Танылган галимнәрнең биографияләрендә аларның хаталарын төшереп калдыру гадәте булганга, без аларның үз өсләренә алырга әзер булган куркыныч (риск) дәрәҗәсен бәяләп бетермибез. Һәм танылган галим ясаган хата булмаган һәр адым хәзер, мөгаен, гадәти акыл кагыйдәсенә әверелгәнгә, ул сайлаулар да хәтәр булып күренми.
Мәсәлән, Ньютонның биографияләрендә алхимия яки теологиягә караганда физикага күбрәк игътибар бирелүе аңлашыла да. Бездә аның хатасыз зиһене аны башка беркем дә сизмәгән хакыйкатьләргә туп-туры алып барган дигән тәэсир кала. Аның алхимия белән теологиягә сарыф иткән шулкадәр вакытын ничек аңлатырга соң? «Ярар инде, акыллы кешеләр еш кына бераз сәер була» дипме?
Ләкин моның гадирәк аңлатмасы да бардыр, бәлки. Бәлки, акыллылык белән сәерлек без уйлаган кадәр бер-берсеннән аерым тормагандыр. Хәзер безгә физика өстендә эшләү бик өметле, ә алхимия белән теология — вакытны бушка уздыру кебек тоела. Ләкин бу бары тик эшнең нәрсә белән тәмамланганын белгәнгә күрә генә шулай. Ньютон заманында бу өч мәсьәлә дә якынча бертигез дәрәҗәдә өметле булып күренгән. Без бүген физика дип атаган нәрсәне уйлап табуның нинди нәтиҗә бирәчәген ул чакта әле беркем дә белмәгән; белсәләр, аның өстендә күбрәк кеше эшләр иде. Ә алхимия белән теология исә ул вакытта әле Марк Андриссен «чын булса, галәмәт зур нәрсә» дип тасвирлаячак категориядә иде.
Ньютон өч нәрсәгә үз ставкасын куйган. Аларның берсе акланган. Ләкин аларның барысы да куркыныч адымнар булган.