Стартап идеяләрен табуның юлы — стартап идеяләре турында уйларга тырышмау. Аның юлы — проблемалар эзләү, яхшырак булса, үзегездә булган проблемаларны.
Иң шәп стартап идеяләре гадәттә өч уртак сыйфатка ия: алар нигезләүчеләрнең үзләре теләгән, үзләре ясый ала торган һәм башкалардан азлар гына эшләргә кыйммәт дип санаган нәрсәләр. Microsoft, Apple, Yahoo, Google һәм Facebook барысы да шулай башланды.
Проблемалар
Ни өчен үзегездә булган проблема өстендә эшләү шулкадәр мөһим? Башка сәбәпләр белән беррәттән, бу проблеманың чынлап та булуын тәэмин итә. Бары тик булган проблемалар өстендә генә эшләргә кирәк дип әйтү аңлашыла торган тоела. Шулай да стартапларның иң таралган хатасы — беркемдә дә булмаган проблемаларны чишү.
Мин үзем дә моны эшләдем. 1995 елда сәнгать галереяләрен онлайн урнаштыру өчен бер компания башлап җибәрдем. Ләкин галереяләр онлайн булырга теләмәде. Сәнгать бизнесы алай эшләми. Ни өчен соң мин бу акылсыз идея өстендә 6 ай эшләп уздырдым? Чөнки мин кулланучыларга игътибар итмәдем. Мин чынбарлыкка туры килмәгән дөнья моделен уйлап чыгардым һәм шуннан чыгып эшләдем. Без ясаган нәрсә өчен кулланучыларны акча түләргә үгетләргә тырышканчы, моделемның ялгыш булуын сизмәдем. Хәтта шул чакта да төшенүем бик озакка сузылды, бу уңайсызландыра. Мин үземнең дөнья моделенә бәйләнгән идем һәм программа тәэминатына күп вакыт сарыф иткән идем. Алар моны теләргә тиеш иде бит!
Ни өчен шулкадәр күп нигезләүчеләр беркемгә дә кирәкмәгән нәрсәләр ясый? Чөнки алар стартап идеяләре турында уйларга тырышып башлыйлар. Бу эш ысулы икеләтә куркыныч: ул аз яхшы идеяләр китереп кенә калмый; ул сезне алар өстендә эшләргә алдарлык дәрәҗәдә дөрескә охшаган начар идеяләр тудыра.
YC-та без боларны "уйлап чыгарылган" яки "ситком" стартап идеяләре дип атыйбыз. Телевизион тамашадагы бер персонаж стартап башлап җибәрә дип күз алдыгызга китерегез. Сценаристларга аның шөгыльләнүе өчен берәр нәрсә уйлап табарга туры килер иде. Ләкин яхшы стартап идеяләрен табу кыен. Бу сез теләгән вакытта гына эшли алырлык нәрсә түгел. Шуңа күрә (әгәр аларга гаҗәеп дәрәҗәдә бәхет елмаймаса) сценаристлар дөрескә охшаган, ләкин чынлыкта начар булган идея уйлап табар иделәр.
Мисал өчен, йорт хайваннары хуҗалары өчен социаль челтәр. Бу ачыктан-ачык хата кебек тоелмый. Миллионлаган кешенең йорт хайваннары бар. Еш кына алар үз хайваннары турында бик нык кайгырта һәм аларга күп акча сарыф итә. Һичшиксез, бу кешеләрнең күбесе башка йорт хайваннары хуҗалары белән сөйләшә алырлык сайтны теләр иде. Бәлки барысы да түгелдер, ләкин бары тик 2 яки 3 проценты гына даими кулланучы булса, сезнең миллионлаган кулланучыгыз була алыр иде. Сез аларга максатчан тәкъдимнәр бирә һәм, бәлки, премиум мөмкинлекләр өчен акча ала алыр идегез. [1]
Мондый идеянең куркынычы шул: сез аны йорт хайваннары булган дусларыгызга тәкъдим иткәндә, алар "Мин моны беркайчан да кулланмас идем" димиләр. Алар "Әйе, бәлки, мин шундый нәрсәне куллануымны күз алдына китерә алам" диләр. Хәтта стартап эшли башлагач та, ул күп кешеләргә дөрескә охшаш тоелыр. Алар үзләре моны кулланырга теләми, ким дигәндә хәзер үк түгел, ләкин алар башка кешеләрнең моны теләвен күз алдына китерә ала. Бу реакцияне бөтен халык буенча җыйсагыз, сезнең нуль кулланучыгыз була. [2]
Кое
Стартап эшли башлагач, алар ясаган нәрсәгә чыннан да мохтаҗ булган ким дигәндә берничә кулланучы булырга тиеш — бервакыт куллануын күз алдына китерә алган кешеләр генә түгел, ә аны кичектергесез теләгән кешеләр. Гадәттә бу башлангыч кулланучылар төркеме кечкенә була, чөнки гади сәбәп аркасында: әгәр күп санлы кешеләргә кичектергесез кирәк булган һәм стартап беренче версиягә сала торган тырышлык белән төзеп була торган нәрсә булса, ул, мөгаен, инде бар булыр иде. Димәк, сезгә бер үлчәмдә компромисска барырга туры килә: сез йә күп сандагы кеше аз гына теләгән нәрсәне, йә аз санлы кеше бик нык теләгән нәрсәне ясый аласыз. Соңгысын сайлагыз. Бу төрдәге барлык идеяләр дә яхшы стартап идеяләре түгел, ләкин барлык яхшы диярлек стартап идеяләре шул төрдә.
Күз алдыгызга бер график китерегез: аның x күчәре сез ясаган нәрсәне теләргә мөмкин булган барлык кешеләрне күрсәтә, ә y күчәре аларның моны никадәр теләвен күрсәтә. Әгәр сез y күчәрендәге шкаланы әйләндерсәгез, сез компанияләрне чокырлар кебек күз алдына китерә аласыз. Google — гаять зур кратер: аны йөзләрчә миллион кеше куллана һәм ул аларга бик нык кирәк. Яңа гына башлап җибәргән стартап мондый күләмне казып чыгарырга өметләнә алмый. Шуңа күрә сез башлап җибәрә торган чокыр формасы турында ике сайлау бар. Сез йә киң, ләкин сай чокыр, йә тар һәм тирән чокыр, кое кебек, казый аласыз.
Уйлап чыгарылган стартап идеяләре гадәттә беренче төрдән була. Күп кешеләр йорт хайваннары хуҗалары өчен социаль челтәр белән җиңелчә генә кызыксына.
Барлык диярлек яхшы стартап идеяләре икенче төрдән. Microsoft үзенең Altair Basic ясаганда кое иде. Нибары ике меңләп кенә Altair хуҗасы бар иде, ләкин бу программа тәэминатыннан башка алар машина телендә программалаштыралар иде. Утыз елдан соң Facebook та шундый ук формада иде. Аларның беренче сайты бары тик Гарвард студентлары өчен генә иде, алар берничә мең генә, ләкин шул берничә мең кулланучы аны бик нык теләде.
Стартап өчен идеягез булганда, үзегездән сорагыз: моны хәзер кем тели? Моны шулкадәр нык теләгән кешеләр кемнәр, хәтта алар үзләре беркайчан да ишетмәгән ике кешелек стартап ясаган сыйфатсыз беренче версияне кулланырлармы? Әгәр сез моңа җавап бирә алмыйсыз икән, идея, мөгаен, начардыр. [3]
Сезгә коеның тарлыгы үзеннән-үзе кирәк түгел. Сезгә тирәнлек кирәк; тарлыкны сез тирәнлеккә (һәм тизлеккә) оптимизацияләү нәтиҗәсендә иярчен продукт буларак аласыз. Ләкин сез аны һәрвакыт диярлек аласыз. Гамәлдә тирәнлек белән тарлык арасындагы бәйләнеш шулкадәр көчле, хәтта бер идея билгеле бер төркемгә яки кулланучылар төренә көчле тәэсир итәчәген белгәндә, бу яхшы билге булып тора.
Ләкин кое формасындагы ихтыяҗ яхшы стартап идеясе өчен кирәкле шарт диярлек булса да, ул җитәрлек түгел. Әгәр Марк Цукерберг бары тик Гарвард студентларын гына кызыксындыра ала торган нәрсә төзегән булса, бу яхшы стартап идеясе булмас иде. Facebook яхшы идея иде, чөнки ул чыгу юлы тиз булган кечкенә базардан башланды. Колледжлар шулкадәр охшаш, Гарвардта эшләгән бер facebook төзесәгез, ул теләсә кайсы колледжда эшләячәк. Шулай итеп сез бөтен колледжлар буенча тиз тараласыз. Сездә бөтен колледж студентлары булгач, сез башкаларны бары тик кертеп кенә аласыз.
Microsoft өчен дә шулай ук: Altair өчен Basic; башка машиналар өчен Basic; Basic-тан тыш башка телләр; операцион системалар; кушымталар; IPO.
Үзең
Идеядән чыгу юлы барлыгын ничек белергә? Нәрсәнеңдер гигант компаниянең яралгысымы, әллә бары тик ниша продукты гынамы икәнен ничек аңларга? Еш кына сез моны белә алмыйсыз. Airbnb нигезләүчеләре үзләренең нинди зур базарга кергәннәрен башта аңламадылар. Башта аларның идеясе күпкә таррак иде. Алар конференцияләр вакытында йорт хуҗаларына үзләренең идәннәрендәге урыннарны арендага бирергә рөхсәт итмәкче булдылар. Алар бу идеянең киңәюен алдан күрмәделәр; ул аларга әкренләп танылды. Башта алар бары тик кыйммәтле нәрсәгә тап булганнарын гына белделәр. Бу, мөгаен, Билл Гейтс яки Марк Цукерберг башта белгән кадәр үк иде.
Кайвакыт башлангыч нишадан чыгу юлы башыннан ук ачык күренә. Һәм кайвакыт мин шунда ук ачык булмаган юлны күрә алам; бу безнең YC-тагы белгечлекләребезнең берсе. Ләкин сезнең тәҗрибәгез никадәр генә зур булмасын, моны никадәр яхшы эшләп булуының чикләре бар. Башлангыч идеядән чыгу юллары турында аңларга кирәк булган иң мөһим нәрсә — аларны күрү кыен булуы турындагы мета-факт.
Димәк, идеядән чыгу юлы бармы-юкмы икәнен алдан әйтә алмыйсыз икән, идеяләр арасында ничек сайларга? Хакыйкать кәефне төшерә торган, ләкин кызыклы: әгәр сез кирәкле төр кеше булсагыз, сезнең сиземләүләрегез дә кирәкле төрдә була. Әгәр сез тиз үзгәрә торган өлкәнең алдынгы сафында булсагыз, берәр нәрсәне эшләргә кыйммәт дигән сиземләвегез булганда, сезнең хаклы булу ихтималыгыз югарырак.
Роберт Пирсиг Дзен һәм мотоцикл карау сәнгате китабында әйтә:
Камил рәсемне ничек ясарга икәнен беләсегез киләме? Бу бик җиңел. Үзегезне камилләштерегез һәм аннары табигый рәвештә генә ясагыз.
Мин бу өзекне югары сыйныфта укыганнан бирле аның турында уйландым. Аның киңәше нәкъ рәсем ясау өчен никадәр файдалы икәнен белмим, ләкин ул бу вәзгыятькә бик яхшы туры килә. Эмпирик яктан караганда, яхшы стартап идеяләренә ия булуның юлы — аларга ия була торган кешегә әверелү.
Өлкәнең алдынгы сафында булу аны алга сөрүче кешеләрнең берсе булырга тиеш дигәнне аңлатмый. Сез шулай ук кулланучы буларак та алдынгы сафта була аласыз. Facebook-ның Марк Цукербергка яхшы идея булып тоелуы аның программист булуына караганда, аның компьютерларны шулкадәр күп куллануы аркасында иде. Әгәр сез 2004 елда күпчелек 40 яшьлек кешеләрдән үз тормышларын Интернетта ярым ачык бастырырга теләрләр идеме дип сорасагыз, алар бу идеядән шокка төшәр иде. Ләкин Марк инде онлайн яши иде; аңа бу табигый булып тоелды.
Пол Бакхайт тиз үзгәрүче өлкәнең алдынгы сафында булган кешеләр "киләчәктә яши" дип әйтә. Моны Пирсиг белән берләштерсәгез, сез түбәндәгене аласыз:
Киләчәктә яшәгез, аннары җитмәгән нәрсәне төзегез.
Бу иң зур стартапларның күбесенең ничек башлануын тасвирлый. Apple да, Yahoo да, Google да, Facebook та башта хәтта компания булырга тиеш түгел иде. Алар дөньяда бер бушлык бар кебек тоелганга күрә, нигезләүчеләре төзегән нәрсәләрдән үсеп чыкты.
Әгәр сез уңышлы нигезләүчеләрнең идеяләренә ничек ирешүләренә карасагыз, бу гадәттә әзерлекле акылга тәэсир иткән ниндидер тышкы стимулның нәтиҗәсе. Билл Гейтс һәм Пол Аллен Altair турында ишетәләр һәм "Без аның өчен Basic интерпретаторы яза алабыз, мөгаен" дип уйлыйлар. Дрю Хьюстон үзенең флешкасын онытканын аңлый һәм "Миңа чыннан да файлларымның онлайн яшәве кирәк" дип уйлый. Altair турында бик күп кеше ишетте. Күпләр флешкаларын онытты. Бу стимулларның әлеге нигезләүчеләрне компанияләр башларга мәҗбүр итүенең сәбәбе — аларның тәҗрибәсе бу мөмкинлекләрне күрергә әзерләгән иде.
Стартап идеяләренә карата сез кулланырга тиешле фигыль — "уйлап чыгару" түгел, ә "күрү". YC-та без нигезләүчеләрнең үз тәҗрибәсеннән табигый рәвештә үсеп чыккан идеяләрне "органик" стартап идеяләре дип атыйбыз. Иң уңышлы стартапларның барысы да диярлек шулай башлана.
Бәлки, бу сез ишетергә теләгән нәрсә түгелдер. Сез стартап идеяләрен табу өчен рецептлар көткәнсездер, ә мин моның урынына сезгә төп нәрсә — кирәкле рәвештә әзерләнгән акылга ия булу дип әйтәм. Ләкин кәефне төшерсә дә, бу — хакыйкать. Һәм бу үзенә күрә бер рецепт, бары тик иң начар очракта ял көннәрен түгел, ә бер ел вакытны ала торган рецепт.
Әгәр сез тиз үзгәрә торган ниндидер өлкәнең алдынгы сафында түгелсез икән, сез аңа ирешә аласыз. Мәсәлән, теләсә кайсы акыллы кеше бер елда программалаштыруның чигенә (мәсәлән, мобиль кушымталар төзү) җитә ала. Уңышлы стартап гомерегезнең ким дигәндә 3-5 елын алачак икән, бер еллык әзерлек акыллы инвестиция булыр иде. Аеруча сез шулай ук бергә нигезләүче эзләгәндә. [4]
Тиз үзгәрә торган өлкәнең алдынгы сафында булу өчен сезгә программалаштыруны өйрәнергә мәҗбүр түгел. Башка өлкәләр дә тиз үзгәрә. Ләкин хакларга өйрәнү мәҗбүри булмаса да, якын киләчәктә бу җитәрлек. Марк Андриссен әйткәнчә, программа тәэминаты дөньяны ашый, һәм бу тенденциягә әле дистәләгән еллар дәвам итәсе бар.
Хаклый белү шулай ук идеяләрегез булганда сез аларны тормышка ашыра алачаксыз дигәнне аңлата. Бу бөтенләй үк мәҗбүри түгел (Джефф Безос булдыра алмады), ләкин бу өстенлек. Колледжның facebook-ын онлайн урнаштыру кебек идеяне караганда, бары тик "Бу кызыклы идея" дип уйлау урынына, "Бу кызыклы идея. Мин бүген кич беренче версиясен төзеп карармын" дип уйлый алу зур өстенлек булып тора. Сез бер үк вакытта программист та, максатчан кулланучы да булганда, тагын да яхшырак, чөнки яңа версияләр ясау һәм аларны кулланучыларда сынау циклы бер баш эчендә була ала.
Күрү
Ниндидер яктан киләчәктә яши башлагач, стартап идеяләрен күрүнең юлы — җитешми торган кебек күренгән нәрсәләрне эзләү. Әгәр сез чыннан да тиз үзгәрә торган өлкәнең алдынгы сафында булсагыз, ачыктан-ачык җитешмәгән нәрсәләр булачак. Ачык булмаган нәрсә исә — аларның стартап идеяләре булуы. Димәк, стартап идеяләрен табарга теләсәгез, "Нәрсә җитми?" фильтрын гына кабызмыйча, барлык башка фильтрларны да сүндерегез, аеруча "Бу зур компания була алырмы?" фильтрын. Бу тестны соңрак куллану өчен вакыт җитәрлек. Ләкин сез башта ук бу турыда уйласагыз, ул күп кенә яхшы идеяләрне санга сукмаска гына түгел, начар идеяләргә игътибар итәргә дә мәҗбүр итә ала.
Җитмәгән күпчелек нәрсәне күрү өчен бераз вакыт кирәк булачак. Сезгә үзегез тирәсендәге идеяләрне күрү өчен үзегезне алдарга диярлек туры киләчәк.
Ләкин сез идеяләрнең анда барлыгын беләсез. Бу җавабы булмаска мөмкин булган проблемаларның берсе түгел. Технологик алгарыш нәкъ менә шушы мизгелдә туктау ихтималы юк диярлек. Якын берничә елда кешеләр сезгә "Мин x-ка кадәр нәрсә эшләдем икән?" дип уйланырга мәҗбүр итәчәк нәрсәләр төзиячәгенә шикләнмәскә була.
Һәм бу проблемалар хәл ителгәч, алар үткәнгә караганда гаҗәеп ачык күренәчәк. Сезгә нәрсә эшләргә кирәк — аларны күрүгә комачаулый торган фильтрларны сүндерү. Иң көчлесе — дөньяның хәзерге торышын гадәти дип кабул итү. Хәтта безнең арабызда иң киң карашлылар да нигездә шулай итә. Бар нәрсәне шик астына куя башласагыз, сез караватыгыздан ишек төбенә кадәр дә бара алмас идегез.
Ләкин стартап идеяләрен эзлисез икән, сез статус-квоны гадәти дип кабул итү нәтиҗәлелегенең бер өлешен корбан итә һәм сораулар бирә башлый аласыз. Ни өчен сезнең почта тартмагыз тулып таша? Сезгә күп хат килгәнгә күрәме, әллә электрон хатларны тартмадан чыгару кыен булганга күрәме? Ни өчен сезгә шулкадәр күп хат килә? Сезгә хат җибәреп кешеләр нинди проблемаларны чишәргә тырыша? Аларны чишүнең яхшырак юллары бармы? Һәм ни өчен хатларны тартмагыздан чыгару кыен? Ни өчен сез аларны укыганнан соң саклап торасыз? Почта тартмасы моның өчен иң кулай коралмы?
Сезне ачуландыра торган нәрсәләргә аеруча игътибар итегез. Статус-квоны гадәти дип кабул итүнең өстенлеге тормышны (җирле дәрәҗәдә) нәтиҗәлерәк итү генә түгел, тормышны түзеп була торганрак итүдә дә тора. Әгәр без киләсе 50 елда алачак, ләкин әлегә ия булмаган барлык нәрсәләрне белсәгез, бүгенге тормыш сезгә шактый чикле булып тоелыр иде, нәкъ вакыт машинасы белән 50 ел элеккеге вакытка җибәрелгән замандашыбыз кебек. Берәр нәрсә сезне ярсыта икән, бу сезнең киләчәктә яшәвегез аркасында булырга мөмкин.
Кирәкле төр проблеманы тапкач, сез аны, ким дигәндә үзегез өчен, ачык дип тасвирлый алырга тиешсез. Без Viaweb-ны башлаганда, барлык интернет-кибетләр кул белән, шәхси HTML битләре ясаучы веб-дизайнерлар тарафыннан төзелә иде. Программистлар буларак, бу сайтларның программа тәэминаты ярдәмендә генерацияләнергә тиешлеге безнең өчен ачык иде. [5]
Бу шуны аңлата, ничек кенә сәер булмасын, стартап идеяләрен уйлап табу — ачык нәрсәне күрү мәсьәләсе. Бу әлеге процессның никадәр сәер булуын күрсәтә: сез ачык булган, ләкин сез күрмәгән нәрсәләрне күрергә тырышасыз.
Монда сезгә үз акылыгызны иркенәйтү кирәк булганлыктан, проблемага артык турыдан-туры һөҗүм итмәү иң яхшысы булырга мөмкин — ягъни утырып, идеяләр турында уйларга тырышмау. Иң яхшы план — җитешмәгән кебек күренгән нәрсәләрне эзләп, фон процессын эшләтеп тору гына булырга мөмкин. Нигездә кызыксыну белән кузгатылып, катлаулы проблемалар өстендә эшләгез, ләкин иңбашыгыз аша карап, җитешсезлекләрне һәм аномалияләрне теркәп баручы икенче бер "үзегез" булсын. [6]
Үзегезгә бераз вакыт бирегез. Акылыгызны әзерлекле акылга әверелдерү темпын сез нык контрольдә тота аласыз, ләкин аңа тигәндә идеяләр уята торган стимулларны азрак контрольдә тотасыз. Әгәр Билл Гейтс һәм Пол Аллен үзләрен бер ай эчендә стартап идеясе уйлап табарга мәҗбүр иткән булсалар, Altair пәйда булганчы бер ай алдан сайлаган булсалар нәрсә булыр иде? Алар, мөгаен, азрак өметле идея өстендә эшләр иделәр. Дрю Хьюстон да Dropbox-ка кадәр азрак өметле идея өстендә эшләде: SAT сынавына әзерлек стартапы. Ләкин Dropbox абсолют мәгънәдә дә, аның күнекмәләренә туры килү ягыннан да күпкә яхшырак идея иде. [7]
Идеяләрне күрергә үзегезне алдауның яхшы юлы — кызыклы булып күренгән проектлар өстендә эшләү. Әгәр шулай эшләсәгез, сез табигый рәвештә җитмәгән нәрсәләрне төзергә омтылырсыз. Инде булган нәрсәне ясау шулкадәр кызыклы тоелмас иде.
Стартап идеяләре уйлап табарга тырышу начар идеяләр тудырган кебек, "уенчык" дип кире кагылырга мөмкин булган нәрсәләр өстендә эшләү еш кына яхшы идеяләр тудыра. Берәр нәрсә уенчык дип тасвирланганда, бу идеягә кирәкле бөтен нәрсә бар, бары тик мөһим булудан тыш, дигәнне аңлата. Ул кызыклы; кулланучылар аны ярата; ул бары тик әһәмиятле түгел. Ләкин сез киләчәктә яшисез һәм кулланучылар яраткан кызыклы нәрсә ясыйсыз икән, бу читтән караучылар уйлаганнан да мөһимрәк булырга мөмкин. Apple һәм Microsoft алар өстендә эшли башлаганда микрокомпьютерлар уенчык булып тоелган иде. Мин ул чорны хәтерләрлек дәрәҗәдә карт; үз микрокомпьютерлары булган кешеләр өчен гадәти термин "һәвәскәрләр" иде. BackRub әһәмиятсез фәнни проект кебек тоелган иде. The Facebook бакалаврлар өчен бер-берсен күзәтү ысулы гына иде.
YC-та без форумнардагы бөтен нәрсәне белүчеләр уенчык дип кире кага алачак нәрсәләр өстендә эшләүче стартапларны очратканда дулкынланабыз. Безнең өчен бу идеянең яхшы булуына уңай дәлил.
Әгәр сез киң карашлы булуны рөхсәт итә алсагыз (һәм, мөгаен, рөхсәт итмәскә хәлегездән килми), сез "Киләчәктә яшәгез һәм җитмәгән нәрсәне төзегез" дигәнне тагын да яхшырак нәрсәгә әйләндерә аласыз:
Киләчәктә яшәгез һәм кызыклы тоелган нәрсәне төзегез.
Мәктәп
Мин колледж студентларына "эшмәкәрлек" турында өйрәнергә тырышканчы, нәкъ менә шуны эшләргә киңәш итәр идем. "Эшмәкәрлек" — аны эшләп карап иң яхшы өйрәнелә торган нәрсә. Иң уңышлы нигезләүчеләрнең мисаллары моны ачык күрсәтә. Сез колледжда вакытыгызны үзегезне киләчәккә күчерүгә сарыф итәргә тиешсез. Колледж — моны эшләү өчен чагыштыргысыз мөмкинлек. Җиңел өлешне өйрәнүгә вакыт сарыф итеп, стартап башлауның авыр өлешен хәл итү мөмкинлеген — органик стартап идеяләренә ия була алырлык кешегә әверелүне — югалту нинди әрәм итү булыр иде. Аеруча сез аны чынлап та өйрәнмәячәксез, сыйныфта җенси мөнәсәбәт турында өйрәнгән кебек кенә. Сез бары тик төшенчәләрне генә өйрәнәчәксез.
Төрле өлкәләрнең бәрелеше — идеяләрнең аеруча уңышлы чыганагы. Әгәр сез программалаштыру турында күп белсәгез һәм башка өлкәне өйрәнә башласагыз, сез программа тәэминаты чишә алырлык проблемаларны күрерсез, мөгаен. Чынлыкта, сезнең башка өлкәдә яхшы проблемалар табу ихтималыгыз икеләтә зур: (a) бу өлкәдәгеләр үз проблемаларын программа тәэминаты белән чишкән булу ихтималы программалаштыручылар кебек үк югары түгел, һәм (b) сез яңа өлкәгә бөтенләй белмичә кергәнгә күрә, сез хәтта аны гадәти дип кабул итәрлек статус-квоның нәрсә икәнен дә белмисез.
Шуңа күрә сез компьютер белеме белгечлегендә укучы булсагыз һәм стартап башларга теләсәгез, эшмәкәрлек буенча дәрес алу урынына, әйтик, генетика буенча дәрес алуыгыз хәерлерәк. Яисә тагын да яхшырагы, биотехнология компаниясенә эшкә керегез. Компьютер белеме студентлары гадәттә компьютер җиһазлары яки программа тәэминаты компанияләрендә җәйге эш табалар. Ләкин сез стартап идеяләрен табарга теләсәгез, бәйләнеше булмаган башка өлкәдә җәйге эш табуыгыз яхшырак булырга мөмкин. [8]
Яисә бернинди өстәмә дәресләр алмагыз, бары тик нәрсәдер төзегез. Microsoft та, Facebook та гыйнварда башланып китүе очраклы түгел. Гарвардта бу (яки иде) Reading Period — студентлар дәресләргә йөрми торган чор, чөнки алар имтиханнарга әзерләнергә тиеш. [9]
Ләкин стартапка әвереләчәк нәрсәләр төзергә тиеш дип хис итмәгез. Бу — вакытыннан алда оптимизацияләү. Бары тик нәрсәләрдер ясагыз. Яхшырак булса, башка студентлар белән бергә. Университетны кешене киләчәккә этәрү өчен шулкадәр яхшы урын иткән нәрсә дәресләр генә түгел. Сез шулай ук шундый ук эшне эшләргә тырышучы башка кешеләр белән уратып алынган. Әгәр алар белән бергә проектлар өстендә эшләсәгез, сез органик идеяләр генә түгел, органик нигезләүче командалары булган органик идеяләр дә тудырачаксыз — ә бу, эмпирик яктан, иң яхшы комбинация.
Фәнни тикшеренүләрдән сакланыгыз. Әгәр бер студент бөтен дуслары куллана башлаган нәрсәне язса, бу яхшы стартап идеясен чагылдыруы бик ихтимал. Ә кандидатлык диссертациясе исә моны чагылдыру ихтималы бик түбән. Ниндидер сәбәп аркасында, проект фәнни тикшеренү дип никадәр күбрәк саналса, аның стартапка әверелә алу ихтималы шулкадәр азрак була. [10] Минемчә, сәбәбе шунда: тикшеренү дип саналган идеяләр төркеме шулкадәр тар, бу чикләүне канәгатьләндергән проект кулланучылар проблемаларын чишүгә туры килүче капма-каршы шартны да берьюлы канәгатьләндерүе икеле. Шул ук вакытта студентлар (яки профессорлар) читтән берәр проект төзегәндә, алар автоматик рәвештә кулланучыларның проблемаларын чишүгә тартылалар — бәлки хәтта тикшеренү чикләүләреннән азат булудан килгән өстәмә энергия белән дә.
Көндәшлек
Яхшы идея ачык булып күренергә тиеш булганлыктан, сезнең идеягез булганда сез үзегезне соңга калдым дип хис итәргә омтылырсыз. Моңа сезне туктатырга юл куймагыз. Соңга калдым дип борчылу — яхшы идеянең билгеләренең берсе. Гадәттә Интернетта ун минут эзләү бу сорауны чишәчәк. Хәтта шул ук нәрсә өстендә эшләүче башка берәүне тапсагыз да, сез, мөгаен, артык соңга калмагансыз. Стартапларның көндәшләр тарафыннан үтерелүе гаҗәеп сирәк күренеш — шулкадәр сирәк ки, сез бу ихтималны исәпкә алмаска диярлек була. Димәк, кулланучыларга сезне сайларга комачаулый торган бәйлелек урнаштырган көндәшне тапмасагыз, идеяне ташламагыз.
Шикләнсәгез, кулланучылардан сорагыз. Соңга калдыгызмы-юкмы дигән сорау сез ясарга ниятләгән нәрсәгә кемгә дә булса кичектергесез ихтыяҗ бармы дигән сорау эчендә ята. Бернинди көндәштә дә булмаган һәм кулланучыларның ниндидер өлешенә кичектергесез кирәк булган нәрсәне тотсагыз, сезнең плацдармыгыз бар. [11]
Шунда сорау туа: бу плацдарм җитәрлек дәрәҗәдә зурмы? Яисә тагын да мөһимрәге, аның эчендә кем бар: әгәр плацдарм киләчәктә тагын да күбрәк кешеләр эшләячәк нәрсәне эшләүче кешеләрдән торса, ул, никадәр кечкенә булуына карамастан, җитәрлек дәрәҗәдә зурдыр, мөгаен. Мәсәлән, әгәр сез көндәшләрдән телефоннарда эшләве белән аерылып торган, ләкин бары тик иң яңа телефоннарда гына эшли торган нәрсә төзисез икән, бу, мөгаен, җитәрлек зурлыктагы плацдарм.
Көндәшләр белән очрашачак эшләр ягына омтылыгыз. Тәҗрибәсез нигезләүчеләр гадәттә көндәшләргә тиешле булганнан артыграк бәя бирәләр. Сезнең уңышыгыз көндәшләрегезгә караганда күпкә күбрәк үзегезгә бәйле. Шуңа күрә көндәшләре булмаган начар идеягә караганда көндәшләре булган яхшы идея яхшырак.
Сездә андагы башка кешеләрнең барысы да нәрсәгә күз йомуы турында тезис булган очракта, "тыгыз базар"га керү турында борчылырга кирәкми. Чынлыкта бу бик өметле башлангыч нокта. Google әнә шундый төрдәге идея иде. Ләкин сезнең тезисыгыз "без начар булмаган x ясаячакбыз" дигәнгә караганда төгәлрәк булырга тиеш. Сез аны гамәлдәге көндәшләр санга сукмаган нәрсә рәвешендә әйтә алырга тиешсез. Иң яхшысы — сез аларның үз инануларына тугры калырга кыюлыклары җитмәде, һәм сезнең планыгыз алар үз аңлаулары артыннан ахыргача барган булсалар нәрсә эшләр иделәр, нәкъ шуны тәшкил итә дип әйтә алсагыз. Google да нәкъ шул төрдәге идея иде. Аларга кадәрге эзләү системалары үзләре эшләгән эшнең иң радикаль нәтиҗәләреннән тартындылар — аеруча алар үз эшләрен никадәр яхшырак башкарса, кулланучылар шулкадәр тизрәк китәчәк дигән нәтиҗәдән.
Тыгыз базар — чынлыкта яхшы билге, чөнки ул ихтыяҗның булуын да, булган чишелешләрнең берсе дә җитәрлек дәрәҗәдә яхшы булмавын да аңлата. Стартап ачыктан-ачык зур булган һәм шул ук вакытта анда бернинди көндәшләре булмаган базарга керергә өметләнә алмый. Димәк, уңышка ирешкән теләсә кайсы стартап йә булган көндәшләре булган базарга керәчәк, ләкин аларга барлык кулланучыларны җәлеп итәчәк ниндидер яшерен корал белән коралланган булачак (Google кебек), йә кечкенә күренгән, ләкин зур булып чыгачак базарга керәчәк (Microsoft кебек). [12]
Фильтрлар
Стартап идеяләрен күрергә теләсәгез, сезгә тагын ике фильтрны сүндерергә кирәк булачак: сөйкемсезлек фильтры һәм авыр эш фильтры.
Күпчелек программачылар шәп кенә код язып, аны серверга урнаштырып, кулланучылардан зур акчалар алып кына стартап башлап җибәрүне хыяллана. Алар күңелсез проблемалар белән шөгыльләнмәүне яки реаль дөньяның буталчык эшләре белән бәйләнмәүне өстен күрә. Бу — бик аңлашыла торган теләк, чөнки андый нәрсәләр сезне акрынайта. Ләкин бу гадәт шулкадәр киң таралган ки, уңайлы стартап идеяләре кыры тулысынча диярлек чистартылган инде. Әгәр сез уегызны шул урам буйлап бераз алгарак җибәрсәгез һәм буталчык, мәшәкатьле идеяләргә юлыксагыз, анда гамәлгә ашырылуны көтеп яткан бик кыйммәтле идеяләрне табарсыз.
Мәшәкать фильтры шулкадәр куркыныч, мин ул китереп чыгарган халәт турында аерым эссе яздым, аны мәшәкатькә сукырлык дип атадым. Мин бу фильтрны сүндерүдән зур файда алган стартап буларак Stripe-ны мисалга китердем, һәм бу чыннан да искиткеч мисал. Меңләгән программачылар бу идеяне күрерлек хәлдә иде; меңләгән программачылар Stripe барлыкка килгәнче түләүләрне кабул итүнең нинди җәфа булуын белә иде. Ләкин алар стартап идеяләре эзләгәндә моны күрмәделәр, чөнки аңсыз рәвештә түләүләр белән бәйле мәшәкатьләрдән качтылар. Түләүләр белән шөгыльләнү Stripe өчен дә мәшәкать булды, ләкин түзеп булмаслык түгел. Чынлыкта, алар хәтта азрак кыенлык кичергән булырга мөмкин; чөнки түләүләрдән курку күпчелекне бу идеядән читтә тотты, һәм Stripe кулланучыларны җәлеп итү кебек башка авыр өлкәләрдә чагыштырмача җиңел уңышка иреште. Аларга кулланучыларга ирешү өчен артык тырышырга да кирәк калмады, чөнки кулланучылар алар ясый торган нәрсәне түземсезлек белән көтә иде.
«Ямьсез» фильтры мәшәкать фильтрына охшаш, бары тик ул сезне курыккан нәрсәләрдән түгел, ә җирәнгән проблемалардан читләштерә. Без моны Viaweb өстендә эшләгәндә җиңдек. Безнең программаның архитектурасында кызыклы яклар бар иде, ләкин электрон сәүдә үзе безне әллә ни кызыксындырмый иде. Әмма бу проблеманы чишәргә кирәклеген без яхшы күрә идек.
Мәшәкать фильтрын сүндерү «ямьсез» фильтрын сүндерүгә караганда мөһимрәк, чөнки мәшәкать фильтры күбрәк иллюзиягә таяна. Һәм хәтта алай булмаган очракта да, бу — үзеңне кызгануның тагын да начаррак формасы. Уңышлы стартап башлап җибәрү теләсә нинди очракта да шактый авыр булачак. Хәтта продукт үзе күп мәшәкатьләр таләп итмәсә дә, сезгә инвесторлар белән сөйләшү, кешеләрне эшкә алу һәм эштән җибәрү кебек мәсьәләләрдә бик күп мәшәкать чигәргә туры киләчәк. Шуңа күрә, сезгә шәп булып тоелган, ләкин мәшәкатьләреннән куркып читтә калган идеягез булса, борчылмагыз: теләсә кайсы җитәрлек дәрәҗәдә яхшы идеядә шуның кадәр үк мәшәкать булачак.
«Ямьсез» фильтры хаталар чыганагы булып калса да, мәшәкать фильтры кебек үк бөтенләй файдасыз түгел. Әгәр сез тиз үзгәрүче тармакның алдынгы сафында булсагыз, сезнең нәрсә «ямьле» дигән төшенчәгез практикада нәрсә кыйммәтле булу белән билгеле бер дәрәҗәдә туры киләчәк. Бигрәк тә сез олыгайган һәм тәҗрибәлерәк булган саен. Өстәвенә, идея сезгә ошаса, сез аның өстендә зуррак дәрт белән эшләячәксез. [13]
Рецептлар
Стартап идеяләрен табуның иң яхшы юлы — андый идеяләр килә торган кешегә әйләнү һәм аннары сезне кызыксындырган нәрсәне ясау булса да, кайвакыт сездә андый мөмкинлек булмый. Кайвакыт идея нәкъ менә хәзер кирәк. Мәсәлән, сез стартап өстендә эшләгәндә сезнең беренче идея начар булып чыкса.
Бу эссенең калган өлешендә мин заказ буенча стартап идеяләре табу хәйләләре турында сөйләрмен. Тәҗрибә күрсәткәнчә, органик стратегияне куллану яхшырак булса да, сез бу юл белән дә уңышка ирешә аласыз. Бары тик тагын да тәртипле булырга кирәк. Органик ысул кулланганда, сез чыннан да ниндидер нәрсәнең җитмәвен күрсәтүче факт булмаса, идеяне сизмисез дә. Әмма стартап идеяләре уйлап табу өчен аңлы рәвештә тырышканда, сез бу табигый чикләүне үз-үзеңне тота белү белән алыштырырга тиешсез. Сез күпкә күбрәк идея күрерсез, аларның күбесе начар булыр, шуңа күрә сезгә аларны фильтрлый белергә кирәк.
Органик ысул кулланмауның иң зур куркынычларының берсе — органик ысулның мисалы. Органик идеяләр илһам кебек тоела. Уңышлы стартаплар турында күп хикәяләр бар: нигезләүчеләргә башта җүләр булып тоелган идея килгән, ләкин алар аның өметле булуын «эчтән генә сизгәннәр». Сез стартап идеяләрен уйлап табарга тырышканда шундый ук хис кичерсәгез, сез, мөгаен, ялгышасыздыр.
Идеяләр эзләгәндә, үзегез тәҗрибәле булган өлкәләргә карагыз. Әгәр сез мәгълүмат базалары буенча белгеч булсагыз, яшүсмерләр өчен чат кушымтасы ясамагыз (үзегез дә яшүсмер булмасагыз, әлбәттә). Бәлки ул яхшы идеядер, ләкин сез аның турында үз фикерегезгә ышана алмыйсыз, шуңа аны читкә куегыз. Мәгълүмат базалары белән бәйле һәм сез сыйфатын бәяли алырлык башка идеяләр булырга тиеш. Мәгълүмат базалары белән бәйле яхшы идеяләр уйлап табу сезгә кыенмы? Чөнки сезнең тәҗрибәгез сезнең стандартларыгызны күтәрә. Чат кушымталары турындагы идеяләрегез дә нәкъ шундый ук начар, ләкин сез үзегезгә ул өлкәдә Даннинг-Крюгер ташламасы ясыйсыз.
Идеяләр эзли башлау урыны — үзегезгә кирәк булган нәрсәләр. Сезгә кирәк булган нәрсәләр мәҗбүри булырга тиеш. [14]
Яхшы бер хәйлә: элегрәк эшләгән эшегездә «Нигә әле берәү дә x-ны ясамый икән? Берәрсе x-ны ясаса, без аны шундук сатып алыр идек» дип әйткәнегезне исләгез. Әгәр кешеләр шулай дип әйткән берәр x-ны хәтерли аласыз икән, сездә идея бар дигән сүз. Сез ихтыяҗ барлыгын беләсез, ә кешеләр ясап булмый торган нәрсәләр турында алай сөйләми.
Гомумән алганда, үзегездән сорагыз: сезнең ихтыяҗларыгызны күпчелек башка кешеләрнекеннән аерып торган ниндидер гадәти булмаган ягыгыз бармы? Сез берүзегез түгелдер, мөгаен. Әгәр сезнең бу аермагыз киләчәктә башка кешеләрдә дә күбрәк күренәчәк сыйфат булса, бигрәк тә яхшы.
Әгәр сез идеяләрне алыштырасыз икән, сезнең турында гадәти булмаган бер нәрсә — сез элек эшләгән идея. Аның өстендә эшләгәндә берәр кирәкле әйбер ачтыгызмы? Берничә танылган стартап шулай башланды. Hotmail аның нигезләүчеләре төп эшләрен башкарган вакытта үзләренең элеккеге стартап идеясе турында сөйләшү өчен язган нәрсә буларак башланды. [15]
Үзенчәлекле булуның иң өметле юлларының берсе — яшь булу. Иң кыйммәтле яңа идеяләрнең кайберләре башта яшүсмерләр һәм егерме яшьләр тирәсендәге яшьләр арасында тамыр җәя. Һәм яшь нигезләүчеләр кайбер яклардан оттырсалар да, алар гына үз яшьтәшләрен чыннан да аңлый. Колледж студенты булмаган кешегә Facebook-ны башлау бик кыен булыр иде. Шуңа күрә, әгәр сез яшь нигезләүче булсагыз (әйтик, 23 яшьтән яшьрәк), сезгә һәм сезнең дусларыгызга хәзерге технологияләр ясарга мөмкинлек бирмәгән нинди эшләр бар?
Үзегезнең канәгатьләндерелмәгән ихтыяҗыгыздан кала иң яхшы нәрсә — башка берәүнең канәгатьләндерелмәгән ихтыяҗы. Мөмкин булган һәркем белән аларның дөньяда күргән җитешсезлекләре турында сөйләшеп карагыз. Нәрсә җитми? Алар нәрсәне эшли алыр иде, ләкин булдыра алмый? Бигрәк тә аларның эшендә нәрсә күңелсез яки ачу китергеч? Сөйләшү иркен барсын; стартап идеяләрен табарга дип артык тырышмагыз. Сез бары тик фикер уята торган берәр нәрсә эзлисез. Бәлки, алар үзләре үк сизми калган проблеманы сез күрерсез, чөнки сез аны ничек чишәргә икәнен беләсез.
Үзегезнеке булмаган ихтыяҗ тапсагыз, ул башта бераз тонык булырга мөмкин. Нәрсәгәдер мохтаҗ булган кеше үзенә нәкъ нәрсә кирәклеген төгәл белмәскә дә мөмкин. Андый очракта мин еш кына нигезләүчеләргә консультантлар кебек эш итәргә киңәш итәм — әгәр сезне шушы бер кулланучының проблемаларын чишү өчен яллаган булсалар, сез нәрсә эшләр идегез, шуны эшләгез. Кешеләрнең проблемалары шактый охшаш, шуңа күрә сез язган кодның барысы диярлек кабат кулланыла алырлык булачак, ә кулланылмый калганы исә сезнең кое төбенә кадәр җитүегезгә тулы ышаныч өчен түләнгән кечкенә бәя булыр. [16]
Башка кешеләрнең проблемаларын яхшы чишүне тәэмин итүнең бер юлы — аларны үзегезнеке итү. E la Carte-тан Раджат Сури рестораннар өчен программа язарга карар кылгач, рестораннарның ничек эшләвен аңлар өчен официант булып эшкә урнашты. Бу чиктән ашу булып күренергә мөмкин, ләкин стартаплар үзе чикләрне таләп итә. Нигезләүчеләр андый эшләр эшләгәндә, без моны бик яратабыз.
Чынлыкта, яңа идея эзләүче кешеләргә тәкъдим иткән бер стратегиям — үзләренең мәшәкать һәм «ямьсезлек» фильтрларын сүндерү генә түгел, ә ямьсез яки мәшәкатьле идеяләрне махсус эзләү. Twitter ачарга тырышмагыз. Андый идеяләр шулкадәр сирәк ки, аларны махсус эзләп табып булмый. Кешеләр акча түләрлек «ямьсез» берәр нәрсә ясагыз.
Мәшәкатьне һәм билгеле бер дәрәҗәдә «ямьсезлек» фильтрын урап узуның яхшы бер ысулы — үзегез куллана алсын өчен башка берәүнең нәрсә ясавын теләгәнегезне сорау. Хәзер үк нәрсә өчен акча түләр идегез?
Стартаплар еш кына таркалган компанияләрне һәм тармакларны җыештырып торганлыктан, үлеп баручы яки үләргә лаеклы тармакларны эзләү һәм аларның бетүеннән нинди компания файда күрәчәген күз алдына китерергә тырышу яхшы хәйлә булырга мөмкин. Мәсәлән, журналистика хәзер ирекле төшү халәтендә. Ләкин журналистикага охшаган нәрсәдән әле дә акча эшләп була торгандыр. Киләчәктә кешеләргә берәр ягы белән «бу журналистиканы алыштырды» дип әйтергә мәҗбүр итәчәк нинди компания барлыкка килергә мөмкин?
Ләкин бу сорауны хәзер түгел, ә киләчәктә бирерсез дип күз алдына китерегез. Бер компания яки тармак икенчесен алыштырганда, ул гадәттә яннан килеп керә. Шуңа күрә x өчен турыдан-туры алмаштыргыч эзләмәгез; кешеләр соңрак x-ны алыштырган булып чыкты диярлек нәрсәне эзләгез. Һәм алмаштыру нинди юнәлештә барачагы турында хыялланыгыз. Мәсәлән, традицион журналистика — укучылар өчен мәгълүмат алу һәм вакыт уздыру ысулы, язучылар өчен акча эшләү һәм игътибар җәлеп итү юлы, һәм берничә төрле реклама өчен мәйданчык. Ул бу юнәлешләрнең теләсә кайсында алыштырылырга мөмкин (күпчелегендә инде башланып китте дә).
Стартаплар иске гигантларны йотканда, алар гадәттә эре уенчылар игътибар итмәгән кечкенә, ләкин мөһим базарга хезмәт күрсәтүдән башлыйлар. Зур уенчыларның мөнәсәбәтендә бераз тәкәбберлек булса, бигрәк тә яхшы, чөнки бу еш кына аларны адаштыра. Мәсәлән, Стив Возняк Apple I булып киткән санакны төзегәч, ул аны үзенең ул вакыттагы эш бирүчесе Hewlett-Packard-ка тәкъдим итүне үзенә бурыч дип саный. Аның бәхетенә, алар баш тарттылар, һәм моның бер сәбәбе — монитор сыйфатында телевизор кулланылуы иде, бу шул вакыттагы HP кебек югары технологияле аппарат компаниясе өчен чыдап булмаслык дәрәҗә төшү булып тоелды. [17]
Зур уенчылар бүген санга сукмаган, элеккеге микросанак «һәвәскәрләре» кебек ярым кыргый, ләкин алдынгы карашлы кулланучылар төркемнәре бармы? Зуррак нәрсәләрне күз уңында тоткан стартап еш кына ул базар үзе генә акламый торган көч куеп, кечкенә базарны җиңел генә яулап ала ала.
Шулай ук, иң уңышлы стартаплар гадәттә үзләреннән зуррак дулкында йөзгәнгә күрә, дулкыннарны эзләү һәм алардан ничек файдаланып булуын сорау яхшы хәйлә булырга мөмкин. Геннарны секвинирлау һәм 3D бастыру бәяләре икесе дә Мур законына охшаш тизлектә төшә бара. Берничә елдан соң булачак яңа дөньяда без нинди яңа эшләр башкара алырбыз? Хәзерге вакытта без аңсыз рәвештә мөмкин түгел дип исәпләгән, ләкин тиздән мөмкин булачак нәрсәләр нинди?
Органик
Ләкин дулкыннарны махсус эзләү турында сөйләшү шуны ачыклый: андый рецептлар стартап идеяләре алу өчен Б планы гына булып тора. Дулкыннарны эзләү — нигездә органик ысулны охшатырга тырышу. Әгәр сез тиз үзгәрүче ниндидер тармакның алдынгы сафында булсагыз, сезгә дулкыннар эзләргә кирәкми; сез үзегез шул дулкын.
Стартап идеяләрен табу — нечкә эш, һәм шуңа күрә тырышкан күпчелек кешеләр бик нык уңышсызлыкка очрый. Бары тик стартап идеяләре турында гына уйларга тырышу яхшы нәтиҗә бирми. Әгәр сез шулай эшләсәгез, сез бик ышандырырлык яңгыраган, ләкин куркыныч дәрәҗәдә начар идеяләр табарсыз. Иң яхшы ысул — турыдан-туры түгел: әгәр сезнең тәҗрибәгез кирәкле юнәлештә булса, яхшы стартап идеяләре сезгә ачык булып тоелачак. Ләкин хәтта анда да бу шунда ук килми. Сезгә нәрсә җитмәвен сизәрлек ситуацияләргә юлыгу өчен вакыт кирәк. Һәм еш кына бу җитешсезлекләр компания идеясе булып түгел, ә ясау кызык булырлык әйберләр булып кына күренәчәк. Шуңа күрә әйберләрне бары тик алар кызык булган өчен генә ясау теләге һәм вакыты булу яхшы.
Киләчәктә яшәгез һәм кызыклы тоелган нәрсәне ясагыз. Никадәр сәер ишетелмәсен, чын рецепт әнә шул.
Искәрмәләр
[1] Начар идеянең бу төре пәрәвез барлыкка килгәннән бирле яши. Ул 1990-нчы елларда бик таралган иде, бары тик ул вакытта кешеләр x өчен социаль челтәр урынына x өчен портал ясаячакларын әйтә иде. Структурасы ягыннан бу идея «балта боткасы» кебек: сез «бу урын x белән кызыксынучылар өчен» дигән элмә такта эләсез, һәм ул кешеләр барысы да килә, ә сез алардан акча эшлисез. Нигезләүчеләрне мондый идеягә һәрбер x төре белән кызыксына алырлык миллионлаган кеше турындагы статистика кызыктыра. Алар шуны оныта: теләсә кайсы кешенең бу стандарт буенча 20 кызыксынуы булырга мөмкин, һәм беркем дә даими рәвештә 20 төрле җәмгыятькә йөрмәячәк.
[2] Сүз уңаеннан, мин йорт хайваннары хуҗалары өчен социаль челтәр начар идея дип төгәл беләм димим. Мин аның начар идея икәнен очраклы рәвештә ясалган ДНК-ның яшәүгә сәләтле организм тудырмасын белгән кебек беләм. Ышандырырлык ишетелгән стартап идеяләре җыелмасы яхшы идеяләр җыелмасыннан күп тапкырга зуррак, һәм яхшыларның күбесе хәтта әллә ни ышандырырлык булып яңгырамый да. Шуңа күрә, әгәр сезнең стартап идеясе турында белгәнегез аның ышандырырлык булып яңгыравы гына булса, сез аны начар дип фаразларга тиешсез.
[3] Дөресрәге, кулланучыларның ихтыяҗы аларга сез ясаган нәрсәне куллана башлау өчен җитәрлек активлаштыру энергиясен бирергә тиеш, һәм бу бик төрле булырга мөмкин. Мәсәлән, традицион каналлар аша сатыла торган корпоратив программалар өчен активлаштыру энергиясе бик югары, шуңа күрә кулланучылар сезгә күчсен өчен сез күпкә яхшырак булырга тиешсез. Шул ук вакытта яңа эзләү системасына күчү өчен кирәк булган активлаштыру энергиясе түбән. Үз чиратында, эзләү системаларының корпоратив программаларга караганда күпкә яхшырак булуының сәбәбе дә шунда.
[4] Яшь барган саен бу кыенлаша. Идеяләр киңлегендә куркыныч локаль максимумалар булмаса да, карьера киңлегендә алар бар. Кешеләр тормыш буенча узган юлларның күбесе арасында шактый биек стеналар бар, һәм сез олыгайган саен, бу стеналар биегрәк була бара.
[5] Пәрәвезнең зур нәрсәгә әйләнәчәге безнең өчен дә ачык иде. 1995 елда программачы булмаганнарның бик азы моны аңлады, ләкин программачылар график интерфейсларның өстәл санаклары өчен нәрсә эшләгәнен күргән иде инде.
[6] Бәлки, бу икенче «мин»егезгә көндәлек тоттыру һәм һәр кич саен шул көнне үзегез күргән җитешсезлекләрне һәм аномалияләрне язып бару ярдәм итәр иде. Стартап идеяләрен түгел, бары тик чимал җитешсезлекләрне һәм аномалияләрне генә.
[7] Сэм Альтман билгеләп үткәнчә, идея табу өчен вакыт бирү — абсолют мәгънәдә яхшырак стратегия генә түгел, ә бәясе җитәрлек бәяләнмәгән акциягә охшаш, чөнки бик аз нигезләүчеләр моны эшли.
Иң яхшы идеяләр өчен көндәшлек чагыштырмача аз, чөнки бик аз нигезләүчеләр аларны күрер өчен кирәкле вакытны багышларга әзер. Шул ук вакытта уртача идеяләр өчен көндәшлек бик зур, чөнки кешеләр стартап идеяләрен үзләре уйлап чыгарганда, алар гадәттә бер үк нәрсәләрне уйлап табалар.
[8] Санак җиһазлары һәм программалар белән шөгыльләнүче компанияләр өчен җәйге эшләр — кадрлар туплау тармагының беренче этабы. Ләкин сез яхшы белгеч булсагыз, беренче этапны үткәреп җибәрә аласыз. Әгәр яхшы булсагыз, җәйләрегезне ничек уздыруыгызга карамастан, укуны тәмамлагач бу компанияләргә эшкә урнашуда кыенлыклар күрмәячәксез.
[9] Эмпирик мәгълүматлар күрсәткәнчә, колледжлар үз студентларына стартаплар башларга булышырга теләсәләр, иң яхшы нәрсә — аларга дөрес рәвештә тимичә калдыру.
[10] Мин монда IT-стартаплар турында сөйлим; биотехнологиядә эшләр башкачарак.
[11] Бу — гомумирәк кагыйдәнең бер мисалы: көндәшләргә түгел, кулланучыларга игътибар итегез. Көндәшләр турындагы иң мөһим мәгълүматны барыбер кулланучылар аша беләсез.
[12] Практикада күпчелек уңышлы стартапларда бу ике як та бар. Һәм сез базар дип атаган нәрсәнең чикләрен көйләп, һәр стратегияне икенчесе аша тасвирлый аласыз. Ләкин бу ике идеяне аерым карау файдалы.
[13] Мин бу сорауны күтәрергә бераз икеләнәм дә кебек. Стартаплар — ул бизнес; ә бизнесның максаты — акча эшләү; һәм бу өстәмә чикләү белән, бөтен вакытыгызны бары тик иң нык кызыксындырган нәрсәгә генә багышларсыз дип көтә алмыйсыз.
[14] Ихтыяҗ көчле булырга тиеш. Сез уйлап табылган теләсә нинди идеяне үзегезгә кирәкле әйбер дип арттан китереп тасвирлый аласыз. Ләкин сезгә ул рецептлар сайты яки җирле чаралар агрегаторы Дрю Хьюстонга Dropbox, яки Брайан Чески белән Джо Геббиягә Airbnb кирәк булган кебек чыннан да кирәкме?
YC-да мин еш кына нигезләүчеләрдән сорыйм: «Үзегез язмаган булсагыз, сез бу нәрсәне үзегез кулланыр идегезме?» — һәм «юк» дигән җавапның никадәр еш булуына гаҗәпләнерсез.
[15] Пол Бакхайт начар әйберне сатарга тырышу яхшырак идеяләр чыганагы була алуын күрсәтә:
«Начар идеяләре булган YC компанияләре белән эш итү өчен тапкан иң яхшы ысулым — аларга продуктны мөмкин кадәр тизрәк сата башларга кушу (аны ясауга вакыт әрәм иткәнче). Алар үзләре ясаган нәрсәнең беркемгә дә кирәк түгеллеген генә белмиләр, еш кына шул начар идеяне сатарга тырышу процессында ачкан чын идея белән кире кайталар».
[16] Әгәр сез колледж студентлары булсагыз, киләсе Facebook-ны тудыра алырдай бер рецепт: үз уку йортыгыздагы иң абруйлы студент кызлар оешмаларының берсе белән элемтәгез булса, аларның лидерларына мөрәҗәгать итегез һәм аларның шәхси IT-консультанты булырга тәкъдим итегез, аларның социаль тормышларында булмаган һәм кирәк була алырдай теләсә нинди нәрсәне ясагыз. Бу юл белән төзелгән теләсә нәрсә бик өметле булыр иде, чөнки андый кулланучылар иң таләпчән генә түгел, ә таралу өчен дә камил нокта булып тора.
Бу ысулның эшләр-эшләмәсен белмим.
[17] Һәм аның монитор өчен телевизор куллануының сәбәбе — Стив Возняк башта үз проблемаларын чишүдән башлады. Ул, күпчелек яшьтәшләре кебек, монитор сатып ала алмый иде.
Моның караламаларын укыганнары өчен Сэм Альтман, Майк Аррингтон, Пол Бакхайт, Джон Коллисон, Патрик Коллисон, Гарри Тан һәм Хардж Таггарга, шулай ук стартап тарихы турындагы сорауларыма җавап биргәннәре өчен Марк Андрессен, Джо Геббия, Рид Хоффман, Шел Кафан, Майк Мориц һәм Кевин Систромга рәхмәт белдерәм.