(Бу эссе Стэнфордта узган 2007 елгы ASES саммитындагы төп чыгышка нигезләнгән.)
Инвесторлар дөньясы күпчелек хакерлар өчен чит дөнья — өлешчә инвесторларның хакерларга һич охшамавы аркасында, өлешчә аларның яшерен эш итүгә омтылулары сәбәпле. Мин бу дөнья белән нигезләүче буларак та, инвестор буларак та күп еллар бәйләнештә тордым, әмма аны һаман да тулысынча аңлап бетермим.
Бу эсседа мин инвесторлар турында үзем белгән иң гаҗәеп кайбер нәрсәләрне санап үтәчәкмен. Кайберләрен мин узган елда гына белдем.
Хакерларны инвесторлар белән ничек эш итәргә өйрәтү — мөгаен, без Y Combinator'да башкарган эшләрнең икенче иң мөһимедер. Стартап өчен иң мөһим нәрсә — яхшы берәр нәрсә ясау. Ләкин аның мөһим икәнен барысы да белә. Инвесторлар белән бәйле куркыныч нәрсә шул: хакерлар бу сәер дөнья турында үзләренең никадәр аз белгәннәрен дә белмиләр.
1. Стартап үзәген инвесторлар барлыкка китерә.
Якынча бер ел элек мин Silicon Valley'ны кабатлау өчен нәрсә кирәклеген аңларга тырышып карадым. Иң мөһим өлешләр — бай кешеләр һәм «нөрд»лар, ягъни инвесторлар һәм нигезләүчеләр, дигән карарга килдем. Технология ясау өчен сезгә бары кешеләр кирәк, ә калган бөтен кеше үзе күченеп киләчәк.
Әгәр моны тагын да тарайтырга туры килсә, мин чикләүче фактор — инвесторлар, дияр идем. Алар стартапка күбрәк өлеш керткәнгә түгел, ә бары тик күченергә иң аз теләгәннәре өчен. Алар бай. Альбукеркеда алар инвестиция кертә алырлык акыллы хакерлар бар дип кенә алар анда күченмәячәк. Шул ук вакытта хакерлар инвесторлар табу өчен Bay Area'га күченәчәк.
2. Фәрештә-инвесторлар иң мөһиме.
Инвесторларның берничә төре бар. Ике төп категория — фәрештәләр (angels) һәм венчур капиталистлары (VC): VC башка кешеләрнең акчасын, ә фәрештәләр үз акчаларын инвестицияли.
Гәрчә алар әллә ни танылган булмаса да, фәрештә-инвесторлар силикон үзәнен булдыруда, мөгаен, иң мөһим өлештер. VC акча салган күпчелек компанияләр, элек фәрештәләр инвестицияләмәгән булса, беркайчан да бу дәрәҗәгә җитә алмас иде. VC сүзләренчә, A сериясе раундларын җыйган компанияләрнең яртысыннан өч чирегенә кадәре инде ниндидер тышкы инвестиция алган булган. [1]
Фәрештәләр VC'ларга караганда куркынычрак проектларны финансларга әзер. Алар шулай ук кыйммәтле киңәшләр бирә, чөнки (VC'лардан аермалы буларак) аларның күбесе үзләре элек стартап нигезләүчеләре булган.
Google тарихы фәрештәләр уйнаган төп рольне күрсәтә. Күпләр Google'ның Kleiner һәм Sequoia'дан акча җыйганын белә. Күпчелек аңламаган нәрсә — моның никадәр соң булуы. Бу VC раунды B сериясе раунды иде; аңа кадәрге бәяләү (premoney valuation) 75 миллион доллар тәшкил итте. Google ул вакытта инде уңышлы компания иде. Чынлыкта, Google фәрештә акчасы белән финансланды.
Каноник Кремний үзәне стартапының фәрештәләр тарафыннан финансланганы сәер тоелырга мөмкин, әмма бу гаҗәпләнерлек түгел. Тәвәккәллек (риск) һәрвакыт бүләккә пропорциональ. Шуңа күрә иң уңышлы стартап, мөгаен, башта бик зур тәвәккәллек булып күренгәндер, ә VC нәкъ менә андыйларга кагылмый.
Фәрештә-инвесторлар каян килә? Башка стартаплардан. Шуңа күрә Silicon Valley кебек стартап үзәкләре базарга охшаш эффекттан файдалана, ләкин ул вакыт буенча күчкән: стартаплар анда, чөнки стартаплар элек анда булган.
3. Фәрештәләр ачыклыкны (публичностьны) яратмый.
Әгәр фәрештәләр шулкадәр мөһим икән, нигә без VC турында күбрәк ишетәбез? Чөнки VC'лар ачыклыкны ярата. Алар үзләрен «клиентлары» булган инвесторларга — эндаументларга, пенсия фондларына һәм үз акчаларын ышанып тапшырган бай гаиләләргә, шулай ук финанслау сорап килергә мөмкин булган нигезләүчеләргә үзләрен танытырга (маркетинг ясарга) тиеш.
Фәрештәләргә инвесторларга үзләрен таныту кирәк түгел, чөнки алар үз акчаларын инвестицияли. Алар нигезләүчеләргә дә үзләрен күрсәтергә теләми: очраклы кешеләрнең үзләрен бизнес-планнар белән борчуын теләмиләр. Дөресен әйткәндә, VC'лар да моны теләми. Фәрештәләр дә, VC'лар да килешүләрне бары тик шәхси таныштырулар аша гына диярлек таба. [2]
VC'ларның көчле бренд теләү сәбәбе — урамнан күбрәк бизнес-планнар җыю түгел, ә башка VC'лар белән көндәшлектә килешүләрне отып алу. Ә фәрештәләр сирәк турыдан-туры көндәшлеккә керә, чөнки (a) алар азрак килешү төзи, (b) алар аларны уртаклашырга шат, һәм (c) алар агым киңрәк булган ноктада инвестицияли.
4. Күпчелек инвесторлар, бигрәк тә VC'лар, нигезләүчеләргә охшамаган.
Кайбер фәрештәләр — хакерлар яки элек хакер булган. Ләкин күпчелек VC — бөтенләй башка төр кешеләр: алар килешү төзүчеләр (dealmakers).
Әгәр сез хакер булсагыз, ни өчен хакер-VC'лар бөтенләй диярлек юк икәнен аңлау өчен менә мондый фикер эксперименты уздыра аласыз: Сезгә беркайчан да бернәрсә дә ясамаган, ә киресенчә, бөтен вакытыгызны башка кешеләрнең (күбесенчә яраксыз) проектларын тәкъдир итүен тыңлап, аларны финансларгамы-юкмы икәнен хәл итеп, әгәр финансласагыз, аларның директорлар советларында утырып уздырган эш ошар идеме? Күпчелек хакерлар өчен бу күңелле булмас иде. Хакерлар әйберләр ясарга ярата. Бу администратор булуга охшаган булыр иде.
Күпчелек VC нигезләүчеләрдән бөтенләй башка «төр» кешеләр булганга күрә, аларның нәрсә уйлаганын белү кыен. Әгәр сез хакер булсагыз, бу егетләр белән соңгы тапкыр мәктәптә очрашкансыздыр. Бәлки колледжда лабораториягә барганда аларның туганлык (fraternity) бинасы яныннан үтеп киткәнсездер. Ләкин аларны бәяләп бетерми калмагыз. Алар сез үз дөньягызда белгеч булган кебек, үз дөньяларында шундый ук белгечләр. Алар кешеләрне танып-белүдә һәм килешүләрне үз файдаларына боруда бик яхшы. Аларны бу өлкәдә җиңәргә тырышканчы, ике тапкыр уйлагыз.
5. Күпчелек инвесторлар — импульс инвесторлары (momentum investors).
Күпчелек инвесторлар технология кешеләре түгел, ә килешү төзүчеләр булганлыктан, алар гадәттә сезнең нәрсә эшләгәнегезне аңламый. Мин нигезләүче буларак күпчелек VC'ларның технологияне аңламавын белә идем. Кайберләренең бик күп акча эшләгәнен дә белә идем. Ләкин шушы ике фикерне берләштереп: «VC'лар үзләре аңламаган нәрсәләргә инвестицияләп ничек акча эшли ала?» дип сорау күптән түгел генә башыма килде.
Җавап шул: алар импульс инвесторларына охшаган. Акция бәяләренең кинәт үзгәрүен сизеп, сез бик күп акча эшли аласыз (яки кайчандыр эшли алгансыз). Акция кинәт күтәрелгәндә, сез аны сатып аласыз, ә кинәт төшкәндә, сатасыз.сы.сы.сы.сы.сы. Нәтиҗәдә, сез нәрсә белгәнегезне белмичә инсайдерлык сәүдәсе алып барасыз. Сез бары тик кемдер нәрсәнедер белә һәм бу акцияне хәрәкәткә китерә икәнен генә беләсез.
Күпчелек венчур инвесторлары нәкъ шулай эшли. Алар берәр нәрсәгә карап, аның уңышка ирешәчәген алдан әйтергә тырышмыйлар. Алар нәрсәнеңдер башкалардан бераз иртәрәк күтәрелә башлавын сизеп җиңәләр. Бу җиңүчеләрне үзең чынлап сайлый белү кебек үк диярлек яхшы табыш китерә. Алар иң башында кергән очрактагыга караганда бераз күбрәк түләргә мәҗбүр булырга мөмкин, ләкин бераз гына.
Инвесторлар һәрвакыт алар өчен иң мөһиме команда дип әйтә. Чынлыкта исә аларны иң кызыксындырганы — сезнең трафик, аннары башка инвесторларның нәрсә уйлавы, ә аннары гына команда. Әгәр сезнең әлегә бернинди трафигыгыз юк икән, алар 2 нче номерга, ягъни башка инвесторларның фикеренә таяна. Һәм бу, күз алдыгызга китерә аласыздыр, стартапның «акция бәясе»ндә кискен тирбәнешләр тудыра. Бер атнада барысы да сезне тели һәм килешүдән төшеп калмаска ялвара. Ләкин бер зур инвесторның сезгә суынуы гына җитә — һәм киләсе атнада инде беркем дә сезнең шалтыратуларга җавап бирмәячәк. Безнең стартаплар берничә көн эчендә кайнардан салкынга яки салкыннан кайнарга әйләнә, ә чынлыкта исә бернәрсә дә үзгәрмәгән була.
Бу күренеш белән көрәшүнең ике юлы бар. Әгәр үзегезгә бик нык ышансагыз, сез моның дулкынында барырга тырыша аласыз. Сез чагыштырмача түбәнрәк VC'дан аз гына акча сорап башлый аласыз, аннары анда кызыксыну уяткач, дәрәҗәлерәк VC'лардан зуррак суммалар сорап, шау-шу куертып, иң югары ноктада «сата» аласыз. Бу бик хәтәр һәм уңышка ирешкән очракта да айлар ала. Үзем моны эшләп карамас идем. Минем киңәшем — саклык ягында калу: кемдер сезгә яхшы килешү тәкъдим итсә, аны кабул итегез дә компания төзүне дәвам итегез. Стартаплар финанслау килешүләренең сыйфатына түгел, ә үз продуктларының сыйфатына карап җиңә яки җиңелә.
6. Күпчелек инвесторлар зур уңышлар эзли.
Венчур инвесторлары ачык акционерлык җәмгыятенә әйләнә (биржага чыга) алырлык компанияләрне ярата. Зур табышлар нәкъ менә шунда. Алар аерым бер стартапның биржага чыгу ихтималы аз икәнен белә, ләкин алар ким дигәндә биржага чыгу мөмкинлеге булганнарга инвестицияләргә тели.
Хәзерге вакытта VC'лар төркемләп компанияләргә акча салып эшли кебек: аларның күбесе бөлгенлеккә төшә, ә берсе Google була. Бу берничә зур җиңү башка инвестицияләрдәге югалтуларны каплый. Димәк, күпчелек VC сезгә потенциаль Google булсагыз гына инвестиция кертәчәк. 20 миллион долларга сатып алынуы төгәл булган ышанычлы компанияләр аларны кызыксындырмый. Нинди генә кечкенә булмасын, компаниянең чыннан да зур булып китү мөмкинлеге булырга тиеш.
Фәрештәләр бу ягы белән аерылып тора. Алар җитәрлек түбән бәяләнгән очракта, иң ихтимал нәтиҗәсе 20 миллион долларга сатылу булган компаниягә дә бик теләп инвестиция кертә. Ләкин, әлбәттә, алар да биржага чыга алырлык компанияләрне ярата. Шуңа күрә амбицияле озак вакытлы план булу барысына да ошый.
Әгәр сез VC акчасын аласыз икән, моңа җитди карарга тиешсез, чөнки VC килешүләренең структурасы компанияне иртә сатуга комачаулый. Әгәр VC акчасын алсагыз, алар сезгә компанияне иртә сатарга рөхсәт итмәячәк.
7. VC'лар зур суммалар инвестицияләргә тели.
Инвестиция фондлары белән идарә итүләре аркасында VC'лар зур суммалар кертергә омтыла. Гадәти VC фонды хәзер йөзләрчә миллион доллар тәшкил итә. Әгәр 400 миллион доллар 10 партнер тарафыннан инвестицияләнергә тиеш булса, аларның һәрберсе 40 миллион доллар салырга тиеш. VC'лар гадәттә үзләре финанслаган компанияләрнең директорлар советларына керә. Әгәр уртача килешү күләме 1 миллион доллар булса, һәр партнер 40 советта утырырга тиеш булыр иде, ә бу бернинди рәхәтлек бирмәс иде. Шуңа күрә алар берьюлы күп акча эшкә җигә алырлык зуррак килешүләргә өстенлек бирәләр.
Әгәр сезгә күп акча кирәк булмаса, VC'лар сезне отышлы вариант дип санамый. Бу хәтта сезне азрак җәлеп итүчән итәргә дә мөмкин, чөнки бу аларның инвестицияләре көндәшләр өчен керергә киртәне азрак ясый дигәнне аңлата.
Фәрештәләр исә башка хәлдә, чөнки алар үз акчаларын сала. Потенциаль керем җитәрлек дәрәҗәдә яхшы күренсә, алар аз күләмдә — кайвакыт 20 000 доллар кадәр аз акча салырга да шат. Шуңа күрә арзан берәр нәрсә эшлисез икән, фәрештәләргә барыгыз.
8. Бәяләүләр (valuations) — уйлап чыгарылган нәрсә.
VC'лар үзләре дә бәяләүләрнең ясалма бер нәрсә икәнен таный. Алар сезгә күпме акча кирәклеген һәм компаниянең күпме өлешен алырга теләүләрен хәл итә, һәм бу ике шарт нәтиҗәсендә компаниянең бәясе (valuation) килеп чыга.
Инвестиция күләме арткан саен бәяләү дә арта. Бер миллион доллар бәясе белән фәрештә 50 000 доллар салырга әзер булган компания, шул ук бәяләү белән VC'лардан 6 миллион доллар ала алмый. Бу очракта нигезләүчеләргә бергәләп компаниянең җидедән бер өлешеннән дә азы калыр иде (чөнки опционнар пулы да шул җидедән бер өлештән чыгачак). Күпчелек VC моны теләмәс иде, менә ни өчен сез беркайчан да VC'ның 1 миллион долларлык премиум-бәяләү (premoney) белән 6 миллион доллар инвестицияләгән килешүләре турында ишетмисез.
Әгәр бәяләүләр кертелгән акча күләменә карап үзгәрә икән, бу аларның компаниянең чын кыйммәтен чагылдырудан никадәр ерак булуын күрсәтә.
Бәяләүләр уйлап чыгарылган булганлыктан, нигезләүчеләр аларга артык игътибар бирергә тиеш түгел. Бу игътибарны юнәлтә торган өлеш түгел. Чынлыкта, югары бәяләү начар нәрсә булырга мөмкин. Әгәр сез инвестицияне 10 миллион долларлык премиум-бәяләү белән алсагыз, компанияне 20гә сата алмаячаксыз. VC'лар 5 тапкыр керем (алар өчен бу аз санала) алсын өчен сезгә аны 50дән артыкка сатарга туры киләчәк. Мөгаен, алар сездән 100гә кадәр түзүегезне таләп итәрләр. Ләкин югары бәя таләп итү гомумән сатылу ихтималын киметә; күп кенә компанияләр сезне 10 миллион долларга сатып ала ала, ләкин 100 миллионга бары берничәсе генә. Стартап нигезләүчеләр өчен имтиханны «тапшырды/тапшырмады» кебек булганлыктан, сез компаниядә калдырган өлеш процентын түгел, ә яхшы нәтиҗәгә ирешү ихтималын оптимальләштерергә тиешсез.
Ни өчен соң нигезләүчеләр югары бәяләү артыннан куа? Аларны урынсыз амбиция алдый. Югарырак бәяләү алсалар, үзләрен зуррак уңышка ирешкән кебек хис итәләр. Алар гадәттә башка нигезләүчеләрне беләләр һәм, югарырак бәя алсалар, «минеке синнән зуррак» дип әйтә алалар. Ләкин инвестиция җыю — чын сынау түгел. Чын сынау — нигезләүче өчен соңгы нәтиҗә, ә артык югары бәяләү яхшы нәтиҗәгә ирешү ихтималын киметергә генә мөмкин.
Югары бәяләүнең бердәнбер өстенлеге — сезнең өлешегез азрак сыеклана (dilution). Ләкин моңа ирешүнең башка, азрак җәлеп итүчән юлы бар: бары тик азрак акча алыгыз.
9. Инвесторлар хәзерге йолдызларга охшаган нигезләүчеләрне эзли.
Ун ел элек инвесторлар киләсе Билл Гейтсны эзлиләр иде. Бу хата иде, чөнки Microsoft бик гадәти булмаган стартап иде. Алар заказга программалаштыру кебек эш белән башладылар, һәм аларның зур булып китүенең сәбәбе — IBM очраклы рәвештә аларга PC стандартын үз кулы белән тапшыруы булды.
Хәзер бөтен VC'лар киләсе Ларри һәм Сергейны эзлиләр. Бу яхшы тенденция, чөнки Ларри белән Сергей идеаль стартап нигезләүчеләренә якынрак.
Тарихи яктан инвесторлар нигезләүченең бизнеста белгеч булуы мөһим дип саный иде. Шуңа күрә алар, бу акчага программистлар яллап үз продуктларын ясатырга җыенган MBA командаларын финансларга әзер иде. Бу — Стив Баллмерга, ул яллаган программист Билл Гейтс булыр дигән өмет белән акча бирүгә тиң — киресенчә эшләнгән эш, моны Доткомнар куыгы вакыйгалары күрсәтте. Хәзер күпчелек VC техник белгечләрне финансларга кирәклеген белә. Бу бигрәк тә иң алдынгы фондларда сизелә; зәгыйфьрәкләре һаман да MBA'ларны финансларга тели.
Әгәр сез хакер булсагыз, инвесторларның Ларри һәм Сергейны эзләве — яхшы хәбәр. Начар хәбәр шул: моны дөрес эшли алучы бердәнбер инвесторлар — аларны хәзерге үзләренә ышанган медиа йолдызлары булып түгел, ә информатика буенча ике аспирант булган чакларында ук белгәннәр генә. Инвесторларның һаман аңлап бетермәгән нәрсәсе — бөек нигезләүчеләрнең иң башында никадәр аптырашта һәм икеләнүчән булып күренүе.
10. Инвесторларның өлеше гадәттә бәяләнеп бетми.
Инвесторлар стартаплар өчен бары акча бирүдән күбрәкне эшли. Алар килешүләр төзүдә һәм таныштырулар оештыруда файдалы, ә кайбер акыллыраклары, бигрәк тә фәрештәләр, продукт турында яхшы киңәшләр бирә ала.
Чынлыкта, бөек инвесторларны уртачалардан аерып торган нәрсә — аларның киңәшләренең сыйфаты, дияр идем. Күпчелек инвесторлар киңәш бирә, ләкин иң яхшылары яхшы киңәш бирә.
Инвесторларның стартапка күрсәткән теләсә нинди ярдәме түбән бәяләнергә омтыла. Бөтен дөнья нигезләүчеләр барысын да үзләре уйлап тапты дип уйласын өчен барысы да тырыша, бу һәркемнең файдасына. Инвесторларның максаты — компаниянең кыйммәтле булуы, әгәр бөтен яхшы фикерләр эчтән чыккан кебек тоелса, компания кыйммәтрәк күренә.
Бу тенденция матбугатның нигезләүчеләргә булган мөкиббәнлеге белән тагын да көчәя. Ике кеше нигезләгән компаниядә идеяләрнең 10%ы алар яллаган беренче кешедән килергә мөмкин. Кире очракта, алар аны начар яллаган булыр иде. Ләкин бу кешене матбугат бөтенләй диярлек игътибарсыз калдырачак.
Мин моны нигезләүче буларак әйтәм: нигезләүчеләрнең керткән өлеше һәрвакыт артык бәяләнә. Мондагы куркыныч шунда: яңа нигезләүчеләр, булган нигезләүчеләргә карап, аларны үзең беркайчан да тиңләшә алмаслык суперменнар дип уйлаячак. Чынлыкта исә, бу бөтен тамашаны мөмкин итүче йөз төрле ярдәмче кадрлар бары экран артында гына тора. [3]
11. VC'лар начар булып күренүдән курка.
Күпчелек VC'ларның никадәр куркак булуын күргәч, мин бик гаҗәпләндем. Алар үз партнерлары каршында һәм, бәлки, үзләренең чикләнгән партнерлары (үз акчаларын салган кешеләр) каршында да начар булып күренүдән куркалар кебек.
Сез бу куркуны VC'ларның күпмегә азрак тәвәккәллек (риск) алырга әзер булулары аша үлчи аласыз. Алар үз фондлары өчен, фәрештә буларак үзләре алырга әзер булган инвестицияләрне ясамаячакларын күрә аласыз. Дөрес, VC'лар рискка азрак әзер дип әйтү бөтенләй үк дөрес түгел. Алар начар күренергә мөмкин булган эшләрне эшләргә азрак тели. Бу бер үк нәрсә түгел.
Мәсәлән, күпчелек VC ике 18 яшьлек хакер тарафыннан нигезләнгән стартапка, алар никадәр даһи булса да, акча салырга бик нык икеләнер иде, чөнки стартап уңышсызлыкка очраса, аларның партнерлары: «Нәрсә, сез безнең x миллион доллар акчабызны ике 18 яшьлек балага салгызмы?» дип шелтәли ала. Шул ук вакытта, әгәр VC продукт эшләүне читкә (аутсорсингка) бирергә җыенган 40 яшьлек өч элекке банк җитәкчесе нигезләгән стартапка акча салса — бу минемчә, ике бик акыллы 18 яшьлек балага акча салуга караганда күпкә куркынычрак — уңышсызлыкка очраса да, аны мондый тышкы яктан акыллы инвестиция ясаганы өчен гаепләп булмый.
Минем бер дустым әйткәнчә, «Күпчелек VC пенсия фондлары белән идарә итүче тинтәкләргә начар тоелырдай бернәрәне дә эшли алмый». Фәрештәләр зуррак рискларга бара ала, чөнки аларга беркем алдында да җавап тотасы юк.
12. Инвесторларның баш тартуы күпне аңлатмый.
Кайбер нигезләүчеләр инвесторлар баш тарткач бик нык күңелсезләнә. Алар моны артык йөрәкләренә якын алмаска тиеш. Башлап җибәргәндә, инвесторлар еш кына ялгыша. Ниндидер мизгелдә инвесторлар кире какмаган уңышлы стартапны күз алдына китерүе кыен. Бик күп VC Google'ны кире какты. Димәк, инвесторларның реакциясе бик мөһим сынау түгел.
Инвесторлар еш кына өстән караганда бик гади булып күренгән сәбәпләр аркасында сезне кире кагачак. Мин бер VC'ның стартаптан баш тартуы турында укыдым, чөнки алар акцияләрне ваклап шулкадәр күп тараткан булганнар ки, килешүне ябу өчен бик күп имзалар кирәк булган. [4] Инвесторларның моны җиңел кичерә алуының сәбәбе — аларның бик күп килешүләр күрүендә. Аларның ниндидер өске кимчелек аркасында сезне түбән бәяләве мөһим түгел, чөнки киләсе иң яхшы килешү шул ук дәрәҗәдә яхшы булачак. Кибеттә алма сайлаганны күз алдыгызга китерегез. Сез бераз имгәнгәнне кулыгызга аласыз. Бәлки, бу өстән генә булган имгәнүдер, ләкин сайлау өчен башка бик күп имгәнмәгән алмалар булганда, тикшереп торуның ни мәгънәсе бар?
Инвесторлар үзләренең еш ялгышуларын беренче булып таныйлар. Шуңа күрә инвесторлар баш тартканда, «без яраксыз» дип уйламагыз, ә «без чыннан да яраксызмы?» дип сорагыз. Баш тарту — бу җавап түгел, ә сорау.
13. Инвесторлар хисчән.
Инвесторларның никадәр хисчән була алуын күреп шаккаттым. Сез аларны салкын канлы һәм исәпчел, яисә ким дигәндә эшлекле булырлар дип көтәсез, ләкин алар еш кына алай түгел. Аларны үзләренең көчле позицияләре шундый итәме, әллә катнашкан зур суммалармы, төгәл белмим, ләкин инвестиция сөйләшүләре җиңел генә шәхси төс ала ала. Әгәр сез инвесторларны рәнҗетсәгез, алар үпкәләп китеп барачак.
Берникадәр вакыт элек бер күренекле VC фирмасы без башлангыч финанслаган бер стартапка A сериясе раундын тәкъдим итте. Аннары алар көндәш VC фирмасының да кызыксынуын ишеттеләр. Алар теге икенче фирма файдасына баш тартырлар дип шулкадәр курыктылар ки, стартапка «шартлаучы termsheet» дип аталган шарт куйдылар. Аларга әйе яки юк дип әйтергә, минемчә, 24 сәгать вакыт бирелде, югыйсә килешү юкка чыга иде. Шартлаучы termsheet'лар — шикле алым, ләкин сирәк түгел. Бу турыда сөйләшергә шалтыраткач, аларның реакциясе мине гаҗәпләндерде. Мин көндәш VC тәкъдим ясамаса, сез бу стартап белән кызыксынуыгызны сакларсызмы, дип сорадым, һәм алар «юк» диделәр. Аларның моны әйтү өчен нинди акыллы нигезе булырга мөмкин? Әгәр алар стартапка акча салырга кирәк дип санасалар, башка VC'ның нәрсә уйлавы нинди әһәмияткә ия? Чикләнгән партнерлары алдындагы бурычлары буенча алар үзләре тапкан иң яхшы мөмкинлекләргә инвестицияләргә тиешләр бит; көндәш VC юк дисә, алар сөенергә тиеш, чөнки бу аның яхшы мөмкинлекне күрми калганын аңлата. Ләкин, әлбәттә, аларның карарында бернинди акыллы нигез юк иде. Алар бу көндәш фирма кире каккан әйберне алу фикеренә генә түзә алмадылар.
Бу очракта шартлаучы termsheet стартапка басым ясау тактикасы гына түгел иде (яки бары тик ул гына түгел иде). Бу мәктәптә берәү сине ташлап киткәнче, үзең беренче булып аны ташлау алымына охшаш иде. Элекке бер эссемдә мин VC'ларны өлкән сыйныф кызларына бик охшаш дигән идем. Берничә VC бу чагыштыру турында шаяртты, ләкин берсе дә аны бәхәскә салмады.
14. Килешү ябылганчы (closing) сөйләшүләр беркайчан да туктамый.
Инвестиция яки сатып алу буенча күпчелек килешүләр ике этапта уза. Башта төп сораулар буенча сөйләшүләрнең башлангыч этабы бара. Әгәр ул уңышлы узса, сез termsheet аласыз — ул шулай дип атала, чөнки килешүнең төп шартларын (terms) билгели. Termsheet юридик яктан мәҗбүри түгел, ләкин бу ачык бер адым. Адвокатлар бөтен детальләрне эшләп бетергәч, килешү төзеләчәк дигәнне аңлатырга тиеш. Теория буенча, бу детальләр икенче дәрәҗәдәге санала; билгеләмә буенча, бөтен мөһим яклар termsheet'та каралырга тиеш.
Тәҗрибәсезлек һәм хыялга бирелү аркасында нигезләүчеләрдә termsheet булса, килешү төзелде дигән хис туа. Алар килешү булуын тели; барысы да килешү төзелгән кебек эш итә; димәк, килешү булырга тиеш. Ләкин ул юк һәм берничә ай дәвамында булмаска да мөмкин. Берничә ай эчендә стартап өчен күп нәрсә үзгәрергә мөмкин. Инвесторлар һәм сатып алучыларның «сатып алучы үкенүе»нә төшүе сирәк очрый торган хәл түгел. Шуңа күрә сезгә ахыргача басым ясарга, сатуны дәвам итәргә кирәк. Югыйсә termsheet'та билгеләнми калган бөтен «икенче дәрәҗәдәге» детальләр сезнең зыяныгызга аңлатылачак. Икенче як хәтта килешүне өзәргә дә мөмкин; әгәр алар моны эшләсәләр, фикерләрен үзгәртүләрен тану урынына, гадәттә ниндидер техник якларына ябышачаклар яки сезне аларны ялгыш юлга кертүдә гаепличәкләр.
Инвесторга яки сатып алучыга килешү төгәлләнгәнче басым ясап тору кыен булырга мөмкин, чөнки иң нәтиҗәле басым — башка инвесторлар яки сатып алучылар ягыннан булган көндәшлек, ә алар termsheet алгач гадәттә китеп бара. Сез бу көндәшләр белән мөмкин кадәр якын дус булып калырга тырышырга тиеш, ләкин иң мөһиме — стартапыгызда үсеш темпын (momentum) саклап калу. Инвесторлар яки сатып алучылар сезне кызыклы, «кайнар» булып күренгәнегез өчен сайлады. Сезне кайнар күрсәткән нәрсәләрне эшләүне дәвам итегез. Яңа функцияләр чыгаруны дәвам итегез; яңа кулланучылар җәлеп итүне дәвам итегез; матбугатта һәм блогларда телгә алынуны дәвам итегез.
15. Инвесторлар бергәләп инвестицияләргә ярата.
Инвесторларның килешүләрне бүлешергә никадәр әзер булулары мине гаҗәпләндерде. Сез, әгәр алар яхшы килешү тапсалар, аны тулысынча үзләренә генә алырга теләрләр дип уйлый аласыз, ләкин алар синдикатлашуга бик ашкынып торалар. Фәрештәләр белән бу аңлашыла; алар кечерәк масштабта акча салалар һәм бер генә килешүгә артык күп акча бәйләп куярга яратмыйлар. Ләкин VC'лар да килешүләрне бик еш уртаклаша. Ни өчен?
Өлешчә бу мин элегрәк телгә алган кагыйдәнең бер нәтиҗәсе дип уйлыйм: трафиктан кала, VC'ларны иң кызыксындырганы — башка VC'ларның фикере. Берничә VC кызыксынган килешүнең уңышлы ябылу ихтималы зуррак, шуңа күрә ябылган килешүләр арасында күбрәк инвесторлылары ешрак була.
Бер килешүдә берничә VC булуын теләүнең бер акыллы сәбәбе бар: Сезнең белән бергә акча салган теләсә кайсы инвестор — көндәшегезне финанслый алырлык бер инвесторга азрак дигән сүз. Күрәсең, Kleiner белән Sequoia'га Google килешүен бүлешү ошамаган, ләкин һәрберсенең карашыннан караганда, ким дигәндә икенчесе тарафыннан финансланган көндәш булмас дигән өстенлек бар иде. Шулай итеп, килешүләрне бүлешү аталыкны бутауга охшаш өстенлекләргә ия.
Ләкин мин VC'ларның килешүләрне уртаклашуны яратуының төп сәбәбе — начар булып күренүдән курку дип уйлыйм. Әгәр икенче фирма да килешүгә керсә, уңышсызлык очрагында бу акыллы сайлау булып күренәчәк — аерым бер партнерның үзсүзлелеге түгел, ә уртак карар булачак.
16. Инвесторлар үзара яшерен килешәләр (сүз беркетәләр).
Инвестицияләү монополиягә каршы канун белән якланмый. Ким дигәндә, якланмаса яхшырак, чөнки инвесторлар даими рәвештә башкача законсыз булырлык эшләр башкара. Мин шәхсән бер инвесторның, киләчәктәге килешүләрне бүлешергә сүз биреп, икенчесен көндәш тәкъдим ясаудан баш тарттырган очракларын беләм.
сыйфатында барлык инвесторлар да бер үк килешүләр өчен көндәшлек итә, ләкин хезмәттәшлек итү рухы көндәшлек итү рухыннан көчлерәк. Сәбәбе тагын шул ук: килешүләр бик күп. Профессиональ инвестор үзе инвестиция керткән нигезләүче белән башка инвесторларга караганда якынрак мөнәсәбәттә булса да, аның нигезләүче белән мөнәсәбәте бары бер-ике ел гына дәвам итәчәк, ә башка фирмалар белән мөнәсәбәте бөтен карьерасы дәвамында барачак. Аның башка инвесторлар белән үзара бәйләнешендә артык зур нәрсәләр куелмаган, ләкин андый бәйләнешләр бик күп булачак. Профессиональ инвесторлар даими рәвештә бер-берсенә кечкенә яхшылыклар белән алмашып торалар.
Инвесторларның бергә булуының тагын бер сәбәбе — гомумән инвесторларның көчен саклап калу. Шуңа күрә, бу мәкалә язылган вакытта, сез инвесторларны үз сериягез А (series A) раунды өчен аукционга өнди алмассыз. Бер-берсе белән көндәшлек итеп бәя күтәрү прецедентын булдырганчы, алар килешүне югалтуны өстен күрәчәк. Киләчәктә стартапларны финанслауның нәтиҗәле базары барлыкка килергә дә мөмкин; эшләр шул якка таба бара; ләкин хәзерге вакытта ул монда юк.
17. Эре инвесторлар һәр аерым компания турында түгел, ә үз портфельләре турында кайгырта.
Стартапларның шулай яхшы эшләвенең сәбәбе — хакимияткә ия булган һәркемнең өлеше (equity) дә булуында. Аларның һәрберсе бары тик барысы да уңышка ирешкәндә генә уңышка ирешә ала. Бу тактика буенча фикер аермалыклары булуга карамастан, һәркемне табигый рәвештә бер юнәлештә хәрәкәт итәргә мәҗбүр итә.
Проблема шунда: эрерәк инвесторларның мотивациясе нәкъ андый түгел. Якын, ләкин бер үк түгел. Нигезләүчеләрдән аермалы буларак, аларга ниндидер билгеле бер стартапның уңышка ирешүе кирәк түгел, ә бары тик аларның портфеле тулаем уңышлы булса җитә. Шуңа күрә икеле очракларда өметсез стартапларны корбан итү алар өчен иң акыллы адым булып тора.
Эре инвесторлар стартапларны гадәттә өч категориягә бүлә: уңышлылар, уңышсызлар һәм «тере мәетләр» — үз көнен үзе күреп яшәүче, ләкин якын киләчәктә сатылыр яки биржага чыгар (IPO) дип көтелмәгән компанияләр. Нигезләүчеләр өчен «тере мәетләр» дигән сүз дорфа яңгырый. Бу компанияләр гадәти үлчәмнәр буенча уңышсызлыктан ерак торырга мөмкин. Ләкин венчур инвесторы күзлегеннән караганда алар нәкъ шундый, һәм алар уңышлы компанияләр кебек үк күп вакыт һәм игътибар таләп итә. Шуңа күрә, әгәр мондый компаниянең ике мөмкин булган стратегиясе булса — озак вакытта яхшырак нәтиҗә бирү ихтималы зуррак булган консерватив юл, яисә кыска вакыт эчендә зур уңышка китерә торган яки компанияне юк итә торган куркыныч юл — венчур инвесторлары «я үлә, я терелә» вариантын сайларга этәрәчәк. Алар өчен бу компания инде исәптән чыгарылган. Тизрәк нинди дә булса билгелелеккә ирешү хәерлерәк.
Әгәр стартап чын кыенлыкка очраса, венчур инвесторлары аны коткарырга тырышу урынына, арзан бәягә үз портфелендәге башка компаниягә сатып җибәрергә мөмкин. Филип Гринспан үзенең Founders at Work китабында Ars Digita'ның венчур инвесторлары нәкъ шулай эшләделәр дип әйткән иде.
18. Инвесторларның һәм нигезләүчеләрнең хәтәрлек (риск) дәрәҗәсе төрле.
Күпчелек кеше $10 миллионга ирешүнең 20% ихтималына караганда, $1 миллионның 100% ихтималын өстен күрер иде. Инвесторлар исә акыл белән эш итәрлек һәм соңгысын сайларлык дәрәҗәдә бай. Шуңа күрә алар нигезләүчеләрне һәрвакыт сөяк ташлауны (тәвәккәлләүне) дәвам итәргә кызыксындырачак. Әгәр компаниянең эшләре әйбәт барса, инвесторлар нигезләүчеләрдән сату турындагы күпчелек тәкъдимнәрне кире кагуларын теләячәк. Һәм чыннан да, сату тәкъдимнәрен кире каккан күпчелек стартаплар ахыр чиктә яхшырак нәтиҗәләргә ирешә. Ләкин бу нигезләүчеләр өчен барыбер котычкыч, чөнки алар бөтенләй бернәрсәсез калырга мөмкин. Сезгә акцияләрегез кыйммәте $5 миллион булган хакка компанияне сатуны тәкъдим иткәндә, «юк» дип әйтү — шул $5 миллионны кулга тотып, рулетка тәгәрмәченең бер генә әйләнешенә бөтен акчаны кую белән бер.
Инвесторлар сезгә компаниянең кыйммәтрәк булуын әйтәчәк. Һәм алар хаклы да булырга мөмкин. Ләкин бу аны сату хата дигән сүз түгел. Әгәр нинди дә булса финанс киңәшчесе үз клиентының барлык активларын бердәнбер, шәхси компаниянең акцияләренә салса, ул моның өчен үз лицензиясеннән мәхрүм булыр иде.
Инвесторлар нигезләүчеләргә үз өлешләрен өлешчә акчалаштырырга (cash out) рөхсәт итүне арттыра бара. Бу проблеманы хәл итәргә тиеш. Күпчелек нигезләүчеләрнең таләпләре шулкадәр түбән ки, алар инвесторлар өчен зур булып күренмәгән суммага да үзләрен бай итеп хис итәчәк. Ләкин бу гадәт бик әкрен тарала, чөнки венчур фондлары җавапсыз булып күренүдән курка. Беркем дә кемгәдер теләсә кемне озата җибәрә алырлык күләмдәге («fuck-you money») акча биргән һәм нәтиҗәдә чыннан да шундый җавап алган беренче инвестор булырга теләми. Ләкин бу күренеш башланып киткәнче, без венчур фондларының чамадан тыш консерватив булуын беләбез.
19. Инвесторлар бер-берсеннән бик нык аерыла.
Элек үзем нигезләүче булганда, мин барлык венчур инвесторлары бер үк төрле дип уйлый идем. Чынлыкта аларның барысы да бер-берсенә охшап тора. Алар барысы да хакерлар «кәчтүмнәр» (suits) дип атаган кешеләр. Ләкин венчур инвесторлары белән күбрәк аралаша башлагач, мин кайбер кәчтүмнәрнең башкаларга караганда акыллырак икәнен аңладым.
Алар шулай ук җиңүчеләр җиңүне, ә җиңелүчеләр җиңелүне дәвам итә торган бизнеста эшли. Кайчандыр уңышка ирешкән венчур фирмасыннан һәркем акча алырга тели, шуңа күрә аларга иң яхшы килешүләрне сайлап алу мөмкинлеге бирелә. Венчур базарының үз-үзен көчәйтүче табигате шуны аңлата: иң яхшы ун фирма, әйтик, йөзенче фирмадан бөтенләй башка дөньяда яши. Алар акыллырак булу өстенә, тынычрак һәм намуслырак та; өстенлек алу өчен аларга шикле адымнар ясау кирәкми, һәм алар моны теләми дә, чөнки аларның сакларга кирәк булган абруйлары бар.
Әгәр сайлау мөмкинлегегез бар икән, сез акча алырга теләрлек бары тик ике төр венчур инвесторы бар: «югары эшелон»дагы фирмалар, ягъни иң яхшы 20 тирәсе фирма, һәм бары тик базарда озак эшләмәгәннәре өчен генә шул 20 арасына кермәгән тагын берничә яңа фирма.
Әгәр сез хакер булсагыз, иң яхшы фирмадан акча алу аеруча мөһим, чөнки алар үзләренә күбрәк ышана. Димәк, 90 нчы елларда венчур инвесторлары эшләгән кебек, сезнең янга генераль директор (CEO) итеп «бизнес-кеше» кую ихтималы азрак. Әгәр сез акыллы күренсәгез һәм үзегез җитәкчелек итәргә теләсәгез, алар компания белән идарә итүне сезгә калдырачак.
20. Инвесторлар үзләреннән акча алуның нинди зур чыгымнар таләп итүен аңламый.
Акча җыю — стартаплар иң аз вакыт сарыф итә алырлык мәлдә гаять зур вакытны урлаучы нәрсә. Инвестиция раундын ябу өчен биш яки алты ай кирәк булу гадәти хәл. Алты атна — бу бик тиз санала. Һәм акча җыюны сез фон процессы рәвешендә генә калдыра алмыйсыз. Сез акча эзләгәндә, ул котылгысыз рәвештә компаниянең төп игътибар үзәгенә әверелә. Димәк, продукт өстендә эшләү тукталып тора.
Әйтик, Y Combinator компаниясе демо көненнән соң венчур инвесторлары белән сөйләшә башлый һәм чагыштырмача кыска 8 атнадан соң килешү төзеп, алардан акча алуга ирешә. Демо көне 10 атнадан соң узганлыктан, компаниягә хәзер 18 атна. Продукт өстендә эшләү урынына акча җыю компаниянең үз гомеренең 44% вакытында төп игътибар үзәге булды. Һәм онытмагыз, бу эшләр әйбәт барган үрнәк.
Ниһаять, финанслау раунды ябылып, стартап продукт өстендә эшкә кире кайткач, бу айлар буе сузылган авырудан соң эшкә чыгуга охшаш була. Алар үзләренең тизләнешен (momentum) югалта.
Инвесторлар бу процесска шуның кадәр озак вакыт сарыф итеп, үзләре инвестиция салган компанияләргә күпме зыян китергәннәрен күз алдына да китерми. Ләкин компанияләр моны белә. Шуңа күрә монда түбәнрәк бәяләүләр белән кечерәк суммалар кертә торган, ләкин килешүне тиз төзергә яки бик тиз «юк» дип әйтергә вәгъдә итә торган яңа төр венчур фондлары өчен зур мөмкинлек бар. Әгәр шундый фирма булса, нинди генә дәрәҗәле булмасын, мин стартапларга башкаларга караганда нәкъ менә аны тәкъдим итәр идем. Стартаплар тизлек һәм алга бару көче исәбенә яши.
21. Инвесторлар «юк» дип әйтергә яратмый.
Финанслау килешүләренең озакка сузылуының төп сәбәбе — инвесторларның карар кабул итә алмавы. Венчур фирмалары зур компанияләр түгел; кирәк булса, алар килешүне 24 сәгать эчендә төзи ала. Ләкин алар гадәттә башлангыч очрашуларны берничә атнага суза. Моның сәбәбе — мин элегрәк телгә алган сайлап алу алгоритмы. Күпчелек инвесторлар стартапның җиңәчәген алдан әйтергә тырышмый, ә аның инде җиңә башлаганын тизрәк күреп калырга омтыла. Сезнең турыда базарның һәм башка инвесторларның нәрсә уйлавы алар өчен мөһим, һәм моны бары тик сезнең белән очрашып кына бәяләп булмый.
Алар (а) тиз үзгәрә торган һәм (б) үзләре аңламый торган нәрсәләргә инвестиция керткәнгә күрә, күп кенә инвесторлар сезне кире кагачак, ләкин бу соңыннан баш тарту булмаган кебек итеп күрсәтелә ала. Бу дөньяны яхшы белмәсәгез, сез хәтта үзегезне кире какканнарын да аңламаска мөмкинсез. Менә инвесторның «юк» дию рәвеше:
Без сезнең проекттан бик дулкынланган, һәм аны алга таба үстерүегез барышында тыгыз элемтәдә торырга телибез.
Ачыграк телгә тәрҗемә иткәндә, бу шуны аңлата: без сезгә инвестиция салмыйбыз, ләкин сезнең уңышка таба очканыгызны күрсәк, фикеребезне үзгәртергә мөмкинбез. Кайвакыт алар эчкерсезрәк була һәм ачыктан-ачык «алга китешне (traction) күрергә» кирәклеген әйтә. Әгәр сезнең кулланучыларыгыз күбәя башласа, алар сезгә акча салачак. Ләкин моны теләсә кайсы инвестор эшләр иде. Шуңа күрә алар сезнең әле һаман да иң башлангыч ноктада икәнегезне генә әйтәләр.
Инвесторның җавабының уңай яки тискәре булуын ачыклау өчен менә сезгә бер сынау. Кулларыгызга карагыз. Сез termsheet тотып торасызмы?
22. Сезгә инвесторлар кирәк.
Кайбер нигезләүчеләр «Инвесторлар кемгә кирәк инде?» диләр. Тәҗрибә күрсәткәнчә, җавап шундый: уңышка ирешергә теләгән һәркемгә. Гамәлдә һәр уңышлы стартап ниндидер бер вакытта тышкы инвестицияләр кабул итә.
Ни өчен? Инвесторлар кирәкми дип уйлаган кешеләр үзләренең көндәшләре булачагын оныта. Мәсьәлә сезгә читтән инвестиция кирәкме дигәнлектә түгел, ә аның сезгә бөтенләй ярдәм итә алуында. Әгәр җавап «әйе» булса һәм сез инвестиция алмасагыз, аны алган көндәшләр сездән өстенлеккә ия булачак. Ә стартаплар дөньясында кечкенә генә өстенлек тә зур өстенлеккә әйләнергә мөмкин.
Майк Мориц үзенең Yahoo'га инвестиция салуын көндәшләреннән берничә атнага алда булулары белән аңлаткан иде. Бәлки бу ул уйлаган кадәр үк мөһим булмагандыр, чөнки өч елдан соң Google килде һәм Yahoo'ның көлен күккә очырды. Ләкин аның әйткәннәрендә дөреслек бар. Кайвакыт кечкенә генә алдан бару ике арадагы сайлауда җиңүче якка әверелергә мөмкин.
Бәлки, стартап башлап җибәрү арзанрак булган саен, көндәшлеккә сәләтле базарда читтән финанслаусыз уңышка ирешү мөмкин була башлар. Әлбәттә, акча җыю чыгымнар таләп итә. Ләкин бу язма язылган вакыттагы фактик дәлилләр шуны күрсәтә: бу барыбер файдага.
23. Инвесторлар сез аларга мохтаҗ булмаганда ярата.
Күп кенә нигезләүчеләр инвесторларга компания төзү өчен аларның рөхсәте кирәк булган кебек — нәкъ менә көллияткә укырга кергәндәге кебек мөрәҗәгать итә. Ләкин күпчелек компанияләрне ачу өчен инвесторлар кирәк түгел; алар бары тик эшне җиңеләйтә генә.
Һәм чынлыкта, инвесторлар сез аларга мохтаҗ булмаганда моны бик ярата. Аларны, аңлы рәвештә дә, аңсыз рәвештә дә, «поезд китеп бара; сез безнең беләнме, әллә юкмы?» дип килүче стартап кызыксындыра, ә «зинһар, компания башлап җибәрү өчен безгә бераз акча бирегез әле» дигәне түгел.
Күпчелек инвесторлар үзләренә карата кырыс булган стартапларны иң ныгы итеп ярату мәгънәсендә «буйсынучылар» (bottoms) булып тора. Google үзләрен инвестициягә кадәр $75 миллион дип бәяләгәч, Kleiner һәм Sequoia фирмаларының реакциясе, мөгаен: «Ай! Бу шулкадәр рәхәт» кебек булгандыр. Һәм алар хаклы иде, шулай бит? Бу килешү аларга үз тарихларындагы башка теләсә кайсы килешүгә караганда күбрәк табыш китерде.
Эш шунда: венчур инвесторлары кешеләрне яхшы укый белә. Шуңа күрә, сез чыннан да чираттагы Google булмасагыз, алар белән үзегезне дорфа тотарга тырышмагыз, югыйсә алар сезне шунда ук фаш итәчәк. Дорфа булып кылану урынына, күпчелек стартаплар һәрвакыт резерв планга ия булырга тиеш. Теләсә кайсы инвестор «юк» дигән очракта, эш башлап җибәрү өчен һәрвакыт альтернатив план булырга тиеш. Мондый планның булуы — аңа мохтаҗ булмауның иң яхшы иминләштерү чарасы.
Шуңа күрә башлау өчен күп акча таләп ителә торган стартапны башламагыз, югыйсә сез инвесторлар ихтыярында булачаксыз. Әгәр сез ахыр чиктә бик кыйммәт торган нәрсә эшләргә телисез икән, башта аның арзанрак өлешен эшләүдән башлагыз һәм күбрәк акча җыйганнан соң гына амбицияләрегезне киңәйтегез.
Күрәсең, атом-төш сугышыннан соң исән калу ихтималы иң югары булган җан ияләре — тараканнар, чөнки аларны үтерү бик кыен. Башлангыч чорда стартап буларак сез нәкъ шундый булырга телисез. Үзен тотып тору өчен сабагын пластик көпшәгә куярга тиешле матур, ләкин нәзек чәчәк булу урынына, кечкенә, ямьсез һәм җиңелмәс булу хәерлерәк.
Искәрмәләр
[1] Бәлки, мин венчур инвесторларын тиешенчә бәяләп бетермимдер. Сезгә Кремний үзәнен (silicon valley) булдыру өчен кирәк булган IPO барышында алар пәрдә артында ниндидер роль уйный торгандыр.
[2] Кайбер венчур фирмаларының бизнес-план җибәрер өчен электрон почта адреслары бар, ләкин бу ысул белән акча алган стартаплар саны фактик яктан нульгә тигез. Сез һәрвакыт шәхси тәкъдим итүгә ирешергә тиеш — һәм ярдәмчегә түгел, ә партнерның үзенә туры чыгарга кирәк.
[3] Берничә кеше безгә startup school проектының иң кыйммәтле ягы танылган стартап нигезләүчеләрен күрү һәм аларның гап-гади кешеләр булуын аңлау булды дип әйтте. Без бу хезмәтне күрсәтүебезгә шат булсак та, без гадәттә булачак спикерларга стартап-мәктәпне бу рәвешле тәкъдим итмибез.
[4] Дөресен генә әйткәндә, бу миңа килешүдән баш тарту өчен техник якларны сәбәп итеп кулланган һәм сатып алганына үкенгән венчур инвесторы кебек тоела. Ләкин моның хәтта ышандырырлык сәбәп булып күренүе үзе үк күп нәрсәне сөйли.
Бу язманың караламаларын укыганнары өчен Сэм Альтманга (Sam Altman), Пол Бакхайткә (Paul Buchheit), Хатч Фишманга (Hutch Fishman) һәм Роберт Морриска (Robert Morris), шулай ук чыгыш ясарга чакырганы өчен ASES оешмасыннан Кеннет Кингка (Kenneth King) рәхмәтемне белдерәм.
Бу эссе буенча фикерләрегезне языгыз.