АКШ шәһәрләренең халык саны буенча төзелгән исемлегенә карасагыз, җан башына туры килгән уңышлы стартаплар саны берничә дәрәҗәгә аерыла. Күпчелек җирләрне әллә нинди «стартапицид» сиптереп агулаганнар кебек тоела.
Мин моның турында еллар буе уйландым. Гадәти шәһәрнең стартап омтылышлары өчен тараканнар тозагы кебек икәнен күрә идем: акыллы, амбицияле кешеләр анда керә, ләкин бернинди стартап килеп чыкмый. Әмма бу тозак эчендә нәкъ нәрсә булганын — барлык потенциаль стартапларны нәрсә үтергәнен төгәл аңлый алмадым. [1]
Берничә атна элек мин ниһаять моны төшендем. Мин сорауны дөрес куймаганмын икән. Проблема күпчелек шәһәрләрнең стартапларны үтерүендә түгел. Проблема шунда: үлем — стартаплар өчен гадәти халәт (default), ә күпчелек шәһәрләр аларны коткарып калмый. Күпчелек урыннар стартапицид сиптерелгән дип уйлау урынына, бөтен стартаплар башта ук агуланган һәм бары тик берничә урынга гына антидот (каршы агу) сиптерелә дип карау дөресрәк булыр иде.
Башка урыннардагы стартаплар стартапларга хас табигый нәрсәне генә эшли: җиңеләләр. Төп сорау шунда: Силикон үзәне кебек урыннарда стартапларны нәрсә коткарып кала? [2]
Тирәлек
Минемчә, бу антидотның ике компоненты бар: беренчесе — стартаплар белән шөгыльләнү абруйлы саналган урында булу, икенчесе — сиңа ярдәм итә алырлык кешеләр белән очраклы очрашулар. Һәм бу икесен дә тирә-ягыгыздагы стартап кешеләренең саны алга этәрә.
Беренче компонент аеруча стартап гомеренең башлангыч этабында файдалы, ягъни сез компания ачу кызыксынуыннан аны чыннан да оештыруга күчкән вакытта. Стартап башлап җибәрү — шактый зур сикереш. Бу гадәти булмаган эш. Әмма Силикон үзәнендә бу гап-гади күренеш булып тоела. [3]
Күпчелек урыннарда, сез стартап башласагыз, кешеләр сезгә эшсез кебек карый. Үзәндәге кешеләр исә, сез компания ачкансыз дип кенә сезгә сокланып карамыйлар, ләкин алар моңа игътибар итә. Монда азмы-күпме яшәгән һәркем ни дәрәҗәдә тәҗрибәсез күренүегезгә яки идеягезнең башта никадәр өметсез булып яңгыравына карамастан, шикләнүне беренче урынга куймаска өйрәнгән, чөнки аларның барысы да тәҗрибәсез күренгән һәм өметсез идеяле нигезләүчеләрнең берничә елдан соң миллиардерга әверелүен күргәннәр.
Тирә-юньдәге кешеләрнең сезнең нәрсә белән шөгыльләнүегезгә битараф булмавы — искиткеч көчле нәрсә. Хәтта иң нык ихтыярлы кешеләр дә моңа бирешә. Y Combinator-ны оештырганнан соң бер ел чамасы узгач, мин билгеле бер венчур фирмасының партнерына әллә нәрсә әйттем, һәм ул мине яңа стартап башларга уйлый дип (ялган) кабул итте. Ул моңа шулкадәр дәртләнеп җавап бирде ки, хәтта бер мизгелгә мин үзем дә моны чынлап уйлап куйдым.
Башка шәһәрләрнең күбесендә стартап башлау перспективасы чынбарлык булып күренми. Ә Үзәндә бу чынбарлык кына түгел, мода да. Бу, һичшиксез, стартап башларга бөтенләй ярамаган күп кенә кешеләрнең дә стартап ачуына китерә. Ләкин, минемчә, бу начар түгел. Стартап белән җитәкчелек итәргә бик аз кеше яраклы, һәм кемнең яраклы икәнен алдан фаразлау бик кыен (алдан фаразларга тырышу эшендә булган кеше буларак, мин моны бик яхшы беләм), шуңа күрә стартап ачарга тиеш булмаган күп кешенең стартап башлавы, мөгаен, иң оптималь хәлдер. Сез тормышыгызда җиңелү куркынычын үз өстегезгә ала алырлык чорда булганда, стартап белән идарә итүгә яраклы булу-булмавыгызны белүнең иң яхшы ысулы — аны сынап карау.
Очраклылык
Антидотның икенче компоненты — сезгә ярдәм итә алган кешеләр белән очраклы очрашулар. Бу көч ике этапта да эшли: стартап башлау теләгеннән аны чыннан да башлауга күчкәндә дә, компанияне башлап җибәрүдән уңышка ирешүгә күчкәндә дә. Очраклы очрашуларның көче стартаплар белән кызыксынган тирәлекнең йогынтысына караганда үзгәрүчәнрәк; тирәлек һәркемгә бертөрле тәэсир итүче фон радиациясенә охшаган, әмма очраклы очрашулар үзләренең иң көчле мизгелендә аннан күпкә куәтлерәк була.
Стартаплар башына төшә торган гадәти һәлакәтләрне каплый торган могҗизаларны нәкъ менә очраклы очрашулар тудыра. Үзәндә, барлык җирләрдәге кебек үк, стартаплар белән һәрчак коточкыч хәлләр килеп чыгып тора. Мондагы стартапларның исән калу ихтималы югарырак булуының сәбәбе — алар белән бик шәп вакыйгаларның да килеп чыгуында. Үзәндә яшеннең уңай билгеле корылмасы да бар.
Мәсәлән, сез студентлар өчен сайт ачасыз һәм җәй көне аның өстендә эшләү өчен Үзәнгә күченергә карар кыласыз. Һәм Пало-Альтоның берәр урамында сез очраклы рәвештә Шон Паркерга тап буласыз, ул бу тармакны бик яхшы аңлый, чөнки үзе дә охшаш стартап башлаган, һәм аның бөтен инвесторлар белән дә элемтәләре бар. Өстәвенә, 2004 ел өчен аның нигезләүчеләрнең үз компанияләре өстеннән контрольне саклап калуы турында заманча карашлары бар.
Нинди могҗиза буласын төгәл әйтеп булмый, хәтта аның буласына да гарантия юк. Бары тик шуны гына әйтеп була: әгәр сез стартап хабында булсагыз, көтелмәгән яхшы вакыйгалар сезнең белән зур ихтималлык белән булачак, бигрәк тә сез аларга лаек булсагыз.
Без акча бүлеп биргән стартаплар өчен дә бу шулай, дип ышанам. Хәтта без вакыйгалар очраклы рәвештә түгел, ә махсус рәвештә уңышлы килеп чыксын дип тырышсак та, Үзәндәге файдалы очраклы очрашуларның ешлыгы шулкадәр зур ки, бу барыбер без бирә алган нәрсәгә шактый зур өстәмә өлеш кертә.
Очраклы очрашулар идеяләр тууында ял итү нинди роль уйнаса, шундый ук роль уйный. Күпчелек кешенең ниндидер проблема өстендә каты эшләп, аны чишә алмыйча, кулын селтәп йокларга яткан һәм иртән душта җавап тапкан тәҗрибәсе бардыр. Җавапның барлыкка килүенә фикерләрегезнең бераз ирекле йөзүгә китүе сәбәп була — һәм шулай итеп алар кичә төнлә барган ялгыш юлдан чыгып, аның янындагы дөрес юлга күчә.
Душ керү сезнең уйларыгызны ирекле агышка җибәргән кебек, очраклы очрашулар да танышуларыгызны ирекле агышка җибәрә. Ике очракта да иң мөһиме — аларның кирәкле күләмдә генә янтаюы. Ларри Пейдж белән Сергей Бринның очрашуы яхшы мисал булып тора. Алар танышуларын үз агымына җибәрделәр, ләкин берникадәр генә; аларның икесе дә үзләренә бик нык охшаган кеше белән очрашты.
Ларри Пейдж өчен антидотның иң мөһим компоненты Сергей Брин иде, һәм киресенчә. Антидот — ул кешеләр. Силикон үзәнен эшләтә торган нәрсә аның физик инфраструктурасы түгел, һава торышы да, башка андый нәрсәләр дә түгел. Алар башлап җибәрергә булышты, ләкин хәзер, реакция үзеннән-үзе дәвам иткәндә, аны алга этәрүче нәрсә — кешеләр.
Күп кенә күзәтүчеләр стартап хабларының иң үзенчәлекле якларының берсе — кешеләрнең бернинди кайтарым көтмичә бер-берсенә ярдәм итү дәрәҗәсе икәнен искәртә. Моның ни өчен шулай икәнен төгәл белмим. Бәлки, стартаплар бизнесның күпчелек төрләренә караганда нуль суммалы уен түгелдер; көндәшләр аларны сирәк үтерә. Яисә сәбәбе шундадыр: бик күп стартап нигезләүчеләренең фәнни чыгышы бар, ә фәндә хезмәттәшлек һәрвакыт хуплана.
YC функциясенең зур өлеше — шул процессны тизләтү. Без — Үзән эчендәге Үзән кебек, анда стартаплар өстендә эшләүче кешеләрнең тыгызлыгы да, бер-берсенә ярдәм итү теләге дә ясалма рәвештә көчәйтелгән.
Саннар
Антидотның ике компоненты да — стартапларны хуплый торган мохит һәм ярдәм итә алырлык кешеләр белән очраклы очрашулар — бер үк төп сәбәпкә таяна: тирә-ягыгыздагы стартап кешеләренең санына. Стартап хабы булдыру өчен сезгә стартаплар белән кызыксынган бик күп кеше кирәк.
Моның өч сәбәбе бар. Беренчесе, әлбәттә, шул: тыгызлык җитәрлек булмаса, очраклы очрашулар килеп чыкмый. [4] Икенчесе — төрле стартапларга бик төрле нәрсәләр кирәк, шуңа күрә һәр стартапны аңа иң кирәкле әйбер белән тәэмин итәр өчен күп кеше булу зарур. Шон Паркер нәкъ менә 2004 елда Facebook-ка кирәк булган кеше иде. Башка бер стартапка мәгълүматлар базасы буенча белгеч яки кино бизнесында элемтәләре булган кеше кирәк булырга мөмкин.
Сүз уңаеннан, безнең шундый күп сандагы компанияләрне финанславыбызның бер сәбәбе дә шул. Җәмгыять никадәр зур булса, сезгә иң кирәкле шул бердәнбер сыйфатка ия булган кешене табу ихтималы да шулкадәр зуррак була.
Стартап хабы ясау өчен күп кеше кирәк булуының өченче сәбәбе: бер үк проблема белән кызыксынган кешеләр җитәрлек булганда, алар социаль нормаларны билгели башлый. Һәм сезнең тирәдәге атмосфера гадәттә артык амбицияле булып күренә торган нәрсәне эшләргә этәрә икән, бу аеруча кыйммәтле нәрсә. Күпчелек җирләрдә атмосфера сезне кире уртача дәрәҗәгә тартып төшерә.
Мин берничә көн элек Bay Area-га очып килдем. Үзән өстеннән очкан саен шуны сизәм: ниндидер бер хәрәкәт бара икәнен сизәсең. Әлбәттә, урынның никадәр яхшы каралганыннан аның муллыгын тоярга була. Ләкин муллык төрле була. Силикон үзәне Бостонга да, Нью-Йоркка да, Лос-Анджелеска да, Вашингтонга да охшамаган. Мин Үзәннән бөркелгән бу хисне нинди сүз белән сурәтләп булыр иде дип үземнән сорап карадым, һәм уема килгән сүз оптимизм булды.
Искәрмәләр
[1] Мин башка стартаплар аз булган шәһәрдә уңышка ирешү мөмкин түгел димим, бары тик кыенрак кына. Әгәр дә сез үзегезнең эчке дәрт-рухыгызны үзегез тудыра беләсез икән, читтән дәртләндерүсез дә яши аласыз. Wufoo Тампа шәһәрендә урнашкан иде һәм алар уңышка иреште. Ләкин Wufoo-чылар искиткеч дәрәҗәдә тәртипле.
[2] Сүз уңаеннан, бу күренеш стартаплар белән генә чикләнми. Гадәти булмаган амбицияләрнең күбесе, әгәр аларны йөртүче кеше тиешле җәмгыятьне таба алмаса, уңышсызлыкка очрый.
[3] Компания ачу — гадәти нәрсә, ә стартап башлау — сирәк очрый торган күренеш. Мин бу икесе арасындагы аерма турында башка җирдә сөйләгән идем, әмма асылда стартап — масштаблаштыру өчен махсус төзелгән яңа бизнес. Яңа бизнесларның күбесе — хезмәт күрсәтү өлкәсендә, ә сирәк очракларны исәпкә алмаганда, алар масштаблаштырылмый.
[4] Мин моны язганда, Үзәндәге стартап кешеләренең тыгызлыгына тагын бер кат шаһит булдым. Джессика белән икәү Пало-Альтодагы University Ave урамына гаҗәеп Oren's Hummus кафесында төшке аш ашарга дип велосипедта бардык. Ишек төбеннән керүгә, без ишек янында утырган Чарли Чиверны (Charlie Cheever) очраттык. Чыгып барганда сәлам бирергә Селина Тобакковала (Selina Tobaccowala) туктады. Аннары үзе белән алып китү өчен заказ алырга Джош Вилсон (Josh Wilson) керде. Төшке аштан соң туңдырылган йогурт алырга киттек. Юлда Раджат Сурины (Rajat Suri) очраттык. Йогурт сатыла торган җиргә килеп җиткәч, анда Дэйв Шенны (Dave Shen) күрдек, ә аннан чыкканда Юрий Сагаловка (Yuri Sagalov) тап булдык. Без аның белән бер квартал чамасы бергә бардык һәм Муззаммил Заверины (Muzzammil Zaveri) очраттык, ә аннары тагын бер кварталдан соң Айдын Сенкутны (Aydin Senkut) күрдек. Бу — Пало-Альтодагы гадәти көндәлек тормыш. Мин кешеләр белән очрашырга тырышмадым да; мин бары тик төшке аш ашый идем. Һәм мин үзем күргән һәм таныган һәр стартап нигезләүчесе яки инвесторы артында үзем танымаган тагын 5 кеше булгандыр, дип тулысынча ышанам. Әгәр Рон Конвей (Ron Conway) безнең белән булса, ул үзе таныган 30 кешене очраткан булыр иде.
Бу язманың караламаларын укыганнары өчен Сэм Альтманга (Sam Altman), Пол Бакхайтقا (Paul Buchheit), Джессика Ливингстонга (Jessica Livingston) һәм Хардж Таггарга (Harj Taggar) рәхмәт.