Берничә көн элек миңа патент бирелгәнен очраклы рәвештә белдем һәм шаккаттым. Ул 2003 елда ук бирелгән булган, ләкин моны миңа беркем дә әйтмәгән иде. Берничә ай элек Yahoo'га баргач, туксанынчы еллар ахырында шунда эшләгән вакыттан таныш бер зур түрәгә очрамасам, мин бу хакта әле дә белмәс идем. Ул безне сатып алган вакытта Viaweb эшләп яткан Revenue Loop дигән нәрсә турында сүз кузгатты.
Бу фикернең асылы шунда: сез эзләү нәтиҗәләрен текстның «туры килүе» (релевантлыгы) буенча да түгел (ул чактагы эзләү системалары кебек), реклама бирүчеләрнең күпме ставка куюы буенча да түгел (Overture кебек), ә ставканы транзакцияләр санына тапкырлау нәтиҗәсе буенча сортлыйсыз. Гадәттә, бу сәүдә эзләүләре өчен эшләнә, гәрчә безнең схеманың бер үзенчәлеге — аның кайсы эзләүләрнең сәүдәгә кагылышлы булуын үзе билгеләвендә иде.
Әгәр нәтиҗәләрне бары тик ставкалар буенча гына тезсәгез, сез эзләү нәтиҗәләрен бөтенләй файдасыз итә аласыз, чөнки беренче урыннарны иң зур ставка куйган начар сайтлар яулап алырга мөмкин. Әгәр нәтиҗәләрне ставканың транзакцияләргә тапкырчыгышы буенча тезсәгез, сез сайтны сату гына түгел, релевантлыкның тагын да яхшырак үлчәмен аласыз. Кешенең эзләү нәтиҗәсеннән канәгать калуы өчен шул сайтка кереп нәрсәдер сатып алуыннан да яхшырак билге була аламы соң?
Һәм, әлбәттә, бу алгоритм эзләү системасының табышын автомат рәвештә максимальләштерә.
Хәзер һәркем шушындый якын килү ысулына игътибар итә, әмма 1998 елда моның турында азлар гына уйлый иде. 1998 елда бөтен нәрсә баннер рекламасы сатуга корылган иде. Без моны белми идек, шуңа күрә сәүдә эзләүләрен ясауның безгә иң кулай булып күренгән ысулын ачкач, бик дулкынланган идек.
Yahoo безне сатып алырга җыенганда, Нью-Йоркта Джерри Янг белән очрашуыбыз булды. Хәзер аңлыйм: аның өчен бу очрашу — инде сатып алырга карар кылынган диярлек компаниянең егетләре белән бары тик аларның нормаль булуына инану өчен үткәрелә торган гадәти әңгәмәләрнең берсе булырга тиеш иде. Безнең җиңелчә генә сөйләшеп, акыллы һәм төпле булып күренүебездән артык нәрсә көтелми иде. Мин язу тактасына сикереп торып, яңа кызыклы технологиябез турында презентация ясый башлагач, аның нинди аптырашта калуын күз алдына китерә аласыз.
Әмма ул моңа бөтенләй битараф калгач, мин дә шундый ук аптырашта калдым. Ул вакытта мин: «Их, бу егетнең хис-тойгыларын бөтенләй сиздермәвен кара әле. Без аңа товар эзләү нәтиҗәләрен сортлауның иң кулай ысулы булган нәрсәне күрсәтәбез, ә ул хәтта кызыксынып та карамый», — дип уйладым. Ни өчен аның моңа кызыксынмаганын мин күпкә соңрак кына аңладым. 1998 елда реклама бирүчеләр веб-сайтлардагы реклама өчен чиктән тыш артык түлиләр иде. 1998 елда, әгәр реклама бирүчеләр трафикның аларга алып килгән реаль кыйммәтенә карап кына түләсәләр, Yahoo табышы кимегән булыр иде.
Хәзер, әлбәттә, хәлләр үзгәрде. Хәзер мондый нәрсәләр бик модада. Шуңа күрә берничә ай элек Yahoo ашханәсендә элеккеге чордан таныш Yahoo җитәкчесен очраткач, аның иң беренче исеменә төшкән нәрсә (бәхеткә) аның белән булган бөтен бәхәсләребез түгел, ә Revenue Loop булды.
«Беләсеңме, — дидем мин, — без моңа патент алу өчен гариза биргән идек бугай. Мин киткәннән соң ул гаризаның нәрсә белән беткәнен белмим».
«Чынлапмы? Бу бик мөһим патент булыр иде».
Шулай итеп, кемдер моны тикшерде һәм, чыннан да, ул патент гаризасы аннан соң да берничә ел дәвамында каралып яткан һәм, ниһаять, 2003 елда бирелгән булып чыкты.
Уны укыганда мине иң нык гаҗәпләндергән нәрсә шул булды: адвокатлар кайсыдыр мизгелдә минем аңлаешлы һәм матур текстымны бозып бетергәннәр. Орфография тикшерү программасы тоткан ниндидер бер «зирәк» кеше бер бүлекне дзенга хас аңлаешсызлык дәрәҗәсенә кадәр төшергән:
Шулай ук, гадәти орфографик хаталар да төзәтелергә омтылачак. Мәсәлән, әгәр «compact disc player» дип эзләүче кулланучылар нәтиҗәдә компакт-диск плеерлары тәкъдим итүче сайтларда шактый зур акча сарыф итсәләр, ул битләрдә хәтта «compact disc player» гыйбарәсе булмаса да, алар шул эзләү гыйбарәсе өчен югарырак релевантлыкка ия булачак.
(Егетләр, ул «compat disc player» дигән сүз ялгыш басылган хата түгел иде.)
Төп текстының матур телен күрер өчен 1998 елның февралендәге вакытлы гаризаны карагыз, ул чакта без әле Viaweb идек һәм һәр «күп» сүзен «шактый күләмдә»гә әйләндерер өчен юристларга түләргә хәлебездән килми иде.