(Бу эссе 2005 елгы Startup School конференциясендәге чыгышка нигезләнгән.)
Стартаплар өчен яхшы идеяләрне кайдан алырга? Кешеләр миңа иң еш бирә торган сорау шулдыр, мөгаен.
Мин исә моңа икенче сорау белән җавап бирергә теләр идем: ни өчен кешеләр стартап өчен идея табу кыен дип уйлый?
Бу сәер сорау булып күренергә мөмкин. Ни өчен алар моны кыен дип уйлый соң? Әгәр кешеләр моны эшли алмый икән, димәк, бу, ким дигәндә алар өчен, чыннан да кыен. Шулай түгелме?
Бәлки, алай да түгелдер. Кешеләр, гадәттә, идея уйлап таба алмыйбыз дими, ә бернинди дә идеям юк, ди. Бу икесе бер үк нәрсә түгел. Аларның бернинди дә идеясе булмауның сәбәбе — алар аны уйлап табарга тырышып та карамагангадыр.
Минемчә, еш кына шулай була да. Кешеләр стартаплар өчен идея уйлап табу бик кыен — ул һичшиксез бик кыен булырга тиеш — дип уйлыйлар, шуңа күрә тырышып та карамыйлар. Алар фикеренчә, идеяләр могҗиза кебек: алар я башыңа килә, я юк.
Ни өчен кешеләр шулай уйлаганы турында да үз теориям бар. Алар идеяләрне кирәгеннән артык бәяли. Алар стартап коруны ниндидер гаҗәеп башлангыч идеяне тормышка ашыру гына дип уйлый. Ә уңышлы стартап миллионлаган доллар торганга күрә, яхшы идея дә, димәк, миллион долларлык идея булып чыга.
Әгәр стартап идеясе уйлап табу миллион долларлык идея уйлап табу белән тигез икән, әлбәттә, бу бик кыен күренәчәк. Тырышып карарлык та түгел дәрәҗәдә кыен. Безнең инстинктларыбыз шундый кыйммәтле нәрсәнең һәркем табарлык итеп җирдә ятмаячагын искәртә.
Чынлыкта исә, стартап идеяләре миллион долларлык идеяләр түгел, һәм моны раслау өчен менә нинди эксперимент ясап карарга була: берәрсен сатып кына карагыз. Базардан да тизрәк үсә торган бернәрсә дә юк. Стартап идеяләре базарының булмавы аңа ихтыяҗ юклыгын күрсәтә. Димәк, сүзнең туры мәгънәсендә, стартап идеяләренең бернинди бәясе юк.
Сораулар
Чынлыкта, күпчелек стартаплар ахыр чиктә башлангыч идеягә бөтенләй охшамаган булып чыга. Башлангыч идеягезнең төп кыйммәте — аның яраксыз булуын аңлау барышында сезнең чын идеяне уйлап табуыгызда, дисәк дөресрәк булыр.
Башлангыч идея — бары тик башлангыч нокта гына, ул әзер план түгел, ә сорау. Аларны шулай итеп белдерсәң, файдалырак та булыр иде. Сезнең идеягез — бергәләп эшли торган веб-электрон таблица ясау дип әйтү урынына: бергәләп эшли торган веб-электрон таблица ясап булыр идеме? дип әйтегез. Берничә грамматик төзәтү — һәм чарасыз дәрәҗәдә тулы булмаган идея өйрәнү өчен өметле бер сорауга әверелә.
Монда зур аерма бар, чөнки раслау, сораудан аермалы буларак, каршылык уята. Әгәр сез: «Мин веб-электрон таблица ясаячакмын», — дисәгез, тәнкыйтьчеләр — ә аларның иң куркынычлары үз башыгызда — шунда ук сезгә Microsoft белән көндәшлек итәргә туры киләчәген, кешеләр көткән интерфейсны бирә алмаячагыгызны, кулланучылар үз мәгълүматларын сезнең серверларда сакларга теләмәячәген һәм башкаларны әйтәчәк.
Ә сорау шулкадәр куркыныч булып күренми. Ул болай яңгырый: әйдәгез веб-электрон таблица ясап карыйк һәм моның белән кая кадәр бара алуыбызны күрик. Һәм һәркем белә: әгәр моны эшләп карасагыз, сез һәрхәлдә ниндидер файдалы нәрсә ясый алачаксыз. Бәлки, ахыр чиктә килеп чыккан нәрсә электрон таблица да булмас. Бәлки, ул хәтта исеме дә булмаган яңа төр таблица сыман бергәләп эшләү коралы булыр. Аңа таба юл ярып бармыйча торып, сез андый нәрсәне күз алдына да китерә алмас идегез.
Стартап идеясенә сорау итеп карау сезнең нәрсә эзләвегезне үзгәртә. Әгәр идея төгәл план булса, ул дөрес булырга тиеш. Әгәр ул сорау булса, ул ялгыш та булырга мөмкин, тик шул шарт белән: бу ялгышлык яңа идеяләргә алып барырга тиеш.
Идеянең файдалы ялгыш булуының бер ысулы — аның өлешчә генә чишелеш булуы. Кемдер бик зур күренгән проблема өстендә эшләгәндә, мин һәрвакыт сорыйм: бу проблеманың берәр кечкенә өлешен кисеп алып, аннары шуннан акрынлап киңәю мөмкин түгелме? 1980 еллар стилендәге ясалма интеллект яки C теле кебек локаль максимумга эләгеп калмасагыз, бу гадәттә эшли торган алым.
Җилгә каршы
Әлегә без проблеманы миллион долларлык идея турында уйлаудан ялгыш сорау турында уйлау дәрәҗәсенә кадәр гадиләштердек. Бу артык кыен күренми, шулай бит?
Мондый сораулар тудыру өчен сезгә ике нәрсә кирәк: өметле яңа технологияләр белән таныш булу һәм тиешле дусларыгыз булу. Яңа технологияләр — стартап идеяләре төзелә торган ингредиентлар, ә дуслар белән сөйләшүләр — алар пешерелә торган кухня.
Университетларда бу икесе дә бар, һәм нәкъ менә шуңа күрә алардан бик күп стартаплар үсеп чыга. Алар яңа технологияләр белән тулы, чөнки алар фәнни тикшеренүләр ясарга омтыла, ә яңа булган нәрсәләр генә фәнни тикшеренү булып санала. Һәм анда бергәләп идеяләр тудыру өчен иң кулай кешеләр җыелган: башка студентлар, алар акыллы гына түгел, гаҗәеп дәрәҗәдә сыгылмалы фикерле дә.
Моның капма-каршы ягы — зур компаниядә яхшы түләнә торган, ләкин кызыксыз эш. Зур компанияләр яңа технологияләргә шикләнеп карый, һәм анда сез очрата торган кешеләр дә бу максатка туры килми.
Югары сыйныф укучылары өчен язган эссемдә мин җилгә каршы торырга — киләчәктәге мөмкинлекләрегезне арттыра торган нәрсәләр өстендә эшләргә кирәк, дигән яхшы кагыйдәне әйткән идем. Бу принцип өлкәннәргә дә кагыла, гәрчә аны бераз үзгәртергә кирәктер: мөмкин кадәр озаграк җилгә каршы барыгыз, ә балалар чыгымнарын капларга кирәк булганда, тупланган потенциаль энергиягезне акчага әйләндерегез.
Кешеләр моны аңлап бетермидер, ләкин банк өчен Java телендә код чүпләү кебек җил уңаена булган эшләрнең яхшы түләнүенең бер сәбәбе — нәкъ менә аларның җил уңаена булуында. Андый эшнең базар бәясе югарырак, чөнки ул сезгә киләчәк өчен азрак мөмкинлек бирә. Кызыклы яңа нәрсәләр өстендә эшләргә мөмкинлек бирүче эшкә, гадәттә, азрак түлиләр, чөнки компенсациянең бер өлеше сез өйрәнәчәк яңа күнекмәләр рәвешендә бирелә.
Аспирантура — зур компаниядә код язу эшенә тулысынча капма-каршы нәрсә: хезмәт хакы түбән, ләкин сез вакытыгызның күп өлешен яңа нәрсәләр өстендә эшләп үткәрәсез. Һәм, әлбәттә, ул «мәктәп» дип атала, бу һәркем өчен аңлашыла, гәрчә чынлыкта бөтен эшләр дә ниндидер дәрәҗәдә мәктәп булып тора.
Стартап идеяләре туу өчен кирәкле мохитнең нәкъ менә университет булуы мәҗбүри түгел. Бу бары тик зур күләмдә «мәктәп» өлеше булган мохит булырга тиеш.
Яңа технологияләр белән элемтәдә булуның ни өчен кирәклеге аңлашыла, әмма башка кешеләр нигә кирәк соң? Яңа идеяләрне үзегез генә уйлап таба алмыйсызмы? Тәҗрибә күрсәткәнчә: юк. Хәтта Эйнштейнга да идеяләрен сынап карар өчен кешеләр кирәк булган. Идеяләр аларны кирәкле кешегә аңлату барышында үсә һәм шомара. Сезгә каршылык кирәк, агач уючыга агачның каршылыгы кирәк булган кебек.
Y Combinator'ның бер генә нигезләүчесе булган стартапларга инвестиция кертмәү кагыйдәсенең бер сәбәбе дә шунда. Дәрәҗәле уңышка ирешкән һәр компаниянең диярлек ким дигәндә ике нигезләүчесе бар. Стартап нигезләүчеләре зур басым астында эшләгәнгә, аларның дус булулары бик мөһим.
Бу язманы язганчы моны үзем дә аңламаган идем, ләкин бу хатын-кыз стартап нигезләүчеләрнең ни өчен аз булуын аңлатырга ярдәм итә ала. Мин интернетта укыдым (димәк, бу дөрес булырга тиеш): венчур финанславы алган стартапларның бары тик 1,7% ы гына хатын-кызлар тарафыннан нигезләнгән. Хатын-кыз хакерларның проценты аз, ләкин ул кадәр үк аз түгел. Ни өчен соң мондый аерма бар?
Уңышлы стартапларның күбесенчә үзара элек үк дус булган берничә нигезләүчесе барлыгын аңлагач, ихтимал булган аңлатма пәйда була. Кешеләрнең иң якын дуслары, гадәттә, үзләренең җенесеннән була, әгәр ниндидер төркем гомуми массада азчылык икән, аларның парлары — азчылыкның квадраты булачак. [1]
Кәгазь читен сырлау
Бу бергәләп эшләүче нигезләүчеләр төркеменең бергә башкарган эше — утырып идеяләр уйлап табарга тырышуга караганда күпкә катлаулырак нәрсә. Минемчә, иң нәтиҗәле эш моделе — «бергә-ялгыз-бергә» сэндвичы. Бергәләп сез ниндидер катлаулы проблема турында сөйләшәсез һәм, мөгаен, бернинди нәтиҗәгә дә килмисез. Аннары, икенче көнне иртән, берегезнең душта аны чишү турында идеясе туа. Ул башкаларга сөйләргә ашыга, һәм бергәләп алар җитешсезлекләрне төзәтәләр.
Ул душта нәрсә була соң? Миңа идеяләр башыма үзеннән-үзе килә кебек тоела. Ләкин моның турында күбрәк нәрсә әйтә алабызмы?
Душ керү — үзенә күрә бер медитация формасы. Сез уяу, ләкин сезне читкә юнәлтерлек бернәрсә дә юк. Дәртләнеп торган зиһеннең ирекле рәвештә йөри алуы нәтиҗәсендә ул яңа идеяләргә тап була.
Уйларыгыз иректә йөргәндә нәрсә була? Бу кәгазь читен сырлауга охшаш булырга мөмкин. Күпчелек кешеләрнең кәгазь читен сырлау буенча үз гадәтләре бар. Бу гадәт аңсыз рәвештә эшләнә, ләкин очраклы түгел: рәсем ясарга өйрәнә башлагач, сырлауларымның үзгәргәнен сиздем. Мин натурадан ясаганда ясый торган хәрәкәтләрне ясый башладым. Алар рәсемнең атомнары иде, ләкин очраклы рәвештә урнашкан иде. [2]
Бәлки, уйларыгызны иреккә җибәрү — идеяләр белән кәгазь сырлау кебектер. Эшегездә сез өйрәнгән билгеле бер фикерләү алымнары бар, һәм сез игътибар итмәгәндә, сез шул ук хәрәкәтләрне, ләкин очраклы рәвештә кабатлыйсыз.сыйсыз.сыйсыз.сыйсыз.сыйсыз. Чынлыкта, сез шул ук функцияләрне очраклы аргументларга карата кулланасыз. Метафора дигәнебез дә шул инде: функциянең ялгыш типтагы аргументка кулланылуы.
Бик җайлы булды: моны язып утырганда, уйларым читкә тайпылды: программалаштыру телендә метафоралар булу файдалы булыр идеме? Белмим; моның турында уйларга вакытым юк. Ләкин бу уңайлы мисал, чөнки мин фикерләү гадәтләре дип нәрсәне күздә тотканымны күрсәтә. Мин тел дизайны турында күп уйлыйм, һәм минем «программалаштыру телендә х файдалы булыр идеме» дип сорау гадәтем шунда ук эшкә җигелде.
Әгәр яңа идеяләр сырлаулар кебек туа икән, бу ни өчен алар пәйда булганчы ниндидер өлкәдә бераз эшләргә кирәклеген аңлата. Бу бары тик өлкә белгече булмый торып идеяләрне бәяли алмавыгыздан гына түгел. Сез хәтта идеяләр тудыра да алмаячаксыз, чөнки эшкә җигү өчен сездә фикерләү гадәтләре булмаячак.
Әлбәттә, берәр өлкәдә кулланган фикерләү гадәтләре нәкъ менә шул өлкәдә эшләп алынган булырга тиеш түгел. Чынлыкта, алай булмаса яхшырак та. Сез яхшы идеяләр генә түгел, яхшы яңа идеяләр эзлисез, ә аларны ерак өлкәләрдәге нәрсәләрне берләштергәндә тудыру мөмкинлеге күбрәк. Хакерлар буларак, безнең фикерләү гадәтләребезнең берсе — «х-ны ачык кодлы (open-source) итеп ясап булыр идеме?» дип сорау. Мәсәлән, ачык кодлы операцион система ясасагыз ничек булыр? Яхшы идея, ләкин артык яңа түгел. Әгәр сез «ачык кодлы театр пьесасы ясап булыр идеме?» дип сорасагыз, менә бу кызыклы нәрсәгә әверелергә мөмкин.
Кайбер эш төрләре фикерләү гадәтләре өчен башкаларга караганда яхшырак чыганак булып торамы? Катлаулырак өлкәләр яхшырак чыганак булырга мөмкин дип уйлыйм, чөнки катлаулы проблемаларга һөҗүм итү өчен көчле эретмәләр кирәк. Мин математиканың метафоралар өчен яхшы чыганак булуын күрәм — шулкадәр яхшы ки, аны бары тик шуның өчен генә өйрәнү дә кыйммәт. Бәйләнешле өлкәләр дә яхшы чыганак, аеруча көтелмәгән рәвештә бәйләнгән булсалар. Компьютер фәннәре белән электротехниканың үзара бәйләнгәнен һәркем белә, ләкин һәркем белгәнгә күрә, берсеннән икенчесенә идеяләр күчерү зур файда китерми. Бу Висконсиннан Мичиганга берәр нәрсә ташу кебек. Ә менә хакерлык һәм рәсем сәнгате (минемчә) шулай ук бәйләнгән, чөнки хакерлар да, рәссамнар да — иҗат итүчеләр, һәм бу яңа идеяләр чыганагы — фактик рәвештә тың җир.
Проблемалар
Теориядә сез идеяләрне очраклы рәвештә бергә ябыштырып, нәрсә килеп чыкканын карый аласыз. Әгәр сез тиңдәш челтәрле (p2p) танышу сайтын төзесәгез ничек булыр? Автоматик китап булу файдалы булыр идеме? Теоремаларны товарга әйләндереп буламы? Идеяләрне болай очраклы рәвештә җыйганда, алар акылсыз гына түгел, мәгънәсез дә булырга мөмкин. Теоремаларны товарга әйләндерү нәрсә аңлата ул гомумән? Берни белмим. Мин бу идея турында уйламадым да, бары тик исемен генә әйттем.
Сез бу рәвешле берәр файдалы нәрсә уйлап таба аласыздыр, ләкин мин беркайчан да тапканым булмады. Бу мәрмәр кисәге эчендә гаҗәеп сын яшеренгәнен һәм аңа кермәгән мәрмәр өлешләрен генә алып ташларга кирәклеген белүгә охшаган. Бу күңелне күтәрә торган уй, чөнки ул җавапның барлыгын искәртә, ләкин гамәлдә аннан файда аз, чөнки эзләү киңлеге артык зур.
Яхшы идеяләргә ирешү өчен миңа ниндидер проблема өстендә эшләргә кирәклеген аңладым. Очраклылыктан башлап булмый. Проблемадан башларга кирәк, аннары уйларыгызны яңа идеяләр формалашсын өчен кирәкле дәрәҗәдә генә иреккә җибәрергә кирәк.
Ниндидер мәгънәдә, проблемаларны күрү аларның чишелешләрен күрүгә караганда кыенрак. Күпчелек кешеләр проблемаларны инкарь итүне өстен күрә. Ни өчен икәне аңлашыла: проблемалар ачуны чыгара. Алар проблема бит! Әгәр 1700 елгы кешеләр үз тормышларын без караган кебек күрсәләр, күз алдыгызга китерегез. Бу чыдамсыз булыр иде. Бу инкарь итү шулкадәр көчле ки, хәтта мөмкин булган чишелешләр тәкъдим ителгәндә дә, кешеләр еш кына аларның эшләмәячәгенә ышануны өстен күрә.
Мин бу күренешне спам-фильтрлар өстендә эшләгәндә күрдем. 2002 елда күпчелек кеше спамга игътибар итмәүне өстен күрде, ә игътибар иткәннәрнең күбесе ул вакытта булган эвристик фильтрларны кулыңнан килгән иң яхшысы дип саный иде.
Мин спамга чыдый алмый идем һәм аны статистик рәвештә ачыкларга мөмкин булырга тиеш дип хис иттем. Һәм проблеманы чишү өчен бары шул гына кирәк булганы ачыкланды. Мин кулланган алгоритм көлке дәрәҗәдә гади иде. Проблеманы чыннан да чисәргә теләгән һәркем аны табар иде. Бары тик беркем дә аны чынлап чисәргә тырышып карамаган иде. [3]
Бу рецептны кабатларга рөхсәт итегез: проблеманы түзә алмаслык дип табу һәм аны чишеп була дип хис итү. Гади күренсә дә, бу бик күп стартап идеяләренең рецепты.
Байлык
Әлегә мин әйткәннәрнең күбесе гомумән идеяләргә кагыла. Ә стартап идеяләренең нинди үзенчәлеге бар? Стартап идеяләре — компанияләр өчен идеяләр, ә компанияләр акча эшләргә тиеш. Ә акча эшләүнең юлы — кешеләр теләгән нәрсәне ясау.
Байлык — кешеләр теләгән нәрсә ул. Мин моны ниндидер фәлсәфи фикер буларак әйтмим; бу бары тик тавтология.
Димәк, стартап идеясе — кешеләр теләгән нәрсә өчен идея. Һәр яхшы идея кешеләр теләгән нәрсә булмас идемени? Кызганычка каршы, юк. Минемчә, яңа теоремалар ясау бик яхшы, ләкин аларга зур ихтыяҗ юк. Шул ук вакытта танылган шәхесләр турындагы гайбәт журналларына ихтыяҗ зур. Байлык демократик рәвештә билгеләнә. Яхшы идеяләр белән кыйммәтле идеяләр бер үк нәрсә түгел; аерма — шәхси зәвыкларда.
Ләкин кыйммәтле идеяләр яхшы идеяләргә бик якын, аеруча технологияләрдә. Алар шулкадәр якын ки, максатыгыз яхшы идеяләр табу булган кебек эшләргә була, тик соңгы этапта туктап сорарга кирәк: кешеләр чыннан да моның өчен акча түләрме? Бары тик кайбер идеяләр генә шушы этапка кадәр җитеп кире кагыла ала; RPN-калькуляторлары моңа бер мисал булырга мөмкин.
Кешеләр теләгән нәрсәне ясауның бер ысулы — алар хәзер куллана торган, ләкин ватык булган әйберләргә карау. Танышу сайтлары — моңа ачык мисал. Аларның миллионлаган кулланучылары бар, димәк, алар кешеләр теләгән нәрсәне вәгъдә итә. Шул ук вакытта алар коточкыч начар эшли. Аларны кулланучы һәркемнән сорагыз. Алар «начаррак булган саен яхшырак» (worse-is-better) ысулын кулланганнар, ләкин беренче этаптан соң туктаганнар һәм эшне маркетологлар кулына тапшырганнар кебек.
Әлбәттә, уртача санак кулланучысының тормышындагы иң ачык ватык нәрсә — Windows үзе. Ләкин бу махсус очрак: монополияне турыдан-туры һөҗүм белән җиңеп булмый. Windows җиңелергә мөмкин һәм җиңеләчәк тә, ләкин кешеләргә яхшырак десктоп операцион системасы биреп түгел. Аны юк итүнең юлы — проблеманы хәзергегә караганда киңрәк итеп яңадан билгеләү. Проблема кешеләрнең өстәл санакларында нинди операцион система кулланырга тиешлегендә түгел, ә аларның кушымталарны ничек кулланырга тиешлегендә. Бу сорауга хәтта десктоп санакларын бөтенләй кертми торган җаваплар да бар.
Һәркем бу проблеманы Google хәл итәр дип уйлый, ләкин бу бик нечкә мәсьәлә, хәтта Google кебек зур компания дә ялгышырга мөмкин. Windows үтерүчесе — дөресрәге, аны уздырып җибәрүче — ниндидер кечкенә стартаптан чыгу ихтималы 50-дән 50-гә нисбәтеннән югарырак дип саныйм.
Кешеләр теләгән нәрсәне ясауның тагын бер классик ысулы — затлы нәрсәне киң таралган куллану товарына (commodity) әйләндерү. Әгәр кешеләр берәр нәрсә өчен күп түли икән, димәк, алар аны бик тели. Һәм тырышып карасаң, бәясен кискен рәвештә төшереп булмый торган продуктлар бик сирәк.
Генри Фордның планы да шундый иде. Ул машиналарны — ә алар затлы әйбер иде — гади куллану товарына әйләндерде. Ләкин бу идея Генри Фордтан күпкә өлкәнрәк. Су тегермәннәре механик көчне зиннәтле әйбердән гади куллану затына әйләндерде, һәм алар Рим империясендә кулланылды. Күчмә терлекчелек тә тансык нәрсәне гадәти тауарга әйләндергән дип әйтергә була.
Берәр нәрсәне арзанрак иткәндә, сез аны күбрәк сата аласыз. Ләкин берәр нәрсәне кискен арзан итсәгез, сез еш кына сыйфат ягыннан үзгәрешләр аласыз, чөнки кешеләр аны башкача куллана башлый. Мәсәлән, санаклар күпчелек кеше үзенеке булырлык дәрәҗәдә арзанайгач, сез аларны элемтә чарасы буларак куллана аласыз.
Еш кына нәрсәнедер кискен арзанайту өчен проблеманы яңадан билгеләргә кирәк. Model T автомобилендә элеккеге машиналардагы барлык үзенчәлекләр булмаган. Мәсәлән, ул бары тик кара төстә генә чыгарылган. Ләкин ул кешеләрне иң кызыксындырган проблеманы — бер урыннан икенче урынга барып җитүне хәл иткән.
Мин белгән иң файдалы фикерләү гадәтләренең берсен мин Майкл Рабиннан өйрәндем: проблеманы чишүнең иң яхшы ысулы — аны еш кына яңадан билгеләү. Күп кешеләр бу алымны аңлап та бетермичә куллана, ләкин Рабин моны гаҗәеп ачык күрсәтте. Сезгә зур гади сан кирәкме? Алар шактый кыйммәт тора. Ә мин сезгә гади булмау ихтималы 10-ның минус 100 дәрәҗәсенә тигез булган зур сан бирсәм ничек булыр? Бу ярармы? Ихтимал, ярар; минемчә, бу минем моның барысын да күз алдыма гына китерүем ихтималыннан да кимрәк.
Проблеманы яңадан билгеләү — көндәшләрегез булганда аеруча уңышлы алым, чөнки сыгылмасыз фикерле кешеләргә моны аңлау бик кыен. Сез аларның күз алдында эшли аласыз, һәм алар куркынычны аңламый да. Безнең өчен борчылмагыз. Без бары тик эзләү өстендә эшлибез. Бер эшне эшлә һәм яхшы эшлә — бу безнең шигаребез.
Әйберләрне арзанрак итү — чынлыкта гомумирәк техниканың бер өлеше: әйберләрне җиңелрәк итү. Озак вакыт бу әйберләрне җиңелрәк итүнең төп өлеше булды, ләкин хәзер без ясаган нәрсәләр шулкадәр катлаулы ки, тиз үсә торган тагын бер өлеш барлыкка килде: әйберләрне куллануны җиңелрәк итү.
Бу — яхшырту өчен бик зур мөмкинлек булган өлкә. Сезнең технология турында әйтәсе килгән нәрсә: ул бары тик эшли. Сез хәзер моны ничә тапкыр әйтәсез?
Гадилек тырышлык — хәтта даһилык таләп итә. Уртача программист кулланучы интерфейсын махсус начар ясалган сыман ясый кебек. Ике атна элек мин әниемнең өендәге мичне кулланырга тырыштым. Ул яңа иде, һәм физик боракларга караганда анда төймәләр һәм яктылык диодлы дисплей бар иде. Мин аны җылытыр дип уйлаган кайбер төймәләргә басып карадым, һәм аның нәрсә әйткәнен беләсезме? «Err». Хәтта «Error» да түгел. «Err». Сез мич кулланучысына бары тик «Err» дип кенә әйтә алмыйсыз. Сез интерфейсны хаталар бөтенләй мөмкин булмаслык итеп ясарга тиешсез. Ә бу мичне проектлаган акылсызларның эшләр өчен мондый интерфейс мисалы да бар иде: иске мич. Бер боракны температураны көйләү өчен, икенчесен таймер кую өчен борасыз. Анда нәрсә начар иде? Ул бары тик эшли иде.
Уртача инженер өчен күбрәк функцияләр — үзеңне асып үтерергә күбрәк бау дигән сүз кебек тоела. Шуңа күрә сез стартап башларга теләсәгез, эре компания җитештергән теләсә кайсы технологияне алып, куллану өчен күпкә җиңелрәк булган нәрсәне ясый алам дип уйлый аласыз.
Чыгу өчен дизайн (Design for Exit)
Стартап өчен уңыш — якынча сатып алынуга тиң. Сезгә ниндидер чыгу стратегиясе кирәк, чөнки иң акыллы кешеләрне, аларга кыйммәтле булырга мөмкин опционнар бирмичә, үзегезгә эшләргә җәлеп итә алмыйсыз. Димәк, сез я сатылырга, я акцияләрегезне ачык сатуга чыгарырга (IPO) тиешсез, ә ачык сатуга чыккан стартаплар саны бик аз.
Уңыш дигәнебез сатылуны аңлата икән, сез моны үзегезнең аңлы максатыгыз итәргә тиешме? Элеккеге җавап «юк» иде: сез зур, ачык компания булдырырга теләгән кебек кыланырга һәм сезгә кемдер тәкъдим ясагач, гаҗәпләнергә тиеш идегез. Чыннан да, сез безне сатып алырга телисезме? Ярар, тиешле бәягә без моны карап чыгарбыз, мөгаен.
Минемчә, хәлләр үзгәрә. Әгәр 98% очракта уңыш сатып алынуны аңлата икән, нигә бу хакта ачыктан-ачык сөйләмәскә? Әгәр 98% вакытта сез ниндидер зур компания өчен продуктны алдан заказсыз (on spec) эшләп бирәсез икән, нигә моны үз бурычыгыз дип уйламаска? Бу алымның бер өстенлеге — ул сезгә яңа идеяләр чыганагы бирә: зур компанияләргә карагыз, алар нәрсә эшләргә тиешлеген уйлагыз һәм моны үзегез эшләгез. Алар моны инде белсәләр дә, сез аны барыбер тизрәк ясарсыз.
Бары тик берничә сатып алучы теләрлек нәрсә ясавыгызга гына инаныгыз. Windows-ны төзәтмәгез, чөнки бердәнбер потенциаль сатып алучы — Microsoft, ә сатып алучы берәү генә булганда, аларга ашыгырга кирәкми. Алар сезне сатып алу урынына вакыт табып, сезне күчереп ясый алалар. Әгәр базар бәясен алырга телисез икән, көндәшлек булган нәрсә өстендә эшләгез.
Әгәр заказсыз продукт булдыру өчен күбрәк санда стартаплар барлыкка килсә, бу монополияләргә табигый каршылык булачак. Ниндидер технология монополия кулына эләккәч, ул стартаплар тизлеге белән түгел, бары тик зур компанияләр тизлеге белән генә үсәчәк, ә альтернативалар аеруча зур тизлек белән үсәчәк. Ирекле базар монополияне зарар дип кабул итә һәм аны урап уза.
Возняк юлы
Стартап идеяләрен тудыруның иң нәтиҗәле ысулы иң көтелмәгән дә булып тора: очраклы рәвештә. Әгәр танылган стартапларның ничек башланып киткәненә карасагыз, аларның күбесе башта стартап булырга тиеш тә түгел иде. Lotus Митч Капорның үз дусты өчен язган программасыннан башланып китте. Apple Стив Возняк микросанаклар төзергә теләгәнлектән башланды, ә аның эш бирүчесе Hewlett-Packard моны аңа эштә эшләргә рөхсәт итмәде. Yahoo Дэвид Филоның шәхси сылтамалар җыентыгы буларак башланды.
Бу стартаплар башлауның бердәнбер юлы түгел. Сез утырып, аңлы рәвештә компания өчен идея уйлап таба аласыз; без шулай эшләдек. Ләкин гомуми базар капиталлаштыруы буенча караганда, «үзең өчен нәрсәдер ясау» моделе җимешлерәк булырга мөмкин. Бу, һичшиксез, стартап идеяләрен табуның иң күңелле юлы булырга тиеш. Стартапның компания ачарга карар кылганчы ук дус булган берничә нигезләүчесе булырга тиешлеген исәпкә алганда, шактый сәер нәтиҗә чыга: стартап идеяләрен тудыруның иң яхшы юлы — хакерларның күңел ачу өчен эшләгән нәрсәләрен эшләү: дусларыгыз белән кызыклы хаклар уйлап табу.
Бу ниндидер саклану законын боза кебек тоела, ләкин факт факт булып кала: «миллион долларлык идея» алуның иң яхшы ысулы — бары тик хакерлар яратып башкарган эшләрне эшләү.
Искәрмәләр
[1] Бу күренеш хәзерге вакытта төрле тыелган «изм»нар белән аңлатыла торган берничә каршылыкны аңлатырга мөмкин. Математика белән аңлатып булган нәрсәне беркайчан да явыз ният дип санамагыз.
[2] Классик абстракт экспрессионизмның күбесе шушы төр сырлау булып тора: рәссамнар шул ук хәрәкәтләрне кулланып, бернәрсәне дә тасвирламыйча, натурадан рәсем ясарга күнеккән. Бу ни өчен мондый картиналарның очраклы тамгаларга караганда (бераз) кызыклырак булуын аңлата.
[3] Билл Йеразюнис бу проблеманы чиште, ләкин ул аңа икенче юл белән килде. Ул гомуми максатлы файл классификаторын шулкадәр яхшы ясады ки, ул спам өчен дә бик яхшы эшләде.