Байлар мен кедейлер арасындағы алшақтықтың ұлғаюына алаңдайтын адамдар әдетте жиырмасыншы ғасырдың ортасына алтын ғасыр ретінде қарайды. Ол кездері бізде медианалық кірісті арттырған, жалақысы жоғары көптеген кәсіподақтық өндірістік жұмыс орындары болды. Мен жалақысы жоғары кәсіподақ жұмысын аңыз деп толықтай айта алмас едім, бірақ оған тым қатты мән беретін адамдар оны тым асыра бағалайды деп ойлаймын.
Бір қызығы, жалақысы жоғары кәсіподақ жұмысының қайдан пайда болғанын маған стартаптармен жұмыс істеу тәжірибесі түсіндірді. Қарқынды өсіп жатқан нарықта сіз тиімділік туралы тым қатты бас қатырмайсыз. Одан гөрі тез өсу әлдеқайда маңыздырақ. Егер жолыңызда қандай да бір үйреншікті мәселе туындаса және оның біршама қымбат болса да қарапайым шешімі бар болса, жай ғана соны таңдаңыз да, одан да маңыздырақ істерге көшіңіз. EBay өз бәсекелестеріне қарағанда серверлерге азырақ төлеу арқылы жеңіске жеткен жоқ.
Қазір елестету қиын болса да, жиырмасыншы ғасырдың ортасында өндіріс саласы қарқынды өсіп келе жатқан сала болды. Бұл автокөліктен бастап кәмпитке дейін барлығын жасайтын шағын фирмалардың ұлттық ауқымға және орасан зор масштаб үнемділігіне ие жаңа типтегі корпорацияға біріккен дәуірі еді. Сіз жылдам өсуіңіз керек болды, әйтпесе құрдымға кететін едіңіз. Бұл компаниялар үшін жұмысшылар қазіргі интернет-стартаптар үшін серверлер қандай болса, дәл сондай рөл атқарды. Арзан болуынан гөрі, олардың үздіксіз жеткізіліп тұруы маңыздырақ еді.
Егер сіз 1950 жылдардағы автокөлік басшысының ойына үңілсеңіз, оның ұстанымы мынадай болған шығар: әрине, жаңа модель кешікпесе болғаны, олар не сұраса да бәрін беріңдер.
Басқаша айтқанда, ол жұмысшыларға еңбегінің нақты құны төленген жоқ. Қалыптасқан жағдайды ескерсек, компаниялар оларға соншалықты аз төлейміз деп табандап тұрып алса, ақымақтық болар еді.
Бұл құбылысқа дауы азырақ мысал алғыңыз келсе, интернет көпіршігі (Internet Bubble) кезінде веб-сайттар құру бойынша кеңесші болып жұмыс істеген кез келген адамнан сұраңыз. Тоқсаныншы жылдардың соңында ең қарапайым нәрселерді жасағаныңыз үшін сізге орасан зор ақша төленуі мүмкін еді. Соған қарамастан, сол кезді көргендердің арасында ол күндер қайта оралады деп күтетін біреу бар ма? Мен күмәнданамын. Әрине, мұның жай ғана уақытша ауытқу болғанын бәрі түсінеді.
Кәсіподақтар дәуірі де дәл сондай ауытқу болған сияқты, тек ұзағырақ уақытқа созылған және адамдарға оған Көпіршік кезіндегі консалтингке қарағандай салқынқанды көзбен қарауға кедергі келтіретін көптеген идеологиямен араласып кеткен.
Негізінен, кәсіподақтар жай ғана Razorfish болды.
Жұмысшылар қозғалысын қаһарман кәсіподақ ұйымдастырушыларының еңбегі деп санайтын адамдар үшін мынаны түсіндіру қиынға соғады: қазір кәсіподақтар неге азайып барады? Олардың қолынан келетін ең жақсы нәрсе — құлдыраған өркениеттерде өмір сүретін адамдардың үйреншікті түсіндірмесіне сүйену. Біздің бабаларымыз алыптар болған. Жиырмасыншы ғасырдың басындағы жұмысшыларда бүгінде жетіспейтін моральдық батылдық болған болуы керек.
Шын мәнінде, оның одан да қарапайым түсіндірмесі бар. Жиырмасыншы ғасырдың басы инфрақұрылым үшін артық төлеген жылдам өсіп келе жатқан стартап қана болды. Ал біз бүгінде жалақысы жоғары кәсіподақ жұмысын тудырған қандай да бір жұмбақ асқақ қағидалардан бас тартқан, құлдыраған халық емеспіз. Біз жай ғана қарқынды өсіп келе жатқан компаниялар басқа нәрселерге артық шығындалатын заманда өмір сүріп жатырмыз.