Якынча егерме ел элек кешеләр санаклар белән телевидениенең бер юнәлештә барып бәрелешүгә таба баруын күреп алдылар һәм алар кушылгач нәрсә барлыкка киләчәге турында уйлана башладылар. Без хәзер җавапны беләбез: санаклар. Хәзер аңлашыла: хәтта «конвергенция» сүзен кулланып та без телевидениегә кирәгеннән артык бәя биргәнбез. Бу конвергенция генә түгел, күбрәк алмаштыру булачак. Кешеләр һаман да үзләре «телевидение тапшырулары» дип атаган нәрсәләрне карарга мөмкин, ләкин аларны нигездә санакларда караячаклар.
Җиңүне санаклар файдасына нәрсә хәл итте? Дүрт көч: шуларның өчесен алдан фаразлап була иде, ә берсен фаразлау кыенрак булыр иде.
Җиңүнең фаразлап булган бер сәбәбе — Интернетның ачык платформа булуы. Анда теләсә кем үзе теләгән нәрсәне төзи ала, ә җиңүчеләрне базар сайлый. Шуңа күрә яңалык кертү зур компанияләр тизлегендә түгел, ә хакер тизлегендә бара.
Икенчесе — Мур кануны, ул Интернет үткәрү сәләтенә үзенә хас могҗиза ясады. [1]
Санаклар җиңеп чыгуның өченче сәбәбе — пиратлык. Кулланучылар аны түләүсез булганга гына түгел, уңайлырак булганга да өстен күрәләр. Bittorrent һәм YouTube яңа буын тамашачыларын тапшырулар карау урыны санак экраны икәнлегенә өйрәтте инде. [2]
Күпкә гаҗәбрәк көч — яңалык кертүнең бер билгеле төре: социаль кушымталар. Гадәти яшүсмер баланың дуслары белән сөйләшү сәләте чиксез диярлек. Ләкин алар физик яктан һәрвакыт бергә була алмый. Мин урта мәктәптә укыганда моның чишелеше телефон иде. Хәзер бу — социаль челтәрләр, күп уенчылы уеннар һәм төрле хәбәрләшү кушымталары. Аларның барысына да санак аша ирешеп була. [3] Димәк, һәр яшүсмер бала: (а) Интернетка тоташкан санак тели, (б) аны ничек кулланырга икәнен аңларга стимулы бар, һәм (в) аның каршында сансыз сәгатьләр уздыра.
Бу барысыннан да иң көчле көч иде. Менә шул нәрсә һәркемдә санакка ихтыяҗ уятты. Нердлар санакларны аларны яратканга алдылар. Аннары геймерлар уен уйнау өчен алдылар. Ләкин нәкъ менә башка кешеләр белән элемтәгә керү калган һәркемне җәлеп итте: әбиләрне дә, 14 яшьлек кызларны да санак теләргә мәҗбүр иткән нәрсә шул иде.
Дистә еллар буе үз аудиториясенә турыдан-туры системалы рәвештә тамчылаткыч тоташтырып торган күңел ачу бизнесындагы кешеләр, аңлашыла ки, аларны шактый пассив дип саный башладылар. Алар тапшыруларның аудиториягә нинди юл белән барып җитүен үзләре диктовкалый алырлар дип уйладылар. Ләкин аларның бер-берсе белән элемтәдә тору теләгенең көчен бәяләп бетермәделәр.
Facebook телевидениене үтерде. Бу, әлбәттә, нык гадиләштерелгән, ләкин, мөгаен, өч сүздә дөреслеккә иң якын булганы шулдыр.
___
Телевидение челтәрләре, эшнең кая барганын теләр-теләмәс кенә күреп, үз нәрсәләрен, шулай ук теләр-теләмәс кенә, онлайнга урнаштырып җавап бирә башладылар кебек инде. Ләкин алар һаман да аякларын сөйрәп баралар. Онлайнга үз мәкаләләрен куючы гәҗитләр кешеләрнең икенче көн иртәсен көтеп, кәгазьдә басылганны укуын теләгән кебек үк, алар да һаман кешеләрнең тапшыруларны телевидение аша каравын тели сыман. Алар икесе дә Интернетның төп мәгълүмат чарасы булуы факты белән килешергә тиеш.
Алар моны иртәрәк эшләгән булсалар, хәлләре яхшырак булыр иде. Хәзерге хуҗаларны борчылырга мәҗбүр итәрлек көчле яңа мохит пәйда булганда, ул, мөгаен, җиңү өчен җитәрлек дәрәҗәдә көчле, һәм алар эшли ала торган иң яхшы нәрсә — кичекмәстән аңа кушылу.
Аларга ошыймы бу, юкмы — зур үзгәрешләр килә, чөнки Интернет тапшырулар тарату медиасының ике нигез ташын җимерә: синхронлык һәм локальлек. Интернетта барысына да бер үк сигнал җибәрергә кирәкми, һәм аны җирле чыганактан җибәрү мәҗбүри түгел. Кешеләр нәрсә теләсә һәм кайчан теләсә, шуны караячак, һәм аларны иң нык берләштергән уртак кызыксынулары буенча төркемнәргә бүленәчәк. бәлки, аларның иң көчле уртак кызыксынуы аларның физик урнашу урыны булыр, ләкин мин алай булмас дип уйлыйм. Димәк, җирле телевидение, мөгаен, үлгән. Бу иске технология тарафыннан куелган чикләүләрнең артефакты иде. Әгәр кемдер хәзер Интернетка нигезләнгән телевидение компаниясен нульдән башлап төзесә, аларда билгеле бер төбәкләргә юнәлтелгән тапшырулар өчен ниндидер план булырга мөмкин, ләкин бу төп өстенлек булмас иде.
Синхронлык белән локальлек бер-берсенә бәйләнгән. ТВ челтәрләре филиаллары сәгать 10да нәрсә күрсәтелүен кайгырта, чөнки бу сәгать 11дәге җирле яңалыкларга тамашачы китерә. Ләкин бу бәйләнеш көч өстәүгә караганда күбрәк зәгыйфьлек китерә: кешеләр сәгать 10дагы нәрсәне аннан соң яңалыклар карыйсылары килгәнгә күрә карамыйлар.
ТВ челтәрләре бу тенденцияләргә каршы көрәшәчәк, чөнки аларга яраклашыр өчен җитәрлек сыгылмалылык юк. Машина җитештерүче компанияләр дилерлар һәм профсоюзлар белән кысылган кебек үк, алар да җирле филиаллар белән кысылган. Челтәрләр белән идарә итүче кешеләр, һичшиксез, җиңел юлны сайлаячак һәм, тавыш яздыру лейбллары эшләгән кебек үк, иске модельне тагын берничә ел дәвамында эшләтеп торырга тырышачак.
Күптән түгел генә Wall Street Journal гәҗитендәге бер мәкаләдә ТВ челтәрләренең туры эфирдагы тапшыруларны ничек арттырырга тырышулары тасвирланган иде; бу өлешчә тамашачыларны, язмаларны үзләренә уңайлы вакытта карау урынына, телевизорны синхрон рәвештә карарга мәҗбүр итү ысулы булып тора. Тамашачы теләгән нәрсәне бирү урынына, алар челтәрләрнең искергән бизнес-моделенә яраклаштыру өчен аларны үз гадәтләрен үзгәртергә мәҗбүр итәргә тырышалар. Монополия яки моны көчләп тагучы картель булмаганда, бу беркайчан да эшләми, һәм хәтта анда да бары вакытлыча гына эшли.
Челтәрләрнең туры эфир тапшыруларын яратуының икенче сәбәбе — аларны җитештерү арзанрак. Бу яктан аларның идеясе дөрес, ләкин алар аны ахырына кадәр җиткермәгәннәр. Туры эфир эчтәлеге челтәрләр күзаллавына караганда күпкә арзанрак була ала, ә чыгымнарның сизелерлек кимүеннән файдалану ысулы — күләмне арттыру. Бу бөтен фикерләү чылбырын күрергә челтәрләргә аларның һаман үзләрен эфир бизнесында — барысына да бер сигнал җибәрүдә дип санаулары комачаулый. [4]
___
ТВ челтәрләре белән көндәшлек итә торган теләсә нинди компанияне башлап җибәрү өчен хәзер яхшы вакыт булыр иде. Күп кенә Интернет-стартаплар, хәтта моны үзләренең ачык максаты итеп куймасалар да, нәкъ менә шундый булып тора. Кешеләрнең көненә ял сәгатьләре санаулы гына, ә телевидение шундый озын сессияләргә корылган ки (кулланучыларны үз юлына тиз генә җибәрү белән горурланган Google-дан аермалы буларак), аларның вакытын ала торган теләсә нәрсә аның белән көндәшлек итә. Ләкин мондый турыдан-туры булмаган көндәшләрдән тыш, минемчә, телевидение компанияләре туры көндәшләр белән дә көннән-көн күбрәк очрашачак.
Хәтта кабельле телевидениедә дә, яңа канал ачу өчен узарга тиешле киртә аркасында «озын койрык» вакытыннан алда киселгән иде. Интернетта ул озынрак булачак, һәм аның эчендә хәрәкәтчәнлек зуррак булачак. Бу яңа дөньяда булган уенчылар үз базарындагы теләсә кайсы зур компания ия булган өстенлекләргә генә ия булачак.
Бу челтәрләр һәм тапшыру җитештерүче кешеләр арасындагы көчләр балансын үзгәртәчәк. Элек челтәрләр капка сакчылары иде. Алар сезнең хезмәтегезне тараттылар һәм аңа реклама саттылар. Хәзер тапшыру чыгаручы кешеләр аны үзләре тарата ала. Хәзер челтәрләр тәэмин итә торган төп кыйммәт — реклама сату. Бу исә аларны нәшер итүчеләр түгел, ә хезмәт күрсәтүчеләр хәленә калдырачак.
Тапшырулар тагын да ныграк үзгәрәчәк. Интернетта аларның хәзерге форматын, яисә хәтта аларның бердәнбер форматка ия булуы фактын саклап калу өчен бернинди сәбәп юк. Чыннан да, алда торган тагын да кызыклырак конвергенция төре — ул тапшырулар һәм уеннар арасындагы кушылу. Ләкин 20 елдан соң Интернетта нинди күңел ачулар таратылачагы турында, эшләрнең бик нык үзгәрәчәгеннән кала, мин бернинди фаразлар да ясарга базмыйм. Иң бай фантазияле кешеләр нәрсә уйлап таба алса, без шуңа ия булачакбыз. Менә ни өчен Интернет җиңде.
Искәрмәләр
[1] Бу фикер өчен Тревор Блэквеллга рәхмәт. Ул өсти: «Мин 90-нчы еллар башында конвергенция турында сөйләшкәндә телефон компанияләренең күзләре очкынланганын хәтерлим. Алар программаларның күбесе сорау буенча булачак дип уйладылар, һәм алар моны гамәлгә ашырып, бик күп акча эшләячәкләр иде. Бу барып чыкмады. Алар видеоны сорау буенча күрсәтү өчен үзләренең җирле челтәр инфраструктурасы бик мөһим булачак дип уйладылар, чөнки Интернет аша аны берничә дата-үзәктән агым белән тапшырып булмый дип саный иделәр. Ул вакытта (1992 ел) бөтен ил буйлап Интернетның үткәрү сәләте бер генә видео агымы өчен дә җитәрлек түгел иде. Ләкин киң мәйданлы челтәр үткәрү сәләте алар көткәннән күбрәк артты һәм аларны iTunes белән Hulu җиңде».
[2] Авторлык хокуклары ияләре пиратлыкта үзләре күргән ягына — югалтылган керемгә генә игътибар итәргә омтылалар. Шуңа күрә алар кулланучыларны моңа этәрүче нәрсә — бушлай әйбер алу теләге дип уйлыйлар. Ләкин iTunes кешеләрнең, әгәр аны җиңел итсәң, онлайн-контент өчен түләячәген күрсәтә. Пиратлыкның мөһим өлеше — аның бары тик яхшырак кулланучы тәҗрибәсен тәкъдим итүендә.
[3] Яисә чынлыкта санак булган телефон. Мин телевидениене алмаштырачак җайланманың зурлыгы турында бернинди дә фаразлар ясамыйм, бары тик анда браузер булачак һәм ул мәгълүматны Интернет аша алачак дип кенә әйтәм.
[4] Эмметт Шир яза: «Мин спорт өчен „озын койрык“ башка төр эчтәлек өчен булганнан да зуррак булырга мөмкин дип раслар идем. Теләсә кем, хәтта җитештерү сыйфаты бик үк яхшы булмаса да, 10 000 тирәсе кеше өчен кызыклы булачак урта мәктәп футбол уенын трансляцияли ала».
Моның караламаларын укыганнары өчен Сэм Альтманга, Тревор Блэквеллга, Нэнси Кукка, Майкл Сейбелга, Эмметт Ширга һәм Фред Уилсонга рәхмәт белдерәм.