшіруден гөрі маңыздырақ, өйткені бейнет сүзгісі көбінесе иллюзия болып келеді. Тіпті ол иллюзия болмаған күннің өзінде де, бұл өз нәпсіңді тым еркелетудің нашар түрі. Табысты стартап бастау бәрібір айтарлықтай ауыр еңбекті талап етеді. Тіпті өнімнің өзі көп бейнетті қажет етпесе де, инвесторлармен сөйлесу, адамдарды жұмысқа алу және жұмыстан шығару сияқты көптеген шаруалар болады. Сондықтан, егер сізге қандай да бір идея керемет болып көрінсе, бірақ оған байланысты бейнеттен қорқып жоламай жүрсеңіз, алаңдамаңыз: кез келген жақсы идеяда дәл сондай бейнет болады.
Қызықсыздық сүзгісі қателіктің көзі болғанымен, бейнет сүзгісі сияқты мүлдем пайдасыз емес. Егер сіз жылдам өзгеріп жатқан саланың алдыңғы шебінде жүрсеңіз, сіз үшін қызықты болып көрінетін нәрсе іс жүзінде құнды болатын нәрсемен белгілі бір дәрежеде сәйкес келеді. Әсіресе жасыңыз ұлғайып, тәжірибеңіз артқан сайын. Оған қоса, егер сізге идея қызықты болып көрінсе, сіз онымен анағұрлым құлшына жұмыс істейсіз. [13]
Нұсқаулар
Стартап идеяларын табудың ең жақсы жолы — сондай идеялары бар адамға айналу және кейін өзіңізді қызықтыратын кез келген нәрсені жасау болса да, кейде сізде мұндай мүмкіндік болмайды. Кейде идея дәл қазір қажет болады. Мысалы, егер сіз стартаппен айналысып жатсаңыз және бастапқы идеяңыз жарамсыз болып шықса.
Бұл эссенің қалған бөлігінде сұраныс бойынша стартап идеяларын ойлап табудың тәсілдері туралы айтамын. Тәжірибе жүзінде органикалық стратегияны қолданған жөн болғанымен, бұл жолмен де табысқа жетуге болады. Тек өзіңізді көбірек тәртіпке бағындыруыңыз керек. Органикалық әдісті қолданған кезде, сіз бір нәрсенің шнымен жетіспейтінінің дәлелі болмаса, идеяны байқамайсыз да. Ал стартап идеяларын саналы түрде ойлап табуға тырысқан кезде, бұл табиғи шектеуді өзін-өзі бақылаумен алмастыруға тура келеді. Сіз әлдеқайда көп идеяларды көресіз, олардың көбі нашар болады, сондықтан оларды сүзгіден өткізе білуіңіз керек.
Органикалық әдісті қолданбаудың ең үлкен қауіптерінің бірі — органикалық әдістің үлгісі. Органикалық идеялар шабыт сияқты сезіледі. Негізін қалаушылардың ақымақтық болып көрінген, бірақ келешегі бар екенін «жай ғана сезген» идеясынан басталған табысты стартаптар туралы көптеген әңгімелер бар. Стартап идеяларын ойлап табуға тырысып жатып, туындаған идея туралы осылай сезінсеңіз, қателесіп жатуыңыз әбден мүмкін.
Идея іздегенде өзіңіздің тәжірибеңіз бар салаларға қараңыз. Егер сіз дерекқор сарапшысы болсаңыз, жасөспірімдерге арналған чат қосымшасын жасамаңыз (егер өзіңіз де жасөспірім болмасаңыз). Мүмкін бұл жақсы идея шығар, бірақ бұл туралы өз пікіріңізге сенім арта алмайсыз, сондықтан оны елемеңіз. Дерекқорларға қатысты және сапасын өзіңіз бағалай алатын басқа да идеялар болуы керек. Дерекқорларға қатысты жақсы идеяларды табу қиын ба? Себебі сіздің біліктілігіңіз талаптарыңызды арттырады. Чат қосымшалары туралы идеяларыңыз да дәл сондай нашар, бірақ ол салада сіз өзіңізге Даннинг-Крюгер жеңілдігін беріп отырсыз.
Идеяларды іздеуді бастайтын орын — өзіңізге қажет нәрселер. Сізге қажет нәрселер міндетті түрде болуы керек. [14]
Жақсы әдістердің бірі — бұрынғы жұмысыңызда «Неге біреу х-ті жасамайды? Егер біреу х-ті жасаса, біз оны бір сәтте сатып алар едік» деп айтқан кезіңіз болды ма, соны еске түсіру. Егер адамдар осылай айтқан қандай да бір х-ті таба алсаңыз, сізде идея бар деген сөз. Сұраныс бар екенін білесіз, ал адамдар жасау мүмкін емес нәрселер туралы бұлай айтпайды.
Жалпы алғанда, өзіңізде қажеттіліктеріңізді басқа адамдардың көпшілігінен ерекшелендіретін қандай да бір ерекшелік бар-жоғын сұрап көріңіз. Сіз жалғыз емес шығарсыз. Егер сіздің ерекшелігіңіз уақыт өте келе өзге адамдарда да көбейетін сипатта болса, тіпті жақсы.
Егер сіз идеяларды ауыстырып жатсаңыз, сіздегі ерекше нәрселердің бірі — бұрын жұмыс істеген идеяңыз. Онымен жұмыс істеу кезінде қандай да бір қажеттіліктерді байқадыңыз ба? Бірнеше танымал стартап осылай басталған. Hotmail оның негізін қалаушылар негізгі жұмыстарында жүріп, өздерінің алдыңғы стартап идеясын талқылау үшін жазған нәрсесінен басталды. [15]
Ерекше болудың өте келешегі зор жолы — жас болу. Кейбір ең құнды жаңа идеялар алдымен жасөспірімдер мен жиырмадан жаңа асқан жастар арасында тамыр жаяды. Жас негізін қалаушылар кейбір жағынан ұтылғанымен, олар өз құрдастарын шынымен түсінетін жалғыз адамдар. Колледж студенті болмаған адам үшін Facebook-ті бастау өте қиын болар еді. Сондықтан, егер сіз жас негізін қалаушы болсаңыз (айталық, 23 жасқа толмаған), сіз бен достарыңыз қазіргі технологиялар мүмкіндік бермейтін қандай нәрселерді істегіңіз келеді?
Өзіңіздің өтелмеген қажеттілігіңізден кейінгі ең жақсы нәрсе — басқа біреудің өтелмеген қажеттілігі. Айналадағы адамдармен олар өмірде қандай олқылықтарды көретіні туралы сөйлесіп көріңіз. Не жетіспейді? Олар қолдарынан келмейтін қандай нәрсені жасағысы келеді? Әсіресе олардың жұмысында не нәрсе жалықтырады немесе ашуландырады? Әңгімені еркін өрбітіңіз; стартап идеяларын табуға тым қатты тырыспаңыз. Сіз жай ғана ой тастайтын нәрсені іздеп жүрсіз. Мүмкін сіз олардың өздері де аңғармаған мәселені байқайтын шығарсыз, өйткені сіз оны қалай шешу керектігін білесіз.
Өзіңізге тиесілі емес өтелмеген қажеттілікті тапқан кезде, ол бастапқыда біршама бұлыңғыр болуы мүмкін. Бір нәрсеге мұқтаж адам дәл не қажет екенін нақты білмеуі мүмкін. Мұндай жағдайда мен көбінесе негізін қалаушыларға кеңесшілер сияқты әрекет етуді ұсынамын — осы бір пайдаланушының мәселелерін шешуге арнайы жалданатын болса, не істейтін болса, соны істеу керек. Адамдардың мәселелері бір-біріне өте ұқсас, сондықтан осылай жазған кодтың барлығы дерлік қайта қолдануға жарамды болады, ал жарамсыз болған кез келген бөлігі мәселенің түбіне жеткеніңізге көз жеткізіп бастау үшін аз ғана құрбандық болады. [16]
Басқа адамдардың мәселелерін жақсы шешуге көз жеткізудің бір жолы — оларды өзіңіздің мәселеңіздей қабылдау. E la Carte-тан Раджат Сури мейрамханаларға арналған бағдарламалық жасақтама жазуға шешім қабылдағанда, мейрамханалардың қалай жұмыс істейтінін білу үшін даяшы болып жұмысқа орналасты. Бұл тым шектен шығу сияқты көрінуі мүмкін, бірақ стартаптар дегеніміз шектен шығу. Негізін қалаушылар осындай әрекеттер жасағанда біз оны жақсы көреміз.
Шындығында, жаңа идеяға мұқтаж адамдарға ұсынатын бір стратегия — бұл бейнет пен қызықсыздық сүзгілерін өшіріп қана қоймай, қызықсыз немесе бейнеті көп идеяларды арнайы іздеу. Twitter-ді бастауға тырыспаңыз. Мұндай идеялар өте сирек кездеседі, сондықтан оларды іздеп таба алмайсыз. Адамдар ақша төлейтін қызықсыз бірдеңе жасаңыз.
Бейнетті және белгілі бір дәрежеде қызықсыздық сүзгісін айналып өтудің жақсы әдісі — басқа біреу өзіңіз пайдалану үшін не жасағанын қалайтыныңызды сұрау. Дәл қазір не нәрсе үшін ақша төлер едіңіз?
Стартаптар көбінесе күні өткен компаниялар мен салаларды жойып, орнын басатындықтан (garbage-collect), өліп бара жатқан немесе өлуге лайық компанияларды іздеп, олардың құлдырауынан қандай компания пайда көретінін елестетуге тырысу жақсы әдіс болуы мүмкін. Мысалы, қазір журналистика құрдымға кетіп барады. Бірақ журналистика сияқты нәрседен әлі де ақша табуға болатын шығар. Болашақта адамдар қайсыбір тұрғыдан «бұл журналистиканың орнын басты» деп айтатындай қандай компания болуы мүмкін?
Бірақ мұны қазір емес, болашақта қойылатын сұрақ деп елестетіңіз. Бір компания немесе сала екіншісін алмастырған кезде, ол әдетте бүйірден келеді. Сондықтан х-тің орнын басатын нәрсені іздемеңіз; адамдар кейінірек х-тің орнын басқаны белгілі болды деп айтатын нәрсені іздеңіз. Және алмастыру қандай бағыт бойынша жүретініне қиялыңызды қосыңыз. Мысалы, дәстүрлі журналистика — оқырмандар үшін ақпарат алудың және уақыт өткізудің тәсілі, жазушылар үшін ақша табудың және назар аудартудың жолы, сонымен қатар жарнаманың бірнеше түрлі түрлеріне арналған құрал. Оны осы бағыттардың кез келгені бойынша алмастыруға болады (олардың көпшілігінде алмастыру басталып та кетті).
Стартаптар бұрыннан келе жатқан нарық алпауыттарын жұтып қойғанда, олар әдетте ірі ойыншылар елемейтін шағын, бірақ маңызды нарыққа қызмет көрсетуден бастайды. Әсіресе ірі ойыншылардың көзқарасында менсінбеушілік болса өте жақсы, өйткені бұл оларды көбінесе жаңылыстырады. Мысалы, Стив Возняк кейіннен Apple I болған компьютерді жасағаннан кейін, ол сол кездегі жұмыс берушісі Hewlett-Packard-қа оны өндіру мүмкіндігін ұсынуға міндеттімін деп санады. Оның бағына орай, олар бұдан бас тартты және олардың бас тарту себептерінің бірі — оның монитор ретінде теледидарды пайдаланғаны болды, бұл сол кездегі HP сияқты жоғары деңгейлі жабдықтар шығаратын компания үшін шыдатпайтын төменгі деңгей болып көрінді. [17]
Қазіргі уақытта ірі ойыншылар елемей отырған, алғашқы микрокомпьютер «әуесқойлары» сияқты жұпыны көрінетін, бірақ талғамы жоғары пайдаланушылар тобы бар ма? Үлкен мақсаттарды көздейтін стартап тек сол нарықтың өзі үшін ақталмайтын күш жұмсау арқылы көбінесе шағын нарықты оңай жаулап ала алады.
Сол сияқты, ең табысты стартаптар әдетте өздерінен үлкен қандай да бір толқынды тізгіндейтіндіктен, толқындарды іздеп, олардан қалай пайда көруге болатынын сұрау жақсы әдіс болуы мүмкін. Гендік секвенирлеу мен 3D-басып шығарудың бағалары Мур заңы сияқты төмендеуді бастан өткеруде. Бірнеше жылдан кейін болатын жаңа әлемде біз қандай жаңа нәрселерді жасай аламыз? Біз санасыз түрде мүмкін емес деп есептеп жүрген, бірақ жақын арада мүмкін болатын не бар?
Органикалық
Бірақ толқындарды нақты іздеу туралы сөз қозғау мұндай нұсқаулардың стартап идеяларын алудың «Б жоспары» екенін анық көрсетеді. Толқындарды іздеу — шын мәнінде органикалық әдісті модельдеудің тәсілі. Егер сіз қарқынды өзгеріп жатқан қандай да бір саланың алдыңғы шебінде болсаңыз, сізге толқындарды іздеудің қажеті жоқ; сіздің өзіңіз толқынсыз.
Стартап идеяларын табу — нәзік іс, сондықтан да оны тырысқандардың көпшілігі сәтсіздікке ұшырайды. Жай ғана стартап идеяларын ойлап табуға тырысу онша жақсы нәтиже бермейді. Егер олай істесеңіз, сіз қауіпті түрде ақылға қонымды болып естілетін нашар идеяларды аласыз. Ең жақсы тәсіл — жанама жол: егер сіздің білім-тәжірибеңіз дұрыс болса, жақсы стартап идеялары сізге анық болып көрінеді. Бірақ сонда да бірден емес. Бір нәрсенің жетіспейтінін байқайтын жағдайларға тап болу үшін уақыт керек. Және бұл олқылықтар көбінесе компанияларға арналған идеялар болып көрінбейді, жай ғана жасауға қызықты болатын нәрселер сияқты көрінеді. Міне, сондықтан бір нәрселерді тек қызық болғаны үшін ғана жасауға уақыт пен құлшыныстың болғаны жақсы.
Болашақта өмір сүріңіз және қызықты болып көрінген нәрсені жасаңыз. Қаншалықты оғаш естілсе де, нағыз рецепт — осы.
Ескертпелер
[1] Нашар идеяның бұл түрі веб пайда болғаннан бері бар. Бұл 1990 жылдары жиі кездесетін, тек ол кезде мұндай ойы бар адамдар х үшін әлеуметтік желінің орнына х үшін портал жасаймыз дейтін. Құрылымдық тұрғыдан бұл идея тастан жасалған сорпаға ұқсайды: сіз «бұл х-ке қызығушылық танытатын адамдарға арналған орын» деген тақтайша ілесіз, содан кейін сол адамдардың барлығы жиналады да, сіз олардан ақша табасыз. Негізін қалаушыларды мұндай идеяға қызықтыратын нәрсе — х-тің әрбір түріне қызығушылық танытуы мүмкін миллиондаған адамдар туралы статистика. Олардың ұмытатыны — бұл стандарт бойынша кез келген адамның 20 түрлі қызығушылығы болуы мүмкін және ешкім 20 түрлі қауымдастыққа үнемі кіріп тұрмайды.
[2] Айтпақшы, мен үй жануарларының иелеріне арналған әлеуметтік желіні сөзсіз жаман идея деп кесіп айтып отырған жоқпын. Кездейсоқ жасалған ДНҚ-ның тірі организмді құра алмайтынын қалай білсем, мұның да нашар идея екенін солай білемін. Ақылға қонымды болып естілетін стартап идеяларының жиынтығы жақсы идеялардың жиынтығынан бірнеше есе үлкен, ал жақсы идеялардың көбі тіпті онша ақылға қонымды болып естілмейді. Сондықтан, егер сіз стартап идеясы туралы тек оның ақылға қонымды болып естілетінін ғана білсеңіз, оны нашар деп санауыңыз керек.
[3] Дәлірек айтқанда, пайдаланушылардың қажеттілігі оларға сіз жасаған кез келген нәрсені пайдалануды бастау үшін жеткілікті белсендіру энергиясын беруі керек, бұл айтарлықтай өзгеруі мүмкін. Мысалы, дәстүрлі арналар арқылы сатылатын корпоративтік бағдарламалық жасақтаманың белсендіру энергиясы өте жоғары, сондықтан пайдаланушылардың сізге ауысуы үшін олардан әлдеқайда жақсы болуыңыз керек. Ал жаңа іздеу жүйесіне ауысу үшін қажетті белсендіру энергиясы төмен. Бұл өз кезегінде іздеу жүйелерінің корпоративтік бағдарламалық жасақтамадан неге әлдеқайда жақсы екенін түсіндіреді.
[4] Бұл жасыңыз ұлғайған сайын қиындай түседі. Идеялар кеңістігінде қауіпті жергілікті максимумдар болмаса да, мансап кеңістігінде олар бар. Адамдардың өмір жолының көпшілігінің арасында айтарлықтай биік қабырғалар бар, және жасыңыз ұлғайған сайын бұл қабырғалар биіктей береді.
[5] Сондай-ақ, вебтің үлкен нәрсеге айналатыны бізге айқын еді. 1995 жылы бағдарламашы еместердің аз ғана бөлігі мұны түсінді, бірақ бағдарламашылар графикалық интерфейстердің (GUI) дербес компьютерлер үшін не істегенін көрген болатын.
[6] Мүмкін осы екінші меніңіз күнделік жүргізіп, әр түн сайын сол күні байқаған олқылықтар мен аномалияларды тізіп, қысқаша жазба жасап отырса, нәтиже берер ме еді. Стартап идеяларын емес, жай ғана табиғи кемшіліктер мен аномалияларды.
[7] Сэм Альтман идея табуға уақыт бөлу абсолютті мағынада жақсы стратегия ғана емес, сонымен бірге оны өте аз негізін қалаушылар жасайтындықтан, бағаланбаған акция сияқты екенін атап өтеді.
Ең жақсы идеялар үшін бәсекелестік салыстырмалы түрде аз, өйткені оларды байқау үшін қажетті уақытты бөлуге дайын негізін қалаушылар аз. Ал орташа идеялар үшін үлкен бәсекелестік бар, өйткені адамдар стартап идеяларын ойдан шығарғанда, олар бірдей идеяларды ойлап табуға бейім келеді.
[8] Компьютерлік аппаратура және бағдарламалық жасақтама компаниялары үшін жазғы жұмыс — бұл рекрутинг шұңғымасының алғашқы кезеңі. Бірақ егер мықты болсаңыз, бірінші кезеңді өткізіп жіберуге болады. Егер жақсы маман болсаңыз, жазды қалай өткізгеніңізге қарамастан, оқуды бітірген кезде бұл компанияларға еш қиындықсыз жұмысқа орналасасыз.
[9] Эмпирикалық деректер колледждер өз студенттеріне стартап бастауға көмектескісі келсе, олар жасай алатын ең жақсы нәрсе — оларға дұрыс жолмен кедергі келтірмеу екенін көрсетеді.
[10] Мен бұл жерде IT-стартаптар туралы айтып отырмын; биотехнологияда жағдай басқаша.
[11] Бұл жалпы ереженің мысалы: бәсекелестерге емес, пайдаланушыларға назар аударыңыз. Бәсекелестер туралы ең маңызды ақпарат бәрібір пайдаланушылар арқылы білетін нәрсеңіз болып табылады.
[12] Іс жүзінде көптеген табысты стартаптарда екеуінің де элементтері бар. Және сіз нарық деп атайтын нәрсенің шекараларын реттей отырып, әр стратегияны екіншісінің тұрғысынан сипаттай аласыз. Бірақ бұл екі идеяны бөлек қарастырған пайдалы.
[13] Дегенмен, мен бұл мәселені көтеруге біраз тартынамын. Стартаптар — бұл бизнес; бизнестің мақсаты — ақша табу; және осы қосымша шектеумен сіз барлық уақытыңызды өзіңізді көбірек қызықтыратын нәрсеге арнай аласыз деп күте алмайсыз.
[14] Қажеттілік күшті болуы керек. Кез келген ойдан шығарылған идеяны кейіннен өзіңізге қажет нәрсе ретінде сипаттай аласыз. Бірақ сізге рецепттер сайты немесе жергілікті іс-шаралар агрегаторы Дрю Хьюстонға Dropbox немесе Брайан Чески мен Джо Геббиаға Airbnb қаншалықты қажет болса, соншалықты қажет пе?
YC-те мен көбінесе негізін қалаушылардан: «Егер оны өзің жазбаған болсаң, осы нәрсені өзің қолданар ма едің?» деп сұраймын және жауаптың қаншалықты жиі «жоқ» болатынына таңғаласыз.
[15] Пол Бакхайт нашар нәрсені сатуға тырысу жақсы идеялардың қайнар көзі болуы мүмкін екенін көрсетеді:
«Нашар идеялары бар YC компанияларымен жұмыс істеуде мен тапқан ең жақсы әдіс — оларға өнімді мүмкіндігінше тез барып сатуды айту (оны жасауға уақытты босқа өткізбес бұрын). Олар өздері жасап жатқан нәрсені ешкім қаламайтынын түсініп қана қоймайды, сонымен бірге көбінесе нашар идеяны сату процесінде тапқан нағыз идеямен қайтып келеді».
[16] Егер сіз колледж студенті болсаңыз, келесі Facebook-ті шығаруы мүмкін рецепт мынау. Егер сіздің оқу орныңыздағы ең ықпалды студенттік қыздар бірлестіктерінің (sorority) бірімен байланысыңыз болса, олардың беделді көшбасшыларына барып, олардың жеке IT-кеңесшілері болуды ұсыныңыз және олардың әлеуметтік өмірінде бұрын болмаған, олардың ойына келетін кез келген қажетті нәрсені жасап беріңіз. Осылай салынған кез келген нәрсенің келешегі зор болады, өйткені мұндай пайдаланушылар ең талапшыл ғана емес, сонымен қатар таралу үшін тамаша нүкте болып табылады.
Бұл нәтиже бере ме, жоқ па, оны білмеймін.
[17] Ал оның монитор ретінде теледидарды пайдалану себебі — Стив Возняк өзінің мәселелерін шешуден бастады. Ол, өз қатарластарының көпшілігі сияқты, монитор сатып алуға шамасы жетпейтін еді.
Осы эссенің нобайларын оқып шыққаны үшін Сэм Альтманға, Майк Аррингтонға, Пол Бакхайтқа, Джон Коллисонға, Патрик Коллисонға, Гарри Танға және Хардж Таггарға, сондай-ақ стартап тарихына қатысты сұрақтарыма жауап бергені үшін Марк Андрессенге, Джо Геббиаға, Рид Хоффманға, Шел Кафанға, Майк Морицке және Кевин Систромға алғыс айтамын.