(Мин моны башта эшкуарлык турында хисап әзерләүче бер компаниянең үтенече буенча язган идем. Кызганычка каршы, аны укыгач, алар моны хисапка кертү өчен артык бәхәсле дип карар кылдылар.)
Хәзерге рецессия вакытында венчур инвестицияләре (VC), авыр чорларда гадәттәгечә, шактый кимер, мөгаен. Ләкин бу юлы нәтиҗә башкача булырга мөмкин. Бу юлы яңа стартаплар саны кимемәскә дә мөмкин. Һәм бу венчур инвесторлары өчен куркыныч булырга мөмкин.
Интернет күпере шартлаганнан соң VC финанславы корыгач, стартаплар да юкка чыкты. 2003 елда яңа ачылган стартаплар күп түгел иде. Ләкин бүген стартаплар моннан 10 ел элекке кебек венчур капиталына бәйләнмәгән. Хәзер VC белән стартапларның юллары аерылу ихтималы бар. Һәм алар бер аерылса, икътисад яхшыргач, кабат берләшмәскә дә мөмкин.
Стартапларның венчур инвесторларына элеккечә нык бәйле булмавының сәбәбен стартап өлкәсендәге һәркем белә: стартап башлап җибәрү күпкә арзанракка төшә башлады. Моның дүрт төп сәбәбе бар: Мур законы җиһазларны (аппарат тәэминатын) арзанайтты; ачык кодлы программалар программа тәэминатын бушлай итте; пәрәвез (веб) маркетинг белән таратуны бушлай итте; ә көчлерәк программалаштыру телләре эшкәртүчеләр төркемнәрен кечерәйтү мөмкинлеге бирде. Бу үзгәрешләр стартап башлау чыгымнарын бик түбән дәрәҗәгә төшерде. Күп кенә стартапларда — мөгаен, Y Combinator финанслаган күпчелек стартапларда — иң зур чыгым ул нигезләүчеләрнең көндәлек яшәү чыгымнары гына. Безнең хәтта аена $3000 керем белән табышка чыккан стартапларыбыз да булды.
Керем дигәндә, $3000 — бик кечкенә сумма. Нигә кемгәдер аена $3000 эшләгән стартап кызык булсын? Чөнки, керем буларак әһәмиятсез булса да, бу акча суммасы стартапның финанслану торышын тулысынча үзгәртә ала.
Стартап белән җитәкчелек итүче һәрвакыт үз башында күпме "очу юлы" (runway) калганын исәпли — банктагы акча беткәнчегә кадәр һәм я табышка чыгарга, я өстәмә акча җәлеп итәргә, я булмаса ябылырга туры килгәнчәгә кадәр күпме вакыт бар. Сез ничек кенә түбән булмасын табышлык бусагасын узсагыз, сезнең очу юлыгыз чиксезгә әйләнә. Бу — сыйфат ягыннан үзгәреш, нәкъ менә «Энтерпрайз» варп-тизлеккә җиткәндә йолдызларның сызыкларга әйләнеп юкка чыгуы кебек. Сез табышка чыккач, сезгә инвесторлар акчасы кирәкми. Ә Интернет-стартапларны алып бару шулкадәр арзанлашканлыктан, табышлык бусагасы гаҗәпләнерлек түбән булырга мөмкин. Димәк, күп кенә Интернет-стартапларга VC масштабларындагы инвестицияләр бүтән кирәк түгел. Күп кенә стартаплар өчен VC финанславы, венчур инвесторлары телендә әйткәндә, «мәҗбүри кирәкле»дән (must-have) «булса яхшы»га (nice-to-have) әйләнде.
Бу үзгәреш беркем дә сизмәгәндә булды, һәм аның нәтиҗәләре әлегә кадәр нигездә яшерен булып калды. Стартап башлауның бик арзанга төшүе нәкъ менә Интернет күпере шартлаганнан соңгы түбән төшү чорында башланды, ләкин моны азлар гына аңлады, чөнки ул вакытта стартаплар бөтенләй модада түгел иде. Стартаплар яңадан модага кергәч, якынча 2005 елда, инвесторлар янә чек яза башладылар. Һәм нигезләүчеләргә VC акчасы элеккечә үк кирәк булмаса да, алар аны тәкъдим иткәндә алырга әзер иде — өлешчә стартапларның VC акчасын алу традициясе булганга, өлешчә этләр кебек стартапларның да форсат чыкканда ашарга омтылуы аркасында. Венчур инвесторлары чек язган вакытта, нигезләүчеләр аларга күпме дәрәҗәдә аз ихтыяҗлары барлыгы чикләрен ачыкларга беркайчан да мәҗбүр булмады. Үзләренең гадәти булмаган шартлары аркасында бу чикләргә ялгыш килеп бәрелгән берничә генә стартап булды — аларның иң билгелесе 37signals, алар бу чиккә каршы яктан стартаплар дөньясына килеп кергәннәре өчен очрады: алар консалтинг фирмасы булып башлаган иде, шуңа күрә аларның продукты булганчы ук керемнәре бар иде.
Венчур инвесторлары һәм нигезләүчеләр — элек бер-берсенә болт белән беркетелгән ике деталь кебек. Якынча 2000 елда ул болт алынды. Бу детальләр әлегә бер үк көчләргә дучар булганга, алар һаман да бер-беренә береккән кебек тоела, ләкин чынлыкта берсе икенчесенә таянып кына тора. Көчле бәрелү аларны төрле якка ыргытырга мөмкин. Һәм хәзерге рецессия нәкъ менә шул бәрелү булырга мөмкин.
Y Combinator-ның спектрның иң читендә урнашуы сәбәпле, нигезләүчеләр белән инвесторлар арасындагы аерылышу билгеләрен беренче булып без күрер идек, һәм без чыннан да моны күрәбез. Мәсәлән, фонд базарының җимерелүе инвесторларны саграк итсә дә, бу стартап башларга теләүчеләр санына һич тә тәэсир итмәгән кебек. Без финанслауга гаризаларны һәр 6 ай саен кабул итәбез. Хәзерге финанслау циклына гаризалар кабул итү 17 октябрьдә, базарлар ишелгәннән соң шактый вакыт узгач ябылды, һәм шулай да без бер ел элекке шул ук цикл белән чагыштырганда 40% күбрәк — рекордлы санда гариза алдык.
Бәлки, икътисад тагын да начарлана барса, бер елдан соң барысы да башкача булыр, ләкин әлегә потенциаль нигезләүчеләр арасында кызыксынуның бераз да кимүе сизелми. Бу 2001 елгы халәттән бөтенләй аерылып тора. Ул вакытта потенциаль нигезләүчеләр арасында стартаплар бетте, хәзер бары тик аспирантурага гына барырга кирәк дигән киң таралган караш бар иде. Бу юлы алай булмый, һәм моның бер сәбәбе — хәтта начар икътисадта да аена $3000 китерә торган нәрсәне ясау артык кыен түгел. Әгәр инвесторлар чек язудан туктаса, моңа кемнең эше бар?
Без шулай ук үзебез финанслаган гамәлдәге стартапларның карашында да нигезләүчеләр белән инвесторлар арасындагы аерылу билгеләрен күрәбез. Мин күптән түгел бер стартап белән сөйләштем, аларның килешүе соңгы минутта инвесторлар үзләрен өстен тойганда килешүләрне өзә торган вак-төяк аркасында өзелгән иде — нигезләүчеләрнең 83(b) формаларын дөрес тапшырганмы-юкмы икәнлегенә шик булу аркасында, ышансагыз да, ышанмасагыз да. Шул ук вакытта бу стартапның уңышка ирешәчәге көн кебек ачык: аларның трафигы һәм керем графиклары очып киткән реактив очкычка охшаган. Шуңа күрә мин алардан үзләрен башка инвесторлар белән таныштыруымны телисезме дип сорадым. Минем гаҗәпләнүемә каршы, алар юк диделәр — алар инвесторлар белән дүрт ай уздырганнар, һәм хәзер моны эшләргә кирәк булмагач, алар чынлыкта күпкә бәхетлерәк. Алар инвестор акчасына эшкә алырга теләгән бер дуслары бар иде, хәзер моны кичектерергә туры киләчәк. Ләкин башка яктан караганда, алар үзләренең табышка чыгу өчен банктагы акчалары җитәрлек дип хис иттеләр. Ышанычлы булсын өчен, алар арзанрак фатирга күчәләр иде. Һәм бу икътисадта алар аны яхшы шартларда тапканнардыр дип шикләнмим.
Мин күптән түгел сөйләшкән берничә YC нигезләүчесеннән нәкъ менә шул «инвесторлар белән баш катырырга кирәкми» дигән кәефне тойдым. Иң соңгы (җәйге) циклдагы ким дигәндә бер стартап, венчур акчасын әйтмичә дә, хәтта фәрештә инвесторларыннан да акча җәлеп итмәскә мөмкин. Ticketstumbler Y Combinator биргән $15,000 инвестиция белән табышка чыкты һәм алар бүтән акча кирәк булмас дип өметләнә. Бу хәтта безне дә гаҗәпләндерде. YC стартап башлауның арзан булуы идеясенә нигезләнгән булса да, без беркайчан да нигезләүчеләрнең YC финанславыннан башка бернисез уңышлы стартаплар үстерәчәген күз алдына китермәгән идек.
Әгәр нигезләүчеләр венчур инвесторлары белән мәшәкатьләнергә кирәкми дигән карарга килсәләр, бу VC өчен яман булырга мөмкин. Берничә елдан соң икътисад яңадан тергелеп, алар кабат чек язарга әзер булганда, алар нигезләүчеләрнең инде башка юл белән киткәнен күрергә мөмкиннәр.
VC берләшмәсе булган кебек, нигезләүчеләр берләшмәсе дә бар. Алар барысы да бер-берсен белә, һәм алымнар алар арасында бик тиз тарала. Әгәр берәү яңа программалаштыру телен яки яңа хостинг-провайдерны сынап карап, яхшы нәтиҗәгә ирешсә, 6 айдан соң аларның яртысы шуны куллана башлый. Һәм финанслауда да шулай ук. Хәзерге нигезләүчеләр буыны VC-лардан, һәм аеруча Sequoia-дан акча алырга тели, чөнки Ларри белән Сергей VC-лардан, һәм нәкъ менә Sequoia-дан акча алганнар иде. Киләсе иң популяр компания бөтенләй венчур акчасын алмаса, бу венчур бизнесы белән нәрсә эшләр иде икәнен күз алдыгызга китерегез.
Венчур инвесторлары үзләрен нуль суммарлы уен уйныйлар дип уйлый. Чынлыкта, бу хәтта алай да түгел. Әгәр сез килешүдә Benchmark-ка оттырсагыз, сез шул килешүне генә югалтасыз, ләкин гомумән алганда VC тармагы барыбер җиңә. Әгәр сез килешүне Беркемгә дә оттырсагыз, бөтен VC-лар да югалта.
Бу рецессия Интернет күпере шартлаганнан соңгысыннан башкача булырга мөмкин. Бу юлы нигезләүчеләр стартаплар ачуны дәвам итәргә мөмкин. Һәм алар шулай эшләсә, венчур инвесторлары чек язуны дәвам итәргә мәҗбүр булачак, югыйсә алар үз әһәмиятен бөтенләй югалтырга мөмкин.
Моның караламаларын укыганнары өчен Сэм Альтманга, Тревор Блэквеллга, Дэвид Хорникка, Джессика Ливингстонга, Роберт Морриска һәм Фред Уилсонга рәхмәтемне белдерәм.