Жақында Hacker News қолданушыларының бірі мені ойға қалдырған мынадай пікір қалдырды:
Хакерлік мәдениетте маған ешқашан ұнамаған нәрсе осы жауыздық болды. ... Адамдардың неге бұлай тролльдейтінін түсінбеймін.
Соңғы екі жылда троллдар мәселесі жайлы көп ойландым. Бұл көне мәселе, форумдар сияқты ескі, бірақ біз оның себептері не екенін және олармен қалай күресу керектігін енді ғана түсініп келеміз.
"Тролль" сөзінің екі мағынасы бар. Бастапқы мағынасында бұл форумда дау тудыратын сөздер айтып, әдейі ұрыс-керіс шығаратын, әдетте сырттан келген адамды білдіретін. [1] Мысалы, белгілі бір бағдарламалау тілін қолданбайтын біреу сол тілдің қолданушылары жиналған форумға барып, ол туралы кемсітетін пікірлер айтып, содан кейін адамдардың бұл қармаққа қалай ілінгенін сырттай бақылап отыруы мүмкін еді. Троллингтің бұл түрі адамдар толы бөлмеге жарқанатты ұшырып жіберген сияқты әзіл-қалжың сипатында болды.
Кейін бұл анықтама форумдарда қасақана немесе байқаусызда арсыз әрекет ететін адамдарға да тарала бастады. Қазір адамдар троллдар туралы айтқанда, әдетте сөздің осы кеңірек мағынасын меңзейді. Тарихи тұрғыдан бұл онша дәл болмағанымен, басқа жағынан дәлірек, өйткені біреу арсыздық танытқан кезде, оның қаншалықты әдейі жасалғаны тіпті оның өз басында да бұлыңғыр болады. Бұл, бәлкім, арсыздықтың басты белгілерінің бірі шығар.
Меніңше, кең мағынадағы троллингтің төрт себебі бар. Ең бастысы қашықтық. Адамдар жасырын форумдарда біреудің бетіне ешқашан айта алмайтын сөздерді айтады, дәл көлік жүргізгенде жаяу жүргінші кезінде ешқашан істемейтін нәрселерін жасайтыны сияқты мәселен, басқа көліктің артынан жабысып жүру, сигнал беру немесе жолын кесіп кету.
Троллинг әсіресе компьютерлерге қатысты форумдарда қатты байқалады, меніңше, бұл онда жиналатын адамдардың түріне байланысты. Олардың көпшілігі (мені қоса алғанда) адамдармен араласқаннан гөрі абстрактілі идеялармен айналысқанда өзін еркін сезінеді. Хакерлер тіпті жүзбе-жүз кездескенде де дөрекі болуы мүмкін. Оларды анонимді форумға кіргізсеңіз, мәселе одан сайын ушыға түседі.
Троллингтің үшінші себебі біліксіздік. Егер бірдеңемен келіспесеңіз, нақты немен келіспейтініңізді анықтап, түсіндіргеннен гөрі, «сен сорлысың» деп айту әлдеқайда оңай. Бұған қоса, бұл тәсілмен сізге қарсы уәж айтудан да аман қаласыз. Бұл тұрғыда троллинг граффитиге өте ұқсас. Граффити амбиция мен біліксіздіктің тоғысқан жерінде пайда болады: адамдар әлемде өз ізін қалдырғысы келеді, бірақ оның сөзбе-сөз дүниеге сызат түсіруден басқа жолын білмейді. [2]
Соңғы ықпал етуші фактор форумның мәдениеті. Троллдар балаларға ұқсайды (көбісі шынымен де балалар), өйткені олар нені кешіруге болады деп ойласа, соған қарай өз мінез-құлқын құбылта алады. Дөрекілікке жол берілмейтін жерде олардың көпшілігі сыпайы бола алады. Бірақ керісінше де солай.
Троллдарға қатысты өзіндік бір Грэшем заңы бар: троллдар ойлы адамдары көп форумды пайдалануға дайын, бірақ ойлы адамдар троллдары көп форумды пайдаланғысы келмейді. Яғни, троллинг орнығып алғаннан кейін, ол үстем мәдениетке айналуға бейім келеді. Мен Slashdot пен Digg-тегі пікірлерге назар аударған кезде бұл жағдай оларда бұрыннан орын алып қойған еді, ал Reddit-те бұның қалай болғанын мен өз көзіммен көрдім.
News.YC басқа нәрселермен қатар, бұл тағдырдан құтылуға бола ма, жоқ па соны тексеруге арналған эксперимент. Сайттың нұсқаулығында адамдардан бетпе-бет айта алмайтын сөздерді жазбауды ашық сұрайды. Егер біреу дөрекілік таныта бастаса, басқа қолданушылар араласып, оны тоқтатуды талап етеді. Ал адамдар әдейі тролльдеп отырғандай көрінсе, біз оларды аяусыз бұғаттаймыз.
Техникалық түзетулер де көмектесуі мүмкін. Reddit-те сіздің пікірлеріңізге берілген дауыстар кармаңызға әсер етпейді, бірақ News.YC-де әсер етеді. Әрі орынсыз сөз айтқаннан кейін өз ортасындағы абыройының көз алдында төмендеп бара жатқанын көру адамдарға шынымен әсер ететін сияқты. Көбінесе қолданушылар қайта ойланып, мұндай пікірлерді өшіріп тастайды.
Бұл адамдардың даулы идеяларды білдіруіне кедергі бола ма деп қауіптенуге болар еді, бірақ тәжірибе көрсеткендей, олай болмайды. Адамдар салмақты пікір айтып, оған теріс дауыс берілсе де, олар оны қыңырланып өшірмей қалдырады. Адамдардың өшіретіні арзан қағытпалар, өйткені оларға көп еңбек сіңірмеген.
Әзірге бұл эксперимент нәтиже беріп жатқандай. News.YC-дегі әңгіме деңгейі мен көрген кез келген форумдағыдай жоғары. Бірақ бізге күніне әлі де шамамен 8000 бірегей қолданушы ғана кіреді. Reddit осындай кішкентай болған кезде ондағы әңгімелер де тамаша еді. Басты міндет осы қалыпты сақтап қала аламыз ба, жоқ па, сонда.
Мен бұны сақтап қаламыз деп оптимистік көзқарастамын. Біз тек техникалық амалдарға ғана сүйеніп отырған жоқпыз. News.YC-дің негізгі қолданушылары көбінесе троллдар басып алған басқа сайттардан келген босқындар. Олар троллдарға шамамен Кубадан немесе Шығыс Еуропадан келген босқындардың диктатураға қарайтынындай қарайды. Сондықтан бұл жағдайдың қайталанбауы үшін жұмыс істеп жатқан адамдар өте көп.
Ескертпелер
[1] Мен форум деп пікір алмасатын орынды жалпы мағынасында айтып отырмын. Алғашқы интернет-форумдар веб-сайттар емес, Usenet жаңалықтар топтары болатын.
[2] Мен бұл жерде күнделікті қарапайым тегтер (жазулар) туралы айтып отырмын. Кейбір граффитилер шынымен таңғалдырады (кез келген нәрсе жеткілікті деңгейде жақсы жасалса, өнерге айналады), бірақ орташа тег жай ғана визуалды спам.